Рим Республикасындағы саяси топтар: Оптиматтар мен Популярлар

Кіріспе

Рим республикасындағы саяси топтар
Византия армиясының элиталық бөлімі

Оптиматтар (,/ɒ//p//t//ɪ/'/m//eɪ//t//iː//z/, '/ɒ//p//t//ɪ//m//eɪ//t//s/; латын тілінде "ең жақсылар"; оптималар) және популяристер (,/p//ɒ//p//j//ʊ/'/l//ɛər//iː//z//, // //j//ə// //, //'/l//eɪ//r//iː//z/; латын тілінде "халықтың қолдаушылары"; популистер) – Рим республикасының соңғы кезеңінде саясаткерлерге, саяси топтарға, дәстүрлерге, стратегияларға немесе идеологияларға қолданылатын атаулар. Бұл атаудың идеологиялық мазмұны немесе саяси жік бөлінісі римдіктер тарапынан мойындалған-жоқ деген тұста "құбылмалы академиялық пікірталас" жүріп жатыр. Басқа нәрселермен қатар, оптимиаттар сенаттың билігін сақтауды жақтағандар, көбінесе сенатта жұмыс істеген саясаткерлер немесе популяристерге қарсылас ретінде қарастырылды. Популяристер халық жиналыстары алдында жұмыс істеуге, көбінесе сенатқа қарсы тұруға және "сенат емес, халықты [артықшылық алу] құралы ретінде пайдалануға" баса назар аударды. Оптиматтар (кейде "жақсы адамдар" деп аталатын бони) және популяристер туралы мәліметтер б.з.д. 1 ғасырындағы римдік авторлардың еңбектерінде кездеседі. Бұл терминдердің арасындағы ерекшелік Цицеронның б.з.д. 56 жылы сөйлеген және жариялаған Pro Sestio сөйлемінде анық байқалады, онда ол екі атауды бір-біріне қарсы қойды. 1850 жылдары жарық көрген "Рим тарихы" еңбегінде неміс тарихшысы Теодор Моммсен бұл атаулардың саяси партияларды білдіретінін, және оларды өзінің заманындағы неміс либералдық және консервативтік партияларымен салыстырды деген тұрақты және кең таралған түсіндірмені қалыптастырды. Алайда, Моммсеннің бұл тұжырымын тарихшылардың бірнеше буыны сынға алды, алдымен Фридрих Мюнцер, содан кейін Рональд Сайм, олар рим саясатының партиялармен емес, отбасылық және жеке амбициялармен сипатталатынын айтты. Басқа тарихшылар бұл атауларды көптеген адамдарға қолданудың қиын екенін көрсетті, өйткені олар өздерін популистер немесе оптималар деп қалағандай көрсете алады; мысалы, Друз немесе Помпейдің мансабын бір "партияға" сыйдыру мүмкін емес. Көне қолданыс та нақты емес болды: тіпті Цицерон оптимиаттарды грек аристократиясымен (ἀριστοκρατία) байланыстырса да, "құрметті аристократиялық мінез-құлықпен толық үйлесетін" саясатты сипаттау үшін популистер сөзін қолданды. Нәтижесінде, қазіргі заманғы тарихшылар "популяристер" немесе "оптиматтар" аясында ешқандай "біртекті саяси партияны" мойындамайды, сонымен қатар бұл атауларды қазіргі заманғы солшыл-оңшыл жікпен салыстыру да оңай емес. Дегенмен, рим саясатының демократиялық интерпретациялары идеологиялық бейімділікті – мысалы, халықтық егемендікке сенетін популистерді – бұл атауларға жатқызатын қайта қарастыруды ұсынады.

Optimates (,/ɒ//p//t//ɪ/'/m//eɪ//t//iː//z/, '/ɒ//p//t//ɪ//m//eɪ//t//s/; Latin for "best ones"; optimas) and populares (,/p//ɒ//p//j//ʊ/'/l//ɛər//iː//z//, // //j//ə// //, // /'/l//eɪ//r//iː//z/; Latin for "supporters of the people"; popularis) are labels applied to politicians, political groups, traditions, strategies, or ideologies in the late Roman Republic. There is "heated academic discussion" as to whether Romans would have recognised an ideological content or political split in the label. Among other things, optimates have been seen as supporters of the continued authority of the senate, politicians who operated mostly in the senate, or opponents of the populares. The populares have also been seen as focusing on operating before the popular assemblies, generally in opposition to the senate, using "the populace, rather than the senate, as a means [for advantage]". References to optimates (also called boni, "good men") and populares are found among the writings of Roman authors of the 1st century BC. The distinction between the terms is most clearly established in Cicero's Pro Sestio, a speech given and published in 56 BC, where he framed the two labels against each other. With the publication of the Römische Geschichte in the 1850s, the German historian Theodor Mommsen set the enduring and popular interpretation that optimates and populares represented political parties, which he implicitly compared to the German liberal and conservative parties of his own day. Mommsen's paradigm, however, has been criticised by generations of historians, first by Friedrich Münzer, followed by Ronald Syme, who considered that Roman politics was marked by familial and individual ambitions, not parties. Other historians have pointed to the impossibility of applying such labels to many individuals, who could pretend to be popularis or optimas as they saw fit; the careers of Drusus or Pompey are for example impossible to fit into one "party". Ancient usage was also far from clear: even Cicero, while linking optimates to Greek aristokratia (ἀριστοκρατία), also used the word populares to describe politics "completely compatible with honourable aristocratic behaviour". As a result, modern historians do not recognise any "coherent political party" under either populares or optimates, nor do those labels lend themselves easily to comparison with a modern left–right split. Democratic interpretations of Roman politics, however, have pushed for a re evaluation which attributes an ideological tendency – e. g. populares believing in popular sovereignty – to the labels.

Мағынасы

1850 жылдары «Römische Geschichte» басылымымен неміс тарихшысы Теодор Моммсен оңтайландырушылар мен популяристердің аристократиялық және демократиялық парламенттік үлгідегі саяси партияларды білдіретін, қалыптасқан және кең таралған түсіндірмесін қалыптастырды, ал бұл атаулар Грахтар дәуірінде пайда болды. Оның түсіндірмесі «19 ғасырғы неміс либералдық ой-санасына көп қарыз». Алайда, қазіргі классиктердің көпшілігі оңтайландырушы немесе популяристік атаулардың саяси партияларды білдірмейтініне келіседі: «Бүгінде популяристердің біртұтас саяси топты немесе «партияны» құрамағаны баршаға мәлім (олардың қарсыластары, оңтайландырушылардан да аз)». Қазіргі заманнан өзгеше, римдік саясаткерлер партиялық манифест немесе бағдарлама арқылы емес, жеке беделі мен қасиеттерінің негісінде лауазымға түсті. Мысалы, Бірінші Триумвиратқа қарсы оппозиция мүшелерінің үйлесімді координациясымен біртұтас күш ретінде әрекет ете алмады, керісінше, талқылау тақырыбына, жеке қарым-қатынастарға және т.б. байланысты, қарсы тұрған саяси одаққа ауысып-тұрып, кездейсоқ түрде әрекет етті. Мұндай кездейсоқ одақтар мен саяси ықпалға қол жеткізудің көптеген тәсілдері «оңтайландырушылар мен популяристердің» немесе консерваторлар мен радикалдардың қазіргі мағынадағы нақты санаттарының жоқтығын білдірді. Мысалы, Эрих С. Груен «Рим республикасының соңғы буыны» (1974) еңбегінде «мұндай атаулар түсіндірмей, керісінше, шатастырады» деп, популяристер мен оңтайландырушылардың екеуін де қабылдамады, сондай-ақ оңтайландырушы атауы саяси белгі ретінде емес, саяси элита мүшесін мақтау үшін қолданылғанын дәлелдеді. 19 ғасырғы саяси партиялар немесе үстемдік үшін күресетін топтар туралы көзқарасқа қарамастан, қазіргі академиялық пікірталас терминдердің аристократтар арасындағы идеологиялық айырмашылықты білдіретініне, немесе терминдердің мәні жоқ па, әлде олар пікірталас тақырыбы ма, деген мәселелерге бағытталған.

Оптималдық

Оптиматтар туралы дәстүрлі көзқарас – өздерінің материалдық және саяси мүдделерін қорғаған, байлықты қайта бөлуге қарсылық білдіріп, шағын үкіметті қолдаған аристократтарға қатысты, олар қазіргі заманғы фискалдық консервативтерге ұқсас болған. Осы мақсатта, оптимиаттар дәстүрлі түрде сенаттың билігін немесе ықпалын мемлекеттің басқа органдарына, соның ішінде халық жиналыстарына баса назар аударған. Басқа жағдайларда оптимиаттар «механикалық түрде, популяристерге қарсы шыққандар ретінде» анықталады. «Сенаторлық» партияға немесе фискалдық консервативтерге сүйенетін бұл анықтама дәлелдерді жақыннан қарастырғанда күшін жояды. «Сенаторлық» партия ешқандай мағыналы бөліністі көрсетпейді, себебі барлық белсенді саясаткерлер сенаторлар болған. Саясаткердің жерді қайта бөлуді немесе астық субсидияларын қолдауына негізделген анықтама екі мәселеге тап болады. Мұндай шаралар «әлдебір популяристердің ғана құқығында болған жоқ» және «сенаттың бұрын бақылаған кең аумақты отарлауын және элита мүшелерінің кейде жеке негізде ұйымдастырған астықпен қамтамасыз етуін ескере отырып, дәстүрлі сенаторлық саясатқа қайшы келмейтін». Сонымен қатар, саясаткерлерді олар қолдаған саясат негізінде популярлар немесе оптимиаттар деп анықтау, дәстүрлі түрде бір «топқа» жататын саясаткерлерді «қарсы» лагерьге орналастыруы мүмкін: Публий Сулпиций Руф, классикалық популярлардың бірі, «популюсқа пайда әкелмейтін» саясатты қолдады және шын мәнінде танымал болмаған сияқты. Марк Ливий Друз Сенаттың қолдауымен аграрлық реформа заңдарын енгізді, тіпті сенаторлық қолдау мен аграрлық реформалар қарама-қарсы деп есептелгенімен, оның саясатына популярлық сипат берді. Дәстүрлі түрде оптимиат ретінде танылған Катон Кіші, трибунат кезінде астық үлесін кеңейтуді қолдағандықтан популяр болады. Сұллу, дәстүрлі түрде консервативті саясаткер ретінде танылған, «Италиядағы басқа римдік саясаткерлерге қарағанда көбірек жерді тәркілеп, қайта бөлуі» үшін популярға айналады. Ал Юлий Цезарь, дәстүрлі түрде популяр ретінде қарастырылса да (бірақ өзінің сақталған мәтіндерінде өзін осылай таныстырмаған), «өзінің диктатура кезінде Римде астық алушылардың санын едәуір азайтуы» арқасында оптимиат болып саналады. Оптиматтар туралы басқа ұсынылған көзқарас – олар сенаттың басшылары немесе сенаттың қолдауымен әрекет ететіндер. Моуритсен «Рим Республикасындағы саясат» (2017) еңбегінде дәстүрлі анықтамалардың екеуін де қабылдамайды. Оптиматтардың сенаттың қолдауына ие болуы туралы: Замандастардың терминді қолдануы да екіұшты болған жоқ. «Оптимат» термині Римдегі бай тапты, сондай-ақ шетелдік қалалар мен мемлекеттердің аристократиясын атау үшін қолданылған.

The traditional view of the optimates refers to aristocrats who defended their own material and political interests and behaved akin to modern fiscal conservatives in opposing wealth redistribution and supporting small government. To that end, the optimates were viewed traditionally as emphasising the authority or influence of the senate over other organs of the states, including the popular assemblies. In other instances, the optimates are defined "somewhat mechanically, as those who opposed the populares". This definition relying on a "senatorial" party or fiscal conservatives breaks down at a closer reading of the evidence. A "senatorial" party describes no meaningful split, as basically all active politicians were senators. A definition to the terms based on whether a politician supported land redistribution or grain subsidies runs into two issues. Such measures were not "the sole preserve of the so called populares" and "were not per se incompatible with traditional senatorial policy, given the extensive colonisation the senate had overseen in the past and the grain provision which members of the elite occasionally organised on a private basis". Moreover, identifying the populares based on the policies they supported in office would place politicians traditionally identified as belonging to one "faction" into the "opposite" camp:

Publius Sulpicius Rufus, one of the classic populares, supported policies that had little "to do with the betterment of the populus and in fact appear to have been distinctly unpopular". Marcus Livius Drusus, brought agrarian reform laws with the support of the senate, giving his policies a popularis tone, even when senatorial support and agrarian reforms are supposedly dichotomous. Cato the Younger, traditionally identified as the optimate, becomes popularis for supporting expansion of the grain dole during his tribunate. Sulla, traditionally identified also as an arch conservative, turns popularis for "probably confiscat[ing] and redistribut[ing] more land in Italy than any other Roman politician". And Julius Caesar, traditionally seen as popularis (though never self identifying with that label in his extant texts), emerges as an optimate for "substantially reduc[ing] the number of grain recipients in Rome during his dictatorship". Other proposed views of optimates are that they were leaders of the senate or those acting with the support of the senate. Mouritsen in Politics in the Roman Republic (2017) rejects both of the traditional definitions. Of optimates being those with the support of the senate:

Usage of the term by contemporaries also was not highly dichotomised. Optimate was used generically to refer to the wealthy classes in Rome as well as the aristocracies of foreign cities or states:

Халыққа танымал

Қазіргі зерттеулерде "популярларға" сілтеме жасау "ерекше идеологиялық сипаты бар, үйлесімді" партияны, Римде дәлелдемесі жоқ саяси топтаманы білдірмейді, тек "кем дегенде сол сәтте халықтың өкілі ретінде әрекет ететін" сенатордың бір түрін ғана көрсетеді. Бұл 19 ғасырдағы Моммсеннің популярлар туралы көзқарасынан өзгеше, онда олар демократияны және қара халықтың құқықтары мен материалдық мүдделерін қолдаған аристократтардың тобы ретінде қарастырылған. Кристиан Мейердің өте ықпалды көзқарасы популярды рим саясатында алға жылжу үшін саяси тактика ретінде, негізінен, сенат шешімдерін жоққа шығару мақсатымен халық жиналыстарының заң шығару құқықтарын пайдаланатын сенаторды белгілеу ретінде жаңадан анықтады. Осы көзқарас бойынша, популяр саясаткер – бұл:

[қабылдайтын] саяси жұмыс істеудің белгілі бір тәсілін, сенат емес, халықты мақсатқа жету құралы ретінде пайдалану; ал бұл мақсат, көбінесе, тиісті саясаткердің жеке басының пайдасы.

Халықтық қатынас

Саяси мәселелерді халық алдына салу стратегиясы немесе ratio popularis, саясаткерлер сенаттағы қалыпты тәртіп арқылы мақсаттарына жете алмаған кезде қолданылды. Бұл ішінара құрылымдық себептермен байланысты: [Рим сенаты мен халқының, яғни республиканың] "екіұшты табиғаты" сенатор әріптестеріне қарсы шыққанда, оның жалғыз тірегі халық болатын. Бұл саяси әдіс популистік риториканы қамтитын болса, саясатқа қатысты мәселелерге "шектелген дәрежеде" және идеологиялық мазмұны одан да аз болатын. Халықтық заңдардың мазмұны, саясаткерлер халық алдына шығуды шешкенде, сенат шешімін жоққа шығару үшін олардан күшті қолдау қажеттігімен байланысты болды. Бұл саясаткерлерді халықтық стратегияны таңдауға мәжбүр етті, оның нәтижесінде жиналыстардағы сайлаушыларға тікелей пайда әкелетін саясатты, мысалы, қарызды жеңілдету, жерді қайта бөлу және астықпен қамтамасыз ету сияқты шаралар енгізілді. Тиберий Гракхтың бастапқы популярлық тактикасы жақында Римге көшіп келген ауылдық сайлаушылардың басымдығын көрсетсе, Клодийдің кейінгі популярлық тактикасы қаладағы кедейлердің мүдделерін бейнеледі. Астықпен жабдықтау сияқты материалдық мүдделер ғана популярлықтың мәні емес еді: популярлық саясаткерлер Рим мемлекетіндегі жиналыстардың дұрыс рөлі (яғни, халықтың билігі) туралы, материалдық мүдделерден гөрі басқа да аргументтер келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, халық жиналыстарында қолдаушыларды күшейту мақсатындағы басқа да ұсыныстар жасалды, оларға құпия дауыс беруді енгізу, Сулла диктатурасынан кейін трибун құқықтарын қалпына келтіру, соттар алдында сенатор емес адамдарды қазылар құрамына тағайындау және дін қызметкерлерін жалпы сайлау арқылы таңдау кіретін. Бұлардың барлығы Римдегі бай элиттер мен кедей қала тұрғындарының арасында сенатор емес қолдаушыларды күшейтті.

Идеологиялық көзқарас

Қазіргі заманғы ғылымдағы маңызды мәселелердің бірі – халыққа сүйенуші саясаткерлер өз ұсыныстарында шын ниетті болған-болмағаны, оларға күмәнданудың “көп жағдайда толық негізді екені”. Рим саясатын демократиялық тұрғыдан түсіндіру, идеологиялық жаңарумен үйлеседі, себебі Рим саясаткерлері идеологиялық, бірақ фракциялық емес деңгейде халықтың қолдауын алу үшін күрескен. Дегенмен, бұл байланыс әлі де күмәнді, өйткені “сайлау науқаны кезінде кандидаттар нақты саясатты жақтаған немесе нақты идеологиямен байланысқан емес”. Сонымен қатар, римдік саясаткерлердің ішкі ниеттерін нақтылай алмаймыз, себебі римдік элитаның ой-пікірлері көбінесе жоғалып кеткен. Тіпті “халыққа сүйенуші” трибундардың қазасы да күмәнді: бастапқы ниеттер соңғы нәтиже емес, халыққа сүйенуші бағытты ұстанғандар өлімді күтпегені мүмкін. Макки, халыққа сүйенуші саясаткерлердің сенаттың заңдылығын сынауға, халық жиналыстарының билігіне назар аударуға, сенатты жалпы мүдделерді ескермегені үшін айыптауға және мемлекеттің сыбайлас жемқорлықпен басқарылуын сынауға бейімділігі болғанын айтты. Ол сондай-ақ, халық жиналыстарының республиканы басқаруды өз қолына алуын, талаптарды халықтың еркі мен Рим жиналыстарының заң шығару құқығына сілтеме жасай отырып, “libertas” тұрғысынан қойғанын қосты. Т. П. Уайзман бұл айырмашылықтар “республиканың мәніне қатысты өзара қарама-қайшы көзқарастары бар” “қақтығысқан идеологияларды” көрсетеді деп санайды. Бұл демократиялық түсіндіру партиялық құрылымды білдірмейді, оның орнына мотивация мен саясатқа назар аударады. Республиканың соңғы кезеңін зерттеген ғалымдар римдік саясаткерлердің осы тұрғыдан бөлінген-бөлмегендігі туралы бір пікірге келе алмады. Идеологиялық көзқарас, кейбір саясаткерлерді (мысалы, Публий Сулпиций Руфус) халыққа сүйенуші деп тағайындауды түсіндірмейді, өйткені олар ұсынған саясат римдік сайлаушының әл-ауқатымен тығыз байланысты болған жоқ. Робб сонымен қатар, осы белгінің, яғни белгілі бір адамның немесе саясаттың халыққа пайдасы бар екендігі туралы пікірдің маңызы шамалы екенін айтады: “халықтың мүддесін қорғау принципі – барлық саясаткерлер ұстанатынын мәлімдейтін орталық принцип”.

One of the larger issues in modern scholarship is whether the politicians who operated in the ratio popularis actually believed in their proposals, scepticism of which "certainly seems well warranted in many cases". A democratic interpretation of Roman politics neatly complements an ideological revival by interpreting Roman politicians to vie for popular support at an ideological, but not factional, level. This link, however, remains tenuous, as "candidates apparently never ran on specific policies or associated themselves with particular ideologies during their campaign[s]". Moreover, speculation as to the inner motivations of Roman politicians cannot be substantiated one way or the other, as the inner thoughts of the Roman elite are almost entirely lost. Even the apparent deaths suffered by "popularis" tribunes cannot be accepted at face value: initial intentions are not final outcomes, it is unlikely that those who followed a popularis path expected death. Mackie argued that popularis politicians had an ideological bent towards criticising the senate's legitimacy, focusing on the sovereign powers of the popular assemblies, criticising the senate for neglecting common interests, and accusing the senate of administering the state corruptly. She added that populares advocated for the popular assemblies to take control of the republic, phrasing demands in terms of libertas, referring to popular sovereignty and the power of the Roman assemblies to create law. T. P. Wiseman argues, further, that these differences reflected "rival ideologies" with "mutually incompatible [views on] what the republic was". This democratic interpretation did not imply a party structure, instead focusing on motivations and policies. Scholars of the late republic have not reached a consensus as to whether Roman politicians really were divided in these terms. Nor does an ideological approach explain the traditional identification of certain politicians (eg Publius Sulpicius Rufus) as popularis when the policies they advanced were only weakly connected to the welfare of the Roman voter. Robb argues, moreover, that the premise of the label, ie that a certain person or policy benefits the people write large, is of little use: "the principle of acting in the popular interest was a central one that all politicians would claim to be following".

Риторикада

Саяси қайраткерлер жұмыс істейтін конституциялық құрылым саясаттағы келіспеушіліктерді халық пен аристократия арасындағы риторикалық тартысқа айналдырды: сенаттағы әріптестерінің қолдауын ала алмаған трибундар табиғи түрде халық алдына шығатын; оны ақтау үшін олар халықтық билікке қатысты жиі айтылатын аргументтерге жүгінетін; қарсыластары сенаторлық билік үшін ұқсас аргументтерді келтіретін. Жас римдік саясаткерлер де өзінің танылуын арттыру және бір жылдық мерзімінде басқа кандидаттардан ерекшелену үшін жиі даулы риторикаға немесе саясатқа жүгінетін, бұл олардың ұзақ мерзімді мансаптық перспективаларына көрінетін жағымсыз әсер тигізбейтін. Popularis риторикасы сол кездегі Римдегі құндылықтардың жалпы қабылдануына негізделген: libertas, leges, mos maiorum және res publica-ны басқарудағы сенаттың тиімсіздігі. Республика кезіндегі қоғамдық сөздерде заңнамалық келіспеушіліктер партиялық сипатта пайда болған жоқ: «рострадан Тиберий Гракхтың қарсыластары, Габинийге қарсы Катул, Цезарға қарсы Бибул, Требонийге қарсы Катон тіпті олардың халыққа берген кеңесі саяси мақсаттар мен құралдардың басқаша орналасуына негізделген «оптиматтардың» саясатынан туындағандығын айтқан жоқ – көрінеді, рострада идеологиялық екіге бөлінуге орын жоқ еді». Көшедегі римдік үшін саяси пікірталас партиялық байланыстармен емес, мәселенің өзімен және ұсынушымен байланысты болды: «Бұл аграрлық (немесе астық және т.б.) заңды ұсынатын адам біздің мүддемізді шынымен қорғай ма, әлде ол жеке пайдасы үшін немесе жасырын мақсаттармен әрекет ете ме?» деген сұрақтар туындады, бұл республикалық риторикада жиі кездесетін жеке сенімділік тақырыбына әкелді. Римдік риторикасының көп бөлігі сияқты, popularis риторикасы да тарихи мысалдарға (exempla) көп сүйенді – ежелгі заманнан бастап, мысалы, comitia Centuriata-ның халықтық сот ретінде қайта жаңғыруы, рим монархиясының жойылуынан бастап, плебстің бөлінуі арқылы жеңіп алған халықтың құқықтары мен бостандықтарына дейін. Popularis риторикасы құпия дауыс беру және жер реформасы туралы мәселелерді жаңалық ретінде емес, азаматтардың туғаннан берілген бостандығын сақтау және қалпына келтіру тұрғысынан қарастырды. Сонымен қатар, populares дәстүрлі оптимисттік тақырыптарды да сынға ала алатын, қазіргі сенаторларды ата-бабаларының үлгісіне сай келмегендері үшін, сенаттың беделін уақыт өте келе зардап шектіретін әрекеттер жасағаны үшін немесе қаржылық жауапкершілік тұрғысынан өздерінің аргументтерін ұсынатыны үшін айыптады. Екі топ та римдік бостандық және рим халқының егемендігі сияқты негізгі құндылықтарда келісті; тіпті сенатты қолдағандар да халыққа таңылған дәстүрлі егемендікті толығымен жоққа шығара алмады. Сонымен қатар, оптимисттер мен populares арасындағы көптеген айырмашылықтар саясатпен қолдаусыз риторикалық әрекеттерден туындады: «халықтың мүдделері мен «егемендігі» қаншалықты баса айтылса да, республика римдік қоғамының табиғатын өзгертуге немесе билік тепе-теңдігін өзгертуге бағытталған нақты әрекеттерді көрген емес».

The "constitutional framework in which politicians operated automatically turned policy disagreements into rhetorical contests between populus and aristocracy": tribunes which were unable to secure the support of their peers in the senate would naturally go before the people; to justify this they turned to stock arguments for popular sovereignty; opponents would then bring out similar stock arguments for senatorial authority. Young Roman politicians also turned regularly to controversial rhetoric or policies in an attempt to build their name recognition and stand out from the mass of other political candidates in their short one year terms, with few apparent negative impacts on their longer term career prospects. Popularis rhetoric was couched "in terms of the consensus of values at Rome at the time: libertas, leges, mos maiorum, and senatorial incompetence at governing the res publica". In public speeches during the republic, legislative disagreements did not emerge in party political terms: "from the rostra neither the opponents of Tiberius Gracchus, nor Catulus against Gabinius, nor Bibulus against Caesar, nor Cato against Trebonius even so much as suggested that their advice to the populus was predicated on an 'optimate' policy based on a different arrangement of political ends and means from those of the 'popular' advocates of a bill there was, it seems, virtually no place on the rostra for ideological bifurcation". For the Roman in the street, political debate was not related to party affiliations, but the issue and proposer itself: "Is the proposer of this agrarian (or frumentary, etc.) law really championing our interests, as he avows, or is he rather pursuing some private benefit for himself or something else behind the scenes?" which naturally flowed into the themes of personal credibility that recur in republican public rhetoric. Like most Roman rhetoric, popularis rhetoric also drew heavily on historical precedents (exempla) – including that from ancient times, such as the revival of the comitia Centuriata as a popular law court, – from the abolition of the Roman monarchy to the popular rights and liberties won by the secession of the plebs. Popularis rhetoric surrounding secret ballots and land reform were not framed in terms of innovations, but rather, in terms of preserving and restoring the birth right liberty of the citizenry. And populares too could hijack traditionally optimate themes by criticising current senators for failing to live up to the examples of their ancestors, acting in ways which would in the long run harm the authority of the senate, or framing their own arguments in fiscal responsibility. Both putative groups agreed on core values such as Roman liberty and the fundamental sovereignty of the Roman people; even those who were supporting the senate at some time or another would not be able to wholly discount the traditional sovereignty attributed to the people. Furthermore, much of the perceived difference between optimates and populares emerged from rhetorical flourishes unsupported by policy: "no matter how emphatically the people’s interests and 'sovereignty' may have been asserted, the republic never saw any concrete attempts to change the nature of Roman society or shift the balance of power".

Ежелгі римдіктер қолданған

Классикалық зерттеулерде екі терминнің қазіргі қолданылысынан бөлек, шамамен саяси партияларды атау үшін, бұл терминдер сол дәуірдің латын әдебиетінен де шыққан. Латын тілінде "popularis" сөзі Цицеронның еңбектерінен тыс жерлерде көбінесе "отандас" немесе "бір елдік" мағынасында қолданылады. Сондай-ақ, бұл сөз популистерді немесе халыққа жағынуға тырысатын саясаткерлерді, зор жеке даңққа ие саясаткерлерді, көрінеу халықтың мүддесін қорғайтын саясаткерлерді және халық алдындағы іс-әрекеттерді білдіру үшін теріс мағынада қолданылуы мүмкін. "Optimates" сөзі, қазірге сақталған мәтіндерде сирек кездеседі, бірақ аристократтарды немесе аристократияны тұтас алғанда атау үшін де қолданылады.

Сальст

Рим саясаткері Салюст, Цезарь диктатурасы кезінде претор болып қызмет еткен және Катилиндік қастандық пен Югурт соғысы туралы жазған, «оптимас» (немесе «оптиматтар») деген сөзді мүлдем қолданбайды, ал «popularis» сөзін тек он рет қолданады. Осы қолданыстардың ешқайсысы саяси сипатта емес, олар елдестеріне немесе серіктестеріне қатысты айтылады. Робб: «[Саллуст] осы сөзді қолданудан қасады түрде бас тартқан болуы мүмкін, себебі ол өте дәл емес және нақты саясаткерді анықтап көрсетпейді», - деп болжайды. Югурт соғысы туралы еңбегінде ол екі топтың суреттемесін келтіреді: бірі халық (populus), екіншісі ақсүйектер (nobilitas). Мұнда сенаттың шағын және жемқор бөлігі (pauci) қоғамның қалған бөлігіне қарсы олигархиялық түрде көзге түседі. Бірақ ақсүйектер идеологиясымен емес, бұрынғы курулльдік лауазымдарды иеленген ата-бабаларымен анықталғандықтан, олар идеологиялық немесе саяси партиялық қақтығыстардың «оптиматтары» емес, және олардың ішінде «ішкі дау-дамайлар» болады. Саллуст сондай-ақ халықтың билігі мен сенаттың беделін заңдылықтың немесе биліктің көздері ретінде ажырата алмайды. Ол сонымен қатар «қарама-қарсы ақсүйектер мен олардың топтарына» ешқандай атау бермейді, «олардың мұндай жіктеуге мүмкіндік беретін ортақ белгілері болмағандықтан», керісінше, римдік саясаткерлердің өзін-өзі жетістікке жету құралы ретінде libertas populi Romani және senatus auctoritas тұрғысынан пайдалы мақсатта жасыратын циникалық көзқарасты ұсынады.

Республиканың соңғы кезеңіндегі басқа адамдар

Республиканың соңғы кезеңіндегі ежелгі жазбалар «саяси «билік құрылымы» және оған қарсылық» деп сипаттағанымен, олар осы қарсылықты сипаттау үшін «популярис» сияқты сөздерді қолданбайды. Саясаткерлер өздерінің мәртебесін халықтың қолдауымен байланыстырғандықтан, ал халық «аристократиялық лайықтылықты» пассивті түрде бағалаушы ретінде қарастырылғандықтан, барлық саясаткерлер «халықтың мүддесі үшін әрекет етемін» немесе, басқаша айтқанда, «популяриспін» деп мәлімдеді. Гай Гракх және Квинт Варий Север сияқты наразылықты сипаттау үшін қолданылатын сөздер көбінесе «seditio» және «seditiosus» болып келді. «Ab Urbe Condita Libri» (ағылшын тілінде «Рим тарихы» деп белгілі) авторы Ливийдің еңбектері, «популярис» пен «оптиматтар» арасындағы айырмашылықты ертерек кезеңдердегі, мысалы, Ордендер қақтығысы сияқты жағдайларды талқылау үшін пайдаланылды. Ливий республиканың соңғы кезеңінен кейін, Август кезеңінде жазды. Дегенмен, оның республиканың соңғы кезеңіне қатысты жазбалары «Periochae» деп аталатын қысқартылған нұсқада ғана сақталған. Жалпы, «Ливий ертерек кезеңдердегі оқиғаларды сипаттау үшін кеш республикалық саяси тілді қолданды» деп есептеледі, бірақ «оптиматтар» мен «популярис» (және олардан туындаған сөздер) сирек кездеседі және көбінесе саяси контексте қолданылмайды. Ливийде «popularis» сөзінің көпшілігі азаматтарды, серіктестерді және көпшілік алдында сөйлеуге қабілетті шешендерді білдіреді. «Оптиматтар» сөзінің қолданылуы да сирек, көбінесе шетелдік аристократтар туралы айтылады. Ливий Ордендер қақтығысын сипаттағанда «популярис» пен «оптиматтарды» емес, плебейлер мен патрицистерді және олардың конституциялық тәртіптегі орнын қолданды. Ливий «popularis» сөзін «оптиматтарға» қарсы саяси мағынада тек бір рет қолданды, ол б.з.д. 450 жылдардағы Екінші Децемвираттың тираниясы туралы Барбатустың сөзінде айтылған, республиканың соңғы кезеңінен бірнеше ғасыр бұрын.