Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының шығысында 17 жыл сайын пайда болатын цикадалардың тобы. Х тобы (10-топ), Ұлы Шығыс тобы, Америка Құрама Штаттарының шығысында жүйелі түрде пайда болатын цикадалардың 15 тобының бірі. 2021 жылдан кейінгі осы топтың алғашқы ірі пайда болуы 2038 жылы күтілуде.
Brood X (Brood 10), the Great Eastern Brood, is one of 15 broods of periodical cicadas that appear regularly throughout the eastern United States. The brood's first major emergence after 2021 is predicted to occur during 2038.
Сипаттамалары
17 жыл сайын Х тобына жататын цикадалардың дернәсілдері бірдей уақытта жер бетіне қарай тоннель қазып шығады. Содан кейін олар ағаштар мен басқа да беттерге сыртқы қабықтарын тастап, ересек цикадаларға айналады. Ересек цикадалар ұшып, жұптасып, бұтақтарға жұмыртқа салады және бірнеше апта ішінде өледі. Бұл жәндіктердің жер астындағы ұзақ өмірі, олардың көптеп, шамамен бір уақытта жерден шығуы және ересек өмірдің қысқа мерзімі олардың тіпті күшті хищниктерге де қарсы тұруына мүмкіндік береді. Бұл топқа Magicicada septendecim, Magicicada cassini және Magicicada septendecula деген үш түр кіреді, олар әртүрлі ағаштарда шоғырланып, әртүрлі еркек дауыстарын шығарады.
1700-ші жылдардағы төтенше жағдайлар
Х тұқымының пайда болуы туралы алғашқы сипаттама 1715 жылғы 9 мамырдағы Rev. Андреас Сандельдің, Филадельфиядағы "Глория Деи" швед лютеран шіркеуінің пасторының күнделігінде кездеседі. 1737 жылы ботаник Джон Бартрам хат жазып, тұқымның пайда болу жиілігін және 1732 жылы Филадельфияның солтүстік-батысындағы ағаштардың кішкентай бұтақтарына жұмыртқаларын салуын байқағанын сипаттады. Бартрам кейіннен екі қолжазбада 1749 жылғы мамыр айындағы тұқымның көбеюін егжей-тегжейлі жазды. 1749 жылы Швед Корольдік Ғылым академиясының тапсырмасымен Пенсильвания мен Нью-Джерсиге сапарлаған фин ғалымы Пэр Кальм сол жылдың мамыр айының соңында Х тұқымының пайда болуын бақылады. Бұл оқиға туралы 1756 жылы швед академиялық журналында жарияланған мақаласында Кальм былай деп жазды:
«Жалпы пікір бойынша, бұл жәндіктер әр он жетінші жылда осындай көп санда пайда болады. Осы аралықта, жаз айларында кездейсоқ жәндіктер кездессе де, олар көбінесе жер астында қалады. Бұл жәндіктердің Пенсильванияда әр он жетінші жылда пайда болатынына айқын дәлелдер бар». Ол былай деді: «Он жеті жыл сайын осы жерге келетін бір құрттың түрі бар, олардың саны өте көп. Олар тек орманнан ғана көрінеді немесе естіледі». Джон Бартрамның ұлы Мозес Бартрам 1766 жылы Х тұқымының пайда болуын «Американың цикадасы немесе шегірткесі туралы байқаулар» атты мақаласында сипаттады. Бартрамның айтуынша, ағаштардың бұтақтарына салынған жұмыртқалардан шыққан жас жәндіктер жерге қарай жүгіріп, «алғашқы кездесетін тесікке кіреді». Ол оларды 3 метр тереңдікте тапқанын, ал басқалары 9 метр тереңдікте тапқанын хабарлады. 1800 жылдың сәуір айында Мэриленд штатының Элликотт Миллз қаласының жанында тұратын Бенджамин Баннекер өзінің күнделігіне 1749 жылы «үлкен шегіртке жылы» болғанын, 1766 жылы екінші рет, ал 1783 жылы үшінші рет «біріншісінен кем емес» болғанын жазды. Ол бұл жәндіктердің (Х тұқымы) «маған үшінші рет пайда болғаннан бері он жеті жыл өткен 1800 жылы қайтадан пайда болуы мүмкін» деп болжады. Баннекердің күнделігінде патогендік саңырауқұлақ, Massospora cicadina, иесіне тигізетін әсер туралы айтылған: «Қыртқыштар жерден шыққаннан бастап өлгенше ән айтуға немесе шу шығаруға кіріседі. Артқы бөлігі шіріп кетеді, бірақ оларға ешқандай ауырсыну сезілмейді, себебі олар өлгенше ән айтуды жалғастырады».
Blockquote|The general opinion is that these insects appear in these fantastic numbers in every seventeenth year. Meanwhile, except for an occasional one which may appear in the summer, they remain underground. There is considerable evidence that these insects appear every seventeenth year in Pennsylvania. stating:There are a kind of Locusts which about every seventeen years come hither in incredible numbers In the interval between the years when they are so numerous, they are only seen or heard single in the woods. Moses Bartram, a son of John Bartram, described the 1766 emergence of Brood X in an article entitled Observations on the cicada, or locust of America, which appears periodically once in 16 or 17 years that a London journal published in 1768. Bartram noted that upon hatching from eggs deposited in the twigs of trees, the young insects ran down to the earth and "entered the first opening that they could find". He reported that he had been able to discover them 10 feet (3 m) below the surface, but that others had reportedly found them 30 feet (9 m) deep. In April 1800, Benjamin Banneker, who lived near Ellicott's Mills, Maryland, wrote in his record book that he recalled a "great locust year" in 1749, a second in 1766 during which the insects appeared to be "full as numerous as the first", and a third in 1783. He predicted that the insects (Brood X) "may be expected again in they year 1800 which is Seventeen Since their third appearance to me". Describing an effect that the pathogenic fungus, Massospora cicadina, has on its host, Banneker's record book stated that the insects: begin to Sing or make a noise from first they come out of the Earth till they die. The hindermost part rots off, and it does not appear to be any pain to them, for they still continue on Singing till they die.
1902 жылы пайда болған
Х-тобылғы Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы Нассау және Саффолк округтерінде кездесті, бұл тобылғының ең шығысқа қарай созылған аймағы болды.
1919 жылы пайда болған
Нассау окруғының Масапекуа және Фармингдейл шаруалары цикадалардың пайда болуынан жеміс ағаштарына келген зиянды хабарлады.
1970 жылы пайда болған
Лонг-Айлендтегі үй иелері Х-тауының шуын "өте зор" деп сипаттады.
1987 жылы пайда болған
Х тұқымы Лонг-Айлендте кездесті. Олардың пайда болуы 13 мамыр шамасында Вашингтон (Колумбия округі) және Огайо аймақтарында басталды. 21 мамырға қарай Вашингтон аймағында пайда болудың шыңына жетті. Корнелл университетінің зиянкестерді басқару бағдарламасының энтомологы, аралдағы құрылыс кезінде ағаштардың кеңінен кесілуі және пестицидтердің қолданылуы осы тұқымның сол жерде жойылуына себеп болды деген болжам жасады.
2021 жылы пайда болуы
2021 жылы көбею 15 штатта (Делавэр, Иллинойс, Джорджия, Индиана, Нью-Йорк, Кентукки, Мэриленд, Солтүстік Каролина, Нью-Джерси, Огайо, Пенсильвания, Теннесси, Вирджиния, Батыс Вирджиния және Мичиган), сондай-ақ Вашингтон қаласында сәуір айында басталды. Сәуір айының ортасында Солтүстік Каролинаның батысында цикадалар пайда болғаны байқалды. Суық ауа райы оқиғаны кейінге жылдырғанымен, температура 60 градусқа дейін көтерілгенде жәндіктердің саны арта түсті. 6 мамырға қарай көптеген цикадалар осы аймақта пайда болды, ал басқалары Вашингтонға жақын Мэрилендте және Теннесси – Солтүстік Каролина шекарасында тіркелді. 7 мамырда Филадельфия, Питтсбург және Пенсильвания штатының Аллентаун қалаларында цикадалар көбейді. 10 мамырда адамдар Вашингтон, Бетесда (Мэриленд), Ноксвилл (Теннесси), Цинциннати, Детройт, Чикаго және Сент-Луис қалаларында, ал 19 мамырда Балтиморда оқиға туралы хабарлады. 20 мамырда көбею Вашингтон және оның ішкі аймақтарында шарықтау шегіне жетті. 8 маусымда Нью-Йорктің Лонг-Айленд аймағындағы Суффолк округіндегі Коннектот өзені мемлекеттік саябағында аз ғана цикадалар естілді. 8 маусымда, Джо Байденнің президенттік қызметіндегі алғашқы шетел сапарына дайындалып жатқан кезде, оның чартерлік рейсі Вирджиниядағы Вашингтон Даллес халықаралық әуежайында цикадалар ұшақтың қосалқы қуат блогын бітеп тастағаннан кейін тоқтатылды. Келесі күні Байден Мэриленд штатындағы Эндрюс әуе базасындағы ұшу-қону жолағында тұрғанда мойнына қонған цикаданы ұрып өлтірді, содан кейін Англияға ұшу үшін Air Force One-ге мінді. 16 маусымға қарай тірі цикадалардың саны азайды және Вашингтон астаналық аймағында өлген цикадалар жинала бастады. 21 маусымға қарай цикадалар Вашингтон-Балтимор аймағынан жоғалып кетті. 26 шілдеде цикадалар осы аймақта салған жұмыртқаларынан шабалдар шықты. Шілде айында Вашингтон астаналық аймағында адамдардың мойнында, иықтарында және кеуделерінде қышымалы емен жапырағы кенесінің ("қышыма кене") (Pyemotes herfsi) шағуы туралы көптеген хабарламалар пайда болды. Кене әдетте емен жапырағының галл мүжігінің (Polystepha pilulae) дербиліктерімен және басқа да жәндіктермен қоректенеді, бірақ цикада жұмыртқаларының эктопаразиті болып, олар қол жетімді болғанда тез көбейеді.
Циклден тыс апаттар
2000 жылы және 2017 жылдың мамыр айында X тұқымдасына жататын, төрт жыл ертерек пайда болған деп саналатын цикадалардың көп саны олардың таралған аймағында, сондай-ақ Балтимор (Мэриленд штаты) және Вашингтон (Колумбия округі) аймағында байқалды.
Танымал мәдениет
Х-тоқым пайда болған жылы Огден Нэш Балтиморда тұрғанда, The New Yorker журналы Нэштің 1936 жылғы 12 маусымда жазған "Айран сүйгіштер, назар аударыңыз!" өлеңін жариялады. Нэштің 1938 жылғы "Мен мұнда бейтаныспын" жинағы осы әзіл-сықақ өлеңді қайта басып шығарды. Оның "Самюэл Прайдтың күн бату жылдары" атты өлеңінде "шаяндардың" 17 жылдық циклдік үйірлері туралы айтылады. Боб Диланның 1970 жылғы "New Morning" альбомындағы "Day of the Locusts" әнінде Дилан Принстон университетінен құрметті дәреже алған 1970 жылдың маусым айында Нью-Джерси штатының Принстон қаласында қатты естілген "Бруд X" цикадаларына сілтеме жасайды. 1987 жылы Х-тоқым қайта пайда болған кезде президент Рональд Рейган радиода сөйлеген сөзінде: "Цикадалар сияқты, көп ақша жұмсаушылар да қайтадан пайда болып, Конгрессті басып алумен қорқытады" деп мәлімдеді. Ол тыңдаушылардан теңгерімді бюджетті қолдауға және "Конгресстегі цикадаларды қайта жер астына жіберу" үшін тармақты ветоны қолдануға шақырды. Х-тоқымы 2004 жылы қайта пайда болды. Сол жылы президент сайлауы кезінде Республикалық Ұлттық Комитет Демократиялық партияның үміткері Джон Керриді мерзімді цикадамен салыстыратын жарнаманы интернетке жариялады. Жарнамада цикаданың беті шатасқан Керридің суретіне айналып, былай делінген: "17 жыл сайын цикадалар пайда болады, қабығынан шығып, сыртқы түрін өзгертеді. Сенатор Керри де сенаторлық мансабынан бас тартып, салыққа қарсы, қорғанысқа баса назар аударатын демократқа айналуды қалайды". Нейт Пауэллдің 2008 жылғы "Swallow Me Whole" графикалық романы алғыс айту бетінде "2004 жылғы Х-тоқым цикадаларына" алғыс білдіреді. Оның кітабының мұқабасы мен соңғы бетінде цикадалар үйірін бейнелейтін карикатуралар бар. 2015 жылы әнші-сазгер Кит М. Линдекер Шлабах "Cicadance" әнін Батыс Вирджиния штатының Харперс-Ферри қаласына жақын орналасқан Rolling Ridge Study Retreat Community (RRSRC) -де жазды. Әннің фонында 2004 жылы Х-тоқымы RRSRC-де пайда болған дыбыстың жазбасы бар. Ән тоқымды мақтайды және сонымен қатар 1987 жылы тоқымның бұрынғы соңғы пайда болуына сілтеме жасайды. 2021 жылы тоқым пайда болған кезде кантри әншісі Тоби Т. Свифт Теннесси штатының Нэшвилл қаласында "Cicada Love Call" атты жаңа әнін шығарды. Свифт бұл әнді 2004 жылы тоқым пайда болған кезде жазған. Ән 17 жыл бұрын басқа еркекке кетіп, енді қайта оралуға тырысатын әйелді цикадамен салыстырады. Сондай-ақ, 2021 жылы тоқым пайда болған кезде әнші-сазгер Сью Финк өзінің "Cicada Suite" атты жинағын шығарды, онда "Цикаданы кінәламаңыз" және "Цикаданың әні" атты екі ән бар. Бірінші ән жәндіктің дыбысын жазғаннан басталады. Финк "Cicada Suite" жинағын цикада пішіндес флеш-дискілерге жазды.