Кіріспе

Ұйымдасқан қылмыс кәсіпорнының түрі – қылмыстық ұйымның түрі.

"Мафия" – Италиядағы ұйымдасқан қылмыс топтарына өте ұқсас қылмыстық ұйымдарды сипаттау үшін қолданылатын бейресми термин. Мұндай ұйымның басты қызметі – қылмыскерлер арасындағы дауларды төрешілік ету, сондай-ақ зорлық-зомбылық қолдану немесе қауғастыру арқылы қылмыскерлер арасындағы заңсыз келісімдерді ұйымдастыру және орындау. Мафия көбінесе құмар ойындар, қарыз беру, есірткі сату, проституция және алаяқтық сияқты қосымша қызметтермен де айналысады. "Мафия" термині бастапқыда Сицилия мафиясына қатысты қолданылған. Кейіннен бұл термин ұқсас әдістер мен мақсаттарға ие басқа ұйымдарды да қамтыды, мысалы, "орыс мафиясы" немесе "жапон мафиясы". Бұл терминді баспасөз ойлап тапты және ол бейресми; қылмыстық ұйымдардың өздеріне жеке атаулары бар (мысалы, Сицилия мафиясы және оған байланысты итальяндық-американдық мафия өз ұйымдарын "Cosa Nostra" деп атайды; "жапон мафиясы" өзін "Ninkyō dantai" деп атайды, бірақ көпшілік оны "Якуза" деп біледі; "орыс мафиясы" топтары көбінесе өздерін "Братва" деп атайды). "Мафия" немесе "Мафия" сөзі жеке және ешқандай толықтырусыз қолданылғанда, әдетте Сицилия мафиясын немесе итальяндық-американдық мафияны, кейде жалпы итальяндық ұйымдасқан қылмысты (мысалы, Каморра, 'Ndrangheta және т.б.) білдіреді. Бүгінде Италияның оңтүстігіндегі Калабрия аймағынан шыққан 'Ndrangheta әлемдегі ең бай және ең қуатты мафия деп есептеледі. 'Ndrangheta Сицилияның жақсы танымал Коза Нострасымен бірдей ұзақ жылдардан бері бар, бірақ Италияның қылмыстық кодексінің 416-а бабы бойынша 2010 жылы ғана мафиялық бірлестік ретінде танылды. Италияның жоғарғы соты – Жоғарғы кассациялық соты 2010 жылғы 30 наурызда осыған ұқсас шешім қабылдады.

Анықтамалар

"Мафия" терминін сицилиялық мафиозилер ешқашан ресми түрде қолданған емес, олар өз ұйымын "Cosa Nostra" деп атауды қалайды. Бірақ, көбінесе басқа қылмыстық топтарды осы атаумен атау себебі – оларды сицилиялық мафия құрамына кіретін топтар мен отбасылармен салыстыру. 1992 жылы сицилиялық мафияның қолынан қаза тапқан антимафиялық судья Джованни Фальконе "мафия" терминін жалпы ұйымдасқан қылмыспен шатастыруға қарсы болды:

Мафиялар жеке қорғаныс фирмалары ретінде

Диего Гамбетта және Леопольдо Франчетти сияқты ғалымдар Сицилия мафиясын жеке қорғау фирмаларының картелі ретінде сипаттады, олардың негізгі қызметі – қорғау рекеті: олар адамдарды алдаудан, тонаудан немесе қорғау ақысын төлейтін адамдармен бәсекелесуден қорқынышты күш қолдану арқылы сақтайды. Сицилиядағы көптеген кәсіпкерлер үшін, полиция мен сот жүйесіне келісімдерін орындауға және мүліктерін ұрылардан қорғауға сенбеген жағдайда, олар маңызды қызмет көрсетеді (мұндай жағдай көбінесе қара нарықтағы мәмілелерге қатысқандықтан туындайды). Ғалымдар әлемдегі көптеген қоғамдардың да осындай қорғау қызметін ұсынатын қылмыстық ұйымдары бар екенін атап өткен. Мысалы, коммунизм құлағаннан кейін Ресейде мемлекеттік қауіпсіздік жүйесі дерлік құлдырап, кәсіпкерлер келісімдерін орындау және мүліктерін ұрылардан қорғау үшін қылмыстық топтарды жалдауға мәжбүр болды. Шетелдіктер бұл топтарды көбінесе «орыс мафиясы» деп атайды, бірақ олар «крыша» терминін қалайды. Гамбетта Сицилия мафиясын талдағанда, Сицилия экономикасындағы мафияның функциясын көрсету үшін келесі гипотетикалық сценарийді ұсынды. Егер бақшадағы дүкен иесі үкіметке салық төлемей, қасаптан ет сатып алғысы келсе, онда бұл қара нарықтағы мәміле болғандықтан, егер біреуі екіншісін алдаса, ешкім сотқа жүгіне алмайды. Бақшадағы дүкен иесі қасаптың шіріген ет сататынынан қорқады. Қасап бақшадағы дүкен иесінің өзіне ақша төлемейтінінен қорқады. Егер қасап пен бақшадағы дүкен иесі бір-біріне сенімсіздікпен қарап, сауда жасаудан бас тартса, екеуі де пайда табу мүмкіндігінен айырылады. Олардың шешімі – транзакцияны қадағалау үшін жергілікті мафиозиден көмек сұрау, оның үстіне транзакция құнына пропорционалды, бірақ заңды салықтан төмен комиссия төлеу. Егер қасап бақшадағы дүкен иесін шіріген ет сату арқылы алдаса, мафиози оны жазалайды. Егер бақшадағы дүкен иесі қасапты толық және уақтылы төлемесе, мафиози оны жазалайды. Жаза күш қолдану немесе мүлікке келтірілген зиян түрінде болуы мүмкін. Бақшадағы дүкен иесі де, қасап та мафиозиден қорқады, сондықтан әрқайсысы өз міндеттемелерін орындайды. Үш тарап та пайда көреді.

Италия заңдары бойынша мафия типіндегі ұйымдар

Пио Ла Торре ұсынған Италияның Қылмыстық кодексінің 416-а бабы мафия типті бірлестіктерді (итальянша: associazione di tipo mafioso) «бірлестік мүшелерінің мүшелігінен туындайтын қорқыту әлеуетін, мүшелікке байланысты өзгелердің құлықсыздықтары мен үн қатпаушылығын, сондай-ақ қылмыстар жасауға, қаржылық қызметтерді, концессияларды, рұқсаттарды, кәсіпорындар мен мемлекеттік қызметтерді тікелей немесе жанама басқаруға немесе бақылауға алып, өзіне немесе басқаларға пайда немесе заңсыз үстемдіктер алу мақсатында пайдалануын» деп анықтайды.