Куба экономикасы: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Жоқ

$11,255 (номиналды, 2021)
$12,300 (2016 ж. бағасы) | жұмыссыздық = тізім |
2,6% (2017 ж. бағасы) 2018 жылға дейін Кубаның әртүрлі экономикалық секторларына тікелей шетелдік инвестициялар артты. 2021 жылдан бастап Кубаның жеке секторы экономиканың көптеген салаларында жұмыс істеуге рұқсат алды. Инвестициялар шектеулі және үкіметтің мақұлдауы қажет. 2021 жылы Куба Адам даму индексінде 191 елдің ішінде 83-орынды иеленді, жоғары деңгейдегі даму көрсеткіштерімен. 2012 жылы елдің мемлекеттік қарызы ЖІӨ-нің 35,3%-ын құрады, инфляция (CDP) 5,5%-ды көрсетті, ал ЖІӨ өсімі 3%-ды құрады. Тұрғын үй мен көлік шығындары төмен. Кубалықтар мемлекеттік қолдаумен білім, денсаулық сақтау және азық-түлік алуға мүмкіндік алады. 1953–1959 жылдардағы Куба революциясы кезінде, Фульгенсио Батистаның әскери диктатура режимі тұсында Кубаның жан басына шаққандағы ЖІӨ Латын Америкасының 47 экономикасы арасында 7-орында болды. Оның табыс таралуы Латын Америкасының басқа елдерімен салыстырғанда жақсы болды. Алайда, Сьюзан Экштейннің айтуынша, "бар мәліметтерге сақ болу керек және оларды сол кездегі жағдайдың жуан шамамен бейнеленгенін ескеру керек". Бірақ қала мен ауыл, ақ және қара халық арасында зор әлеуметтік теңсіздіктер болды, сондай-ақ Кубада сауда және жұмыссыздық мәселелері де болды. Американдық PBS телеарнасының "Американдық тәжірибе" бағдарламасында айтылғандай, "Фидель Кастроның 1959 жылғы төңкерісі қарсаңында Куба көптеген кубалық эмигранттардың ностальгиялық қиялындағы жұмақ та емес, төңкерісті қолдаушылардың көптеген адамдары суреттеген тозақ та емес еді". Социалистік революциядан кейін АҚШ-тың Кубаға қарсы эмбаргосы сақталды, оны Уильям М. ЛеоГранде "әлемдегі кез келген елге қарсы АҚШ-тың ең ұзақ және ең толыққанды экономикалық санкциялар режимі" деп сипаттады. 1970 мен 1985 жылдар аралығында Куба жоғары және тұрақты өсу деңгейін бастан кешірді; Клас Брундениусқа сәйкес, "Куба негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру тұрғысынан (әсіресе білім беру және денсаулық сақтау) өте жақсы нәтижелер көрсетті" және "1970 жылдардағы Дүниежүзілік банктің рецептіне сәйкес болды: өсіммен қайта бөлу". Суық соғыс кезінде Куба экономикасы Совет Одағының субсидиясына қатты тәуелді болды, оның құны 1960 жылдан 1990 жылға дейін барлығы 65 миллиард долларды құрады (Альянс үшін прогресс арқылы Латын Америкасына АҚШ-тың экономикалық көмегінің үш еседен астам), орташа есеппен жылына 2,17 миллиард доллар. Бұл Кубаның ЖІӨ-нің 10% -дан 40% -ға дейін, жылға байланысты құрады. Кеңестік субсидиялар Кубаның үлкен мемлекеттік бюджетіне мүмкіндік бергенімен, олар Куба экономикасының дамуына және тұрақтылығына әкелмеді. 1959 және 1960 жылдардың басында экономистер "Латын Америкасының экспорттық экономикасы" деп сипаттаған Кубаның негізгі экономикалық құрылымы сол кезден 1990 жылға дейін көп өзгермеді. Сигареттер мен темекі сияқты темекі өнімдері Кубаның негізгі экспорттық тауарларының арасында өндірілген жалғыз өнім болды, тіпті олар да қолмен жасалған. Куба экономикасы тиімсіз болып қалды және Шығыс блогы елдерімен қамтамасыз етілген бірнеше субсидияланған тауарларға маманданған. Совет Одағының ыдырауынан кейін Кубаның ЖІӨ 1990 мен 1993 жылдар аралығында 33%-ға төмендеді, бұл, ішінара, советтік субсидиялардың жоғалуымен және 1990 жылдардың басында қант бағасының құлдырауымен байланысты болды. Экономикалық тұрақсыздық пен құлдыраудың бұл кезеңі "Арнайы кезең" деп аталады. Куба экономикасы 2000 жылдардың басында экономиканы шектеулі либерализациялау және Венесуэла үкіметінің Кубаға арзан мұнай мен басқа да субсидиялармен көмектесуінің нәтижесінде қалпына келді, олардың құны Кубаның ЖІӨ-нің 12%-ына дейін жетті. Ел экономикасы ғасырдың басында АҚШ-қа қант сату арқасында қарқынды өсті. Куба революциясынан бұрын, 1958 жылы, Кубаның жан басына шаққандағы ЖІӨ 2,363 долларды құрады, бұл оны Латын Америкасы елдерінің ортасына орналастырды. БҰҰ мәліметтері бойынша, 1950–1955 жылдар аралығында Кубадағы өмір сүру ұзақтығы 59,4 жылды құрады, бұл оны әлемдік рейтингте 56-шы орынға қойды. АҚШ-қа жақын орналасқандықтан, ол бай американдықтар үшін таныс демалыс орны болды. Олардың құмар ойындар, ат жарыстары және гольф ойнауға келуі туризмді маңызды экономикалық секторға айналдырды. "Кабаре квартерли" журналы Гавананы "рахаттың иесі, сұлу және бай құдайы" деп сипаттады.

$11,255 (nominal, 2021)
$12,300 (2016 est.) | hdi =
| labor =
| unemployment = plainlist|
2.6% (2017 est.) Foreign direct investment in various Cuban economic sectors increased before 2018. As of 2021, Cuba's private sector is allowed to operate in most sectors of the economy. Investment is restricted and requires approval by the government. In 2021, Cuba ranked 83rd out of 191 on the Human Development Index in the high human development category. as of 2012, the country's public debt comprised 35.3% of GDP, inflation (CDP) was 5.5%, and GDP growth was 3%. Housing and transportation costs are low. Cubans receive government subsidized education, healthcare, and food subsidies. At the time of the Cuban Revolution of 1953–1959, during the military dictatorship regime of Fulgencio Batista, Cuba's GDP per capita was ranked 7th in the 47 economies of Latin America. Its income distribution compared favorably with that of other Latin American countries. However, "available data must be viewed cautiously and assumed to portray merely a rough approximation of conditions at the time," according to Susan Eckstein. However, there were profound social inequalities between city and countryside and between whites and blacks, and Cuba had a trade and unemployment problem. According to the American PBS program American Experience, "[o]n the eve of Fidel Castro's 1959 revolution, Cuba was neither the paradise that would later be conjured by the nostalgic imaginations of Cuba's many exiles nor the hellhole painted by many supporters of the revolution." The socialist revolution was followed by the ongoing United States embargo against Cuba, described by William M. LeoGrande as "the oldest and most comprehensive US economic sanctions regime against any country in the world." Between 1970 and 1985, Cuba experienced high sustained rates of growth; according to Claes Brundenius, "Cuba had done remarkably well in terms of satisfying basic needs (especially education and health)" and "was actually following the World Bank recipe from the 1970s: redistribution with growth". During the Cold War, the Cuban economy was heavily dependent on subsidies from the Soviet Union, valued at $65 billion in total from 1960 to 1990 (over three times as the entirety of U. S. economic aid to Latin America through the Alliance for Progress), an average of $2.17 billion a year. This accounted for between 10% and 40% of Cuban GDP, depending on the year. While the massive Soviet subsidies enabled Cuba's enormous state budget, they did not lead to a more advanced or sustainable Cuban economy. Described by economists as "a relatively highly developed Latin American export economy" in 1959 and the early 1960s, Cuba's fundamental economic structure changed very little between then and 1990. Tobacco products such as cigars and cigarettes were the only manufactured products among Cuba's leading exports, and a pre industrial process produced even these. The Cuban economy remained inefficient and over specialized in a few highly subsidized commodities provided by the Eastern Bloc countries. Following the fall of the Soviet Union, Cuba's GDP declined by 33% between 1990 and 1993, partially due to the loss of Soviet subsidies and a crash in sugar prices in the early 1990s. This period of economic stagnation and decline is known as the Special Period. Cuba's economy rebounded in the early 2000s due to a combination of marginal liberalization of the economy and heavy subsidies from the government of Venezuela, which provided Cuba with low cost oil and other subsidies worth up to 12% of Cuban GDP annually. The country's economy had grown rapidly in the early part of the century, fueled by the sale of sugar to the United States. Before the Cuban Revolution, in 1958, Cuba had a per capita GDP of $2,363, which placed it in the middle of Latin American countries. According to the UN, between 1950 and 1955, Cuba had a life expectancy of 59.4 years, which placed it in 56th place in the global ranking. Its proximity to the United States made it a familiar holiday destination for wealthy Americans. Their visits for gambling, horse racing, and golfing made tourism an important economic sector. Tourism magazine Cabaret Quarterly described Havana as "a mistress of pleasure, the lush and opulent goddess of delights".

Куба революциясы

1959 жылдың 3 наурызында Фидель Кастро Халықаралық телефон және телекоммуникация корпорациясының еншілес компаниясы болған Куба телефон компаниясын бақылауға алды. Бұл жаңа үкімет жасаған көптеген ұлттандырулардың біріншісі болды; тартылып алынған активтердің жалпы сомасы 9 миллиард АҚШ долларын құрады. 1959 жылғы революциядан кейін азаматтар жеке табыс салығын төлеуге міндетті болмады (олардың жалақысы барлық салықтан таза деп есептелді). Үкімет сондай-ақ барлық азаматтар үшін денсаулық сақтау және білім беруге субсидия беруді бастады; бұл әрекет жаңа революциялық үкіметке зор ұлттық қолдау көрсетті. КСРО мен Куба 1960 жылдың мамыр айында дипломатиялық қарым-қатынастарын жаңартты. Shell, Texaco және Esso сияқты мұнай өңдеу зауыттары кеңестік мұнайды өңдеуден бас тартқанда, Кастро осы өнеркәсіпті де ұлттандырып, аралдағы мұнай өңдеу зауыттарын иелігіне алды. Бірнеше күннен кейін, жауап ретінде АҚШ Кубаға қант квотасын толығымен қысқарды; Эйзенхауэр былай деді: «Бұл әрекет Кубаға қарсы экономикалық санкцияларға тең. Енді біз басқа экономикалық, дипломатиялық және стратегиялық қадамдарды қарастыруымыз керек». Бас хатшы Леонид Брежнев 1973 жылы Кастроның Брежневтің қысымына ыңғайласып, Өзара экономикалық көмек жөніндегі кеңеске (Comecon) толық мүше болуы арқылы Кубаның КСРО-ға тәуелділігін күшейтті. Comecon Кубаны дамытпаған мүше елдерінің бірі деп санады, сондықтан Куба мұнайды тікелей алмасу арқылы қантқа өте қолайлы бағамен ие бола алды. 1970 жылдың шілдесінде егін жинау аяқталғаннан кейін Кастро сәтсіздікке жауапкершілік тартты, бірақ сол жылдың соңында кінәны «Осы технократтар, генийлер, супер ғалымдар маған он миллион тонна өнім өндіру үшін не істеу керектігін білетіндерін айтты. Бірақ, біріншіден, олардың мұны қалай істеу керектігін білмегені дәлелденді, екіншіден, олар экономиканың қалған бөлігін игеру үшін үлкен көлемде ресурстар алды, ал он миллион тонналық жоспарға бөлінген ресурстарды дұрыс бөлу арқылы жақсартуға болатын зауыттар бар еді» деп ауыстырды. Революциялық кезеңде Куба басқа елдерге сыртқы көмек көрсеткен дамып келе жатқан санаулы елдердің бірі болды. Сыртқы көмек 1970 жылдардың басында Перуде алты аурухананың құрылысымен басталды. 1970 жылдары ол 8000-ге жуық кубалықтың шетелде жұмыс істегеніне дейін кеңейді. Кубалықтар Ангола, Эфиопия, Лаос, Гвинея, Танзания және басқа елдерде тұрғын үйлер, жолдар, әуежайлар, мектептер және басқа да нысандар салды. 1985 жылдың соңына қарай 35 000 кубалық жұмысшы Азияның, Африканың және Латын Америкасының 20-ға жуық еліндегі жобалардың құрылысына көмектесті.

On 3 March 1959, Fidel Castro seized control of the Cuban Telephone Company, which was a subsidiary of the International Telephone and Telecommunications Corporation. This was the first of many nationalizations made by the new government; the assets seized totaled US$9 billion. After the 1959 Revolution, citizens were not required to pay a personal income tax (their salaries being regarded as net of any taxes). The government also began to subsidize healthcare and education for all citizens; this action created strong national support for the new revolutionary government. The USSR and Cuba reestablished their diplomatic relations in May 1960. When oil refineries like Shell, Texaco, and Esso refused to refine Soviet oil, Castro nationalized that industry as well, taking over the refineries on the island. Days later in response, the United States cut the Cuban sugar quota completely; Eisenhower was quoted saying "This action amounts to economic sanctions against Cuba. Now we must look ahead to other economic, diplomatic, and strategic moves." General Secretary Leonid Brezhnev consolidated Cuba's dependence on the USSR when, in 1973, Castro caved to Brezhnev's pressure to become a full member of Council for Mutual Economic Assistance (Comecon). Comecon deemed Cuba one of its underdeveloped member countries and therefore Cuba could obtain oil in direct exchange for sugar at a rate that was highly favorable to Cuba. In July 1970, after the harvest was over, Castro took responsibility for the failure, but later that same year, shifted the blame toward the Sugar Industry Minister saying "Those technocrats, geniuses, super scientists assured me that they knew what to do to produce the ten million tons. But it was proven, first, that they did not know how to do it and, second, that they exploited the rest of the economy by receiving large amounts of resources while there are factories that could have improved with a better distribution of those resources that were allocated to the Ten Million Ton plan". During the Revolutionary period, Cuba was one of the few developing countries to provide foreign aid to other countries. Foreign aid began with the construction of six hospitals in Peru in the early 1970s. It expanded later in the 1970s to the point where some 8000 Cubans worked in overseas assignments. Cubans built housing, roads, airports, schools, and other facilities in Angola, Ethiopia, Laos, Guinea, Tanzania, and other countries. By the end of 1985, 35,000 Cuban workers had helped build projects in some 20 Asian, African, and Latin American countries.

Арнайы кезең

Кубаның ішкі жалпы өнімі 1989 және 1993 жылдар аралығында сауда серіктестерінің 80% жоғалтуы және кеңестік субсидиялардың тоқтатылуы салдарынан кемінде 35% төмендеді. Субсидиялардың жоғалуы әлемдік қант бағасының күрт құлдырауымен бірге болды. 1985 жылдан 1990 жылға дейін қант бағасы жоғары болған, бірақ 1990 және 1991 жылдары күрт құлдырап, кейін бес жыл бойы қалпына келмеді. Кубаның экономикасы Кеңес Одағының қант бағасына кепілдік беруі арқасында әлемдік қант бағасының өзгеруінен қорғалған болатын. Алайда, 1998 жылы Венесуэлада Уго Чавес сайланғаннан кейін Куба мен Венесуэла арасындағы сауда және дипломатиялық қатынастардың жақсаруы Куба экономикасының қайта жандануына мүмкіндік берді. Венесуэла Кубаның ең маңызды сауда серіктесі мен дипломатиялық одақтасына айналды. Бұл кезең "Бейбіт уақыттағы ерекше кезең" деп аталды. Басқа да хабарламалар Кубалықтардың ашаршылыққа ұшырап, Гавана зообағындағы жануарлар мен үй мысықтарына дейін барлық қолдарынан келген нәрсені жеуге мәжбүр болғанын көрсетеді. Дегенмен, Кеңес Одағы мен Шығыс блогы елдеріндегі орталық жоспарлы экономиканың құлдырауы Кубаны ауыр экономикалық қиындықтарға ұшыратты, нәтижесінде 1989 жылы күніне 3052 калориядан 2006 жылы 2600 калорияға дейін төмендеді. Бірақ, әлеуметтік қорғау жүйесін сақтауға басымдық берілгендіктен, өлім-жітім көрсеткішіне елеулі әсер етілмеді.

Реформалар мен қалпына келтіру

Үкімет артық ликвидтілікті тоқтату, еңбекке деген ынталандыруды арттыру және азық-түлік, тұтыну тауарлары мен қызметтердің күрт тапшылығын азайту мақсатында бірқатар реформалар жүргізді. Экономикалық дағдарысты жеңілдету үшін үкімет туризмге қол жеткізу, шетелдік инвестицияларға рұқсат беру, АҚШ долларын заңдастыру және шамамен 150 мамандық бойынша жеке кәсіпкерлікке рұқсат беру сияқты нарыққа бағытталған бірнеше реформа енгізді. (Бұл саясат кейіннен ішінара кері қайтарылды, сондықтан АҚШ доллары енді кәсіпорындарда қабылданбайды, бірақ кубалықтардың валютаны иеленуі заңды болып қала береді.) Бұл шаралар экономиканың шағын өсуіне әкелді. 1994 жылдың қазан айында либералды ауыл шаруашылығы нарықтары енгізілді, онда мемлекеттік және жеке фермерлер квотадан артық өнімді еркін нарық бағаларымен сатады, заңды тұтынудың балама түрлерін кеңейтті және қара нарық бағаларын төмендетті. Үкіметтің тиімсіз кәсіпорындарға берілетін субсидияларды азайту және ақша ұсынымын қысқарту әрекеттері нәтижесінде кубалық песоның ресми емес айырбас бағамы 1994 жылдың жазында долларға шаққанда 120-дан 1999 жылдың соңында долларға шаққанда 21-ге дейін төмендеді. 1994 жылы ЖІӨ төмендеуі тоқтады, Куба 0,7% өсімді тіркеді, одан кейін 1995 жылы 2,5% және 1996 жылы 7,8% өсті. 1997 және 1998 жылдары өсім қайтадан баяулап, сәйкесінше 2,5% және 1,2% құрады. Мұның басты себебі қант өндірісінің экономикалық тұрғыдан тиімсіз болғанын байқамау болды. Арнайы кезеңді сараптап, куба президенті Фидель Кастро кейін көптеген қателіктер жасалғанын мойындады: «Елде көптеген экономистер болды, мен оларды сынағым келмейді, бірақ неге қант өндірісінің деңгейін сақтау мүмкін емес екенін ертерек анықтамадық деп сұраймын. Совет Одағы құлағанда мұнай баррелі 40 долларға, ал қант бағасы төмен деңгейде болды, сондықтан өндірісті ұйымдастырмаудың себебі неде болды?» 1999 жылғы тұрмыс жағдайы 1989 жылғы деңгейден әлдеқайда төмен болды. Туризмнің үздіксіз өсуіне байланысты 1999 жылы өсім 6,2% құрады. Содан кейін өсім қарқыны күшейіп, үкімет деректеріне сәйкес, 2005 жылы ЖІӨ 11,8% өсті. 2007 жылы куба экономикасы 7,5% өсті, бұл Латын Америкасының орташа көрсеткішінен жоғары. Осыған сәйкес, 2004 жылдан бері ЖІӨ-нің жиынтық өсімі 42,5% құрады. Алайда 1996 жылдан бастап үкімет жеке кәсіпкерлікпен айналысатын кубалықтарға табыс салығын енгізді. Біріккен Ұлттар Ұйымы жыл сайын елдерден АҚШ-тың кубаға қатысты экономикалық эмбаргосының негізділігін және оны жою қажеттігін анықтау үшін дауыс беруді ұйымдастырады. 2016 жыл АҚШ-тың «жоқ» деп дауыс бермей, дауыс беруден бас тартқан алғашқы жылы болды, «1992 жылдан бері АҚШ және Израиль үнемі резолюцияға қарсы дауыс беріп келеді, кейде Маршалл аралдары, Палау, Өзбекстан, Албания және Румыния қолдау көрсетті». Біріккен Ұлттар Ұйымына 2020 жылғы баяндамасында куба АҚШ-тың эмбаргосынан кубаға келген жалпы шығын оның басталуынан бері 144 миллиард долларды құрайтынын мәлімдеді.

The government undertook several reforms to stem excess liquidity, increase labor incentives, and alleviate serious shortages of food, consumer goods, and services. To alleviate the economic crisis, the government introduced a few market oriented reforms, including opening to tourism, allowing foreign investment, legalizing the U. S. dollar, and authorizing self employment for some 150 occupations. (This policy was later partially reversed so that while the U. S. dollar is no longer accepted in businesses, it remains legal for Cubans to hold the currency.) These measures resulted in modest economic growth. The liberalized agricultural markets were introduced in October 1994, at which state and private farmers sell above quota production at free market prices, broadened legal consumption alternatives, and reduced black market prices. Government efforts to lower subsidies to unprofitable enterprises and to shrink the money supply caused the semi official exchange rate for the Cuban peso to move from a peak of 120 to the dollar in the summer of 1994 to 21 to the dollar by year end 1999. The drop in GDP halted in 1994 when Cuba reported 0.7% growth, followed by increases of 2.5% in 1995 and 7.8% in 1996. Growth slowed again in 1997 and 1998 to 2.5% and 1.2% respectively. One of the key reasons was the failure to notice that sugar production had become uneconomic. Reflecting on the Special Period, Cuban president Fidel Castro later admitted that many mistakes had been made, "The country had many economists, and it is not my intention to criticize them, but I would like to ask why we hadn't discovered earlier that maintaining our levels of sugar production would be impossible. The Soviet Union collapsed, oil cost $40 a barrel, and sugar prices were at basement levels, so why did we not rationalize the industry?" Living conditions in 1999 remained well below the 1989 level. Due to the continued growth of tourism, growth began in 1999 with a 6.2% increase in GDP. Growth then picked up, with a growth in GDP of 11.8% in 2005 according to government figures. In 2007 the Cuban economy grew by 7.5%, higher than the Latin American average. Accordingly, the cumulative growth in GDP since 2004 stood at 42.5%. However, starting in 1996, the government imposed income taxes on self employed Cubans. Every year the United Nations holds a vote asking countries to choose if the United States is justified in its economic embargo against Cuba and whether it should be lifted. 2016 was the first year that the United States abstained from the vote, rather than voting no, "since 1992 the US and Israel have constantly voted against the resolution – occasionally supported by the Marshall Islands, Palau, Uzbekistan, Albania and Romania". In its 2020 report to the United Nations, Cuba stated that the total cost to Cuba from the United States embargo is $144 billion since its inception.

Энергия өндіру

2011 жылы электр энергиясының 96%-ы табиғи отыннан өндірілді. Кейбір ауылдық аймақтарда қараңғылық пен кернеудің төмендеуін, сондай-ақ керосинге деген қажеттілікті азайту үшін күн панельдері енгізілді. Тұтынуды азайту мақсатында азаматтарды тиімсіз шамдарды жаңа үлгілерге ауыстыруға ынталандырды. Электр энергиясының тарифтері тиімсіз пайдалануды төмендетті. 2012 жылдың тамызында Мексика шығанағындағы перспективалы геологиялық құрылымдарды теңіз үстінен барлау нәтижесіз аяқталды, екі сәтсіздік тіркелді. Қосымша барлау жоспарлануда. 2007 жылы Куба шамамен 16,89 миллиард кВт/сағ электр энергиясын өндірді және 13,93 миллиард кВт/сағ электр энергиясын тұтынды, экспорт пен импорт болған жоқ. 1998 жылғы есептеулерге сәйкес, энергия өндірісінің 89,52%-ы табиғи отын, 0,65%-ы гидроэлектрлік энергия, ал 9,83%-ы басқа да өндіріс құрайды. Кубаның энергетика секторында энергияның оптималды көлемін өндіруге жеткілікті ресурстар жоқ. «Энергия революциясы» бағдарламасының алдында тұрған мәселелердің бірі – Кубаның электр энергиясын өндірудегі инвестициялардың жетіспеушілігі және АҚШ-тың сауда санкциялары. Энергетика саласына миллиондаған доллар инвестиция жасалды, ол энергия ресурстарының желісіне бөлінді. Дегенмен, тұтынушылар Кубаның экономикалық дағдарысы кезінде энергия компанияларынан электр қуатының үзілісін басынан өткеруде. Электр желісі 2009 жылға дейін тек 90%-ға дейін қалпына келтірілді. Жаңартылатын энергия көздеріне, әсіресе жел және күн энергиясына үкімет тарапынан басымдық берілді. 2017 жылдың наурыз айындағы заңға сәйкес, Куба үкіметі Кубадағы әрбір үйге күн панельдерін орнатуды бастады, сондай-ақ халыққа рационированиеленген азық-түліктің 80-84%-ын қамтамасыз етті. Рауль Кастро ауыл шаруашылығы секторын тежеп тұрған бюрократияны сынға алды. 2009 жылы қант бағасының өсуі инвестицияларды және қант өңдеуді дамытуға серпін берді. 2003 жылы Кубаның биотехнология және фармацевтика саласының маңызы артты. Халықаралық саудада әртүрлі вирустық және бактериялық патогендерге қарсы вакциналар сатылады. Мысалы, «Хеберпрот П» препараты диабеттік аяқ жарасын емдеу үшін әзірленді және көптеген дамып келе жатқан елдерде тиімділігін көрсетті. Куба сонымен қатар қатерлі ісікке қарсы препараттарды әзірлеуде де маңызды жұмыстар атқарды. В. Верез Бенкомо сияқты ғалымдар биотехнология және қант құмырасына қосқан үлесі үшін халықаралық сыйлықтармен марапатталды.

As of 2011, 96% of electricity was produced from fossil fuels. Solar panels were introduced in some rural areas to reduce blackouts, brownouts, and the use of kerosene. Citizens were encouraged to swap inefficient lamps with newer models to reduce consumption. A power tariff reduced inefficient use. As of August 2012, off shore petroleum exploration of promising formations in the Gulf of Mexico had been unproductive, with two failures reported. Additional exploration is planned. In 2007, Cuba produced an estimated 16.89 billion kWh of electricity and consumed 13.93 billion kWh with no exports or imports. In a 1998 estimate, 89.52% of its energy production is a fossil fuel, 0.65% is hydroelectric, and 9.83% is another production. Cuba's energy sector lacks the resources to produce optimal amounts of power. One of the issues the Energy Revolution program faces comes from Cuba's power production suffering from the absence of investment and the ongoing trade sanctions imposed by the United States. Likewise, the energy sector has received a multimillion dollar investment distributed among a network of power resources. However, customers are experiencing rolling blackouts of power from energy companies to preserve electricity during Cuba's economic crisis. The electrical grid was restored to only 90% until 2009. Renewable energy has become a major priority as the government has promoted wind and solar power. Under a March 2017 law, the Cuban government has begun to roll out solar panels to every home in Cuba. and 80–84% of the food it rations to the public. Raúl Castro ridiculed the bureaucracy that shackled the agriculture sector. A rally in sugar prices in 2009 stimulated investment and development of sugar processing. In 2003 Cuba's biotechnology and pharmaceutical industry was gaining in importance. Among the products sold internationally are vaccines against various viral and bacterial pathogens. For example, the drug Heberprot P was developed as a cure for diabetic foot ulcer and had success in many developing countries. Cuba has also done pioneering work on the development of drugs for cancer treatment. Scientists such as V. Verez Bencomo were awarded international prizes for their biotechnology and sugar cane contributions.

Биотехнология

Кубаның биотехнология секторы АҚШ-тың эмбаргосынан туындаған технологияны беру, халықаралық қаржыландыру және халықаралық саудаға қатысты шектеулерге жауап ретінде дамыды. Кубаның биотехнология секторы толығымен мемлекеттік меншікте. 2012 жылы шамамен 3 миллион турист жылына 2 миллиард фунт стерлингтен астам кіріс әкелді. Туризмнің өсуі әлеуметтік және экономикалық салдарға алып келді. Бұл екі деңгейлі экономиканың қалыптасуы және туристік апартеидтің пайда болуы туралы пікірлерге себеп болды. Бұл жағдай 1990-шы жылдардағы доллардың көптеп келуімен ушықты, нәтижесінде бір жағынан доллар (туристердің валютасы), екінші жағынан песоға негізделген екіұдай экономика құрылуы мүмкін болды. Импортталған тауарлар, тіпті ром мен кофе сияқты жергілікті өнімдер де доллармен сатылатын дүкендерде қолжетімді болды, бірақ песомен алу қиын немесе мүмкін емес еді. Осының салдарынан, туристік секторда жұмыс істемейтін, тек песомен табыс көретін кубалықтар нашар жағдайда қалды. Ал қызмет көрсету саласында доллармен табыс тапқандар жақсырақ өмір сүре бастады. Бұл Куба халқының материалдық тұрмысы арасындағы айырмашылықты арттырып, Куба үкіметінің ұзақ мерзімді социалистік саясатына қайшы келді.

Кішігірім сауда

Кубада шағын сауда секторы бар. 2012 жылдың қыркүйегіне қарай Гаванада бірнеше ірі сауда орталығы жұмыс істеді, бірақ бағалары АҚШ долларымен алынды. Революцияға дейінгі коммерциялық аудандар көбінесе жабылды. Көптеген дүкендер шағын долларлық дүкендер, бодегалар, агромаркеттер (фермерлер базары) және көшедегі сауда орындары болып табылады.

Қаржылық

Қаржы секторы жоғары деңгейде реттеліп тұрады, ал қаржы нарығының жетілмегендігі кәсіпкерлік қызмет үшін несие алуға елеулі кедергі келтіреді.

Шетелдік инвестициялар мен сауда

Нидерланды Куба экспортының ең үлкен үлесін алады (24%), оның 70-80% -ы Фидель Кастромен тығыз жеке қарым-қатынаста болған Вант Вут отбасына тиесілі компания – Индиана Финанс БВ арқылы өтеді. Бұл үрдіс басқа да Кариб колониялық қауымдастықтарында байқалады, олар әлемдік экономикамен тікелей саяси байланыста. Кубаның негізгі импорт серіктесі – Венесуэла. Екінші ірі сауда серіктесі Канада, оның Куба экспорттық нарығындағы үлесі 22%. Куба ерекше кезеңде шетелдік инвестицияларды тартуды бастады. Шетелдік инвесторлар Куба үкіметімен бірлескен кәсіпорындар құруы тиіс. Бұл ережеден жалғыз ерекшелік – Куба мен Венесуэла арасындағы келісімге сәйкес, венесуэлалықтар бизнесте 100% меншік иелері бола алады. Кубалық шенеуніктер 1998 жылдың басында 332 бірлескен кәсіпорынның іске қосылғанын мәлімдеді. Олардың көпшілігі – басқару, жабдықтау немесе қызмет көрсету үшін берілген несиелер немесе келісімшарттар, бұл әдетте батыс экономикаларында капиталға инвестиция ретінде қарастырылмайды. Инвесторлар АҚШ-тың Кубалық бостандық және демократиялық бірлік заңында көзделген санкциялармен шектеледі, ол АҚШ азаматтарынан тартып алынған мүлікті саудаға сатуға тыйым салады. Кубаның орташа тарифтік ставкасы 10 пайызды құрайды. 2014 жылға дейін елдің жоспарлы экономикасы сыртқы сауда мен инвестицияларды тежеді. Осы кезде мемлекет қатаң капитал және валюталық бақылауды сақтап тұрды. Алайда 2017 жылы ел рекордтық 2 миллиард доллар көлемінде шетелдік инвестиция тартылғанын хабарлады. Сондай-ақ, 2014 жылдан бері Кубаға шетелдік инвестициялар күрт өскені белгілі болды.

Валюталар

1994 жылдан 2021 жылға дейін Кубада екі ресми валюта болды: ұлттық песо (немесе CUP) және конвертирленетін песо (немесе CUC, ауызша тілде көбінесе «доллар» деп аталады). 2021 жылдың қаңтарында ұзақ күткен валюта біріктіру процесі басталды, кубалық азаматтарға қалған CUC-терін әр 24 CUP-қа тең мөлшерде айырбастауға алты ай берілді. 1994 жылы АҚШ долларын иелену және пайдалану заңдастырылды, ал 2004 жылға қарай АҚШ доллары елде кеңінен қолданысқа ие болды. Туризм мен ақша аударымдары арқылы аралға келіп түсетін қатты валютаны – жылдық шамамен 500-800 миллион доллар – бақылау үшін үкімет Кубаның барлық аймақтарында «люкс» азық-түлік, тұрмыстық және киім-кешек тауарларын сататын мемлекеттік «доллар дүкендерін» құрды, ал қажетті заттарды ұлттық песомен сатып алуға болады. Осылайша, долларға қол жеткізе алатындар мен қол жеткізе алмайтындардың тұрмыс деңгейі арасында айырмашылық пайда болды. Шетелдік бизнес пен туристерден доллар жалақысы немесе сыйлық алатын жұмыстар өте ізделісті болды. Дәрігерлермен, инженерлермен, ғалымдармен және мейрамханаларда немесе такси жүргізушілері ретінде жұмыс істейтін басқа да мамандармен кездесу жиі кездесетін жағдай еді. Алайда, АҚШ-тың күшейтілген экономикалық санкцияларына жауап ретінде және Кубаның экономикалық жағдайының жақсаруына үкімет риза болғандықтан, 2004 жылдың қазан айында Куба үкіметі АҚШ долларын айналымнан шығару туралы шешім қабылдады. Оның орнына конвертирленетін песо құрылды, ол халықаралық саудада қолданылмаса да, АҚШ долларымен 1:1 шамасында бекітілді. АҚШ долларын конвертирленетін песоға қолма-қол ақшамен айырбастағанда 10% қосымша төлем алынды, бұл басқа валюталарға қатысты қолданылмады, осылайша туристерді евро, фунт стерлинг немесе канадалық доллар сияқты валюталарды Кубаға әкелуге ынталандырды. Туристік аймақтарда еуроны қабылдау көрсеткіштері артып келеді.

Жеке кәсіпкерлік

Шағын жекеменшік дәмханалардың (паладарес) иелері бастапқыда 12 адамнан артық клиенттерді қабылдай алмайтын және тек отбасы мүшелерін жұмысқа алуға құқылы болған. Айлық жарналар табысқа қарамастан төленуі тиіс, ал жиі тексерулер өзін-өзі жұмыспен қамту ережелерінің кез келген бұзушылығы үшін ауыр айыппұлдарға әкеледі. 2012 жылы 150 мыңнан астам фермерлер үкіметтен бонус егіндері үшін жерді жалға алуға тіркелді. Бұрын үй иелері тек айырбастауға рұқсат етілген, ал сатып алу-сатуға рұқсат берілгеннен кейін бағалар өсті. 1991 жылы Куба кеңестік субсидиялардан айырылғаннан кейін, нашар тамақтану салдарынан аурулардың жайылған ошақтары пайда болды. Осыған қарамастан, үкіметтің хабарлауынша, кедейлік деңгейі дамытылып келе жатқан әлемдегі ең төменгі деңгейлердің бірі болып табылады – 108 елдің ішінде 6-орында, Латын Америкасында 4-орында және барлық елдер арасында 48-орында. Кубалық Адам Құқықтары бойынша обсерваторияның (OCDH) 2022 жылғы есебіне сәйкес, кубалықтардың 72 пайызы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді. Кедейлік шегінен төмен өмір сүретін кубалықтардың 21 пайызы ақшаның жетіспеуіне байланысты таңғы ас, түскі ас немесе кешкі ассыз қалады. Зейнетақылар Америкадағы ең төменгілердің қатарына жатады, айына 9,50 доллар көлемінде. 2009 жылы Рауль Кастро ең төменгі зейнетақыны 2 долларға арттырды, бұл "өмірінің көп бөлігін жұмысқа арнаған және социализмді қорғауда бекем тұрған" адамдарға сыйақы беру мақсатында жасалған деп мәлімдеді. Куба азық-түлік тарату жүйесімен, "Жабдықтар кітапшасы" (Libreta de Abastecimiento) арқылы танымал. Жүйе әр адамның осы жүйе арқылы қанша тауар сатып ала алатынын және тауарлардың қанша жиі жеткізілетінін белгілейді. Аталған жүйеге тоқтату туралы әртүрлі қауесеттер тарағанына қарамастан, ол әлі де қолданыста. 2019 жылдың маусым айында үкімет мемлекеттік сектордағы, әсіресе мұғалімдер мен денсаулық сақтау қызметкерлерінің жалақысын арттыру туралы хабарлады. Арттыру шамамен 300% құрады. Қазан айында үкімет азаматтардың халықаралық валюталар (АҚШ доллары, евро және т.б.) арқылы электрондық карталарда сақталатын тұрмыстық тауарлар мен ұқсас заттарды сатып ала алатын дүкендерді ашты. Бұл қаражат эмигранттардан түскен ақшалай аударымдар арқылы қамтамасыз етілді. Үкімет басшылары бұл жаңа шараның халыққа ұнамайтынын, бірақ Куба азаматтары аралда қайта сату үшін тауарлар әкелген Панама сияқты басқа елдерге капиталдың қашуын тоқтату үшін қажетті екенін мойындады. 2021 жылдың 1 қаңтарында үкімет "Тапсырманы реттеу" (Tarea Ordenamiento) атты жобаны іске қосты, бұл жоба бұрын президент Мигель Диас-Канель және Куба Коммунистік партиясының бірінші хатшысы генерал Рауль Кастро ұлттық теледидар арқылы жариялаған болатын. Бұл Кубаның айырбасталатын песосын (CUC) тоқтату және экономикалық тиімділікті арттыру мақсатында тек Куба песосын (CUP) пайдалану үшін жасалған жылдарлық күш-жігердің нәтижесі. Ақпан айында үкімет жеке секторға жаңа шектеулер енгізді, ұлттық қауіпсіздік, денсаулық сақтау және білім беру салаларындағы 124 қызмет түрін тыйым салды. Барлық секторлардағы жалақы мен зейнетақы 4-9 есеге арттырылды. Мысалы, университет оқытушысының жалақысы 1500-ден 5500 CUP-қа дейін өсті. Сонымен қатар, Кубаның орталық банкі доллар бағасын 24 CUP деңгейінде ұстап тұрды, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан туындаған шетел валютасының тапшылығына байланысты халыққа доллар сата алмады.

Owners of small private restaurants (paladares) originally could seat no more than 12 people and can only employ family members. Set monthly fees must be paid regardless of income earned, and frequent inspections yield stiff fines when any of the many self employment regulations are violated. As of 2012, more than 150,000 farmers had signed up to lease land from the government for bonus crops. Before, homeowners were only allowed to swap; once buying and selling were allowed, prices rose. After Cuba lost Soviet subsidies in 1991, malnutrition resulted in an outbreak of diseases. Despite this, the poverty level reported by the government is one of the lowest in the developing world, ranking 6th out of 108 countries, 4th in Latin America and 48th among all countries. According to a 2022 report from the Cuban Human Rights Observatory (OCDH), 72 percent of Cubans live below the poverty line. 21 percent of Cubans who live below the poverty line frequently go without breakfast, lunch or dinner due to a lack of money. Pensions are among the smallest in the Americas at $9.50/month. In 2009, Raúl Castro increased minimum pensions by 2 dollars, which he said was to recompense for those who have "dedicated a great part of their lives to working and who remain firm in defense of socialism". Cuba is known for its system of food distribution, the Libreta de Abastecimiento ("Supplies booklet"). The system establishes the rations each person can buy through that system and the frequency of supplies. Despite rumors of ending, the system still exists. In June 2019, the government announced an increase in public sector wages, especially for teachers and health personnel. The increase was about 300%. In October, the government opened stores where citizens could purchase, via international currencies (USD, euro, etc.) stored on electronic cards, household supplies, and similar goods. These funds are provided by remittances from emigres. The government leaders recognized that the new measure was unpopular but necessary to contain the flight of capital to other countries, such as Panama, where Cuban citizens traveled and imported items to resell on the island. On 1 January 2021, the government launched the "Tarea Ordenamiento" (Ordering Task), previously announced on national television by President Miguel Díaz Canel and Gen. Raúl Castro, the then first secretary of the Cuban Communist Party. This is an effort, years in the making, to end the use of the Cuban convertible peso (CUC) and to solely use the Cuban peso (CUP), ostensibly to increase economic efficiency. In February, the government created new restrictions to the private sector, with prohibitions on 124 activities, in areas like national security, health, and educational services. Wages and pensions were increased again, between 4 and 9 times, for all the sectors. For example, a university instructor's salary went from 1500 to 5500 CUP. Additionally, the dollar price was maintained by the Cuban central bank at 24 CUP, but was unable to sell dollars to the population due to the drought of foreign currency created by the COVID 19 pandemic.

Қоғамдық нысандар

Bodegas Жергілікті дүкендер, күріш, қант, тұз, бұршақ, тамаққа дайындау майы, тұспалдақ, ром сияқты қажетті тауарларды төмен бағамен сатады. Ел басқа елдерге көмек ретінде және тиімді сауда шарты алу үшін ондаған мың дәрігер жібереді. Кубада туған американдық экономист Кармело Меса Лагоның сөзіне қарағанда, Венесуэланың берген жәрдемақысы КСРО-ның Кубаға берген жәрдемақысынан асып түседі, Куба мемлекеті арзан мұнай алады, ал Куба экономикасы жыл сайын шамамен 6 миллиард доллар көлемінде қаржы алады. 2013 жылы Кармело Меса Лаго: «Егер бұл көмек тоқтаса, өнеркәсіп және көлік салалары тоқтап қалады, электр энергиясынан бастап қант фабрикаларына дейін барлық жерде салдары көрінеді» деді. Экономикалық тұрғыдан алғанда, Куба Венесуэладан гөрі Венесуэла Кубадан көбірек тәуелді. 2012 жылы Венесуэла Кубаның ЖІӨ-сінің 20,8%-ын құрады, ал Куба Венесуэланың ЖІӨ-сінің шамамен 4%-ын ғана құрады. Осы тәуелділікке байланысты, Венесуэладағы соңғы экономикалық дағдарыс, инфляцияның 800%-ға жуықтауы және 2016 жылы ЖІӨ-нің 19%-ға төмендеуі салдарынан Куба өз төлемдерін және үлкен жеңілдікпен берілетін мұнайын алмай отыр. 2018 жылға жоспарланған бюджетке үш жыл қатарынан қосымша кесімдер енгізілуде.

Салықтар мен кірістер

2009 жылы Кубаның кірісі 47,08 миллиард доллар, ал шығысы 50,34 миллиард долларға жетті. Жалпы ішкі өнімнің 34,6 пайызы мемлекеттік қарыз болып табылады, шоттың қалдығы 513 миллион доллар, ал валюта мен алтынның қоры 4,647 миллиард доллар құрады. Үкіметтік шығындар ЖІӨ-нің шамамен 67 пайызын, ал мемлекеттік қарыз отандық экономиканың 35 пайызын шамамен құрайды. Реформаларға қарамастан, үкімет экономикада маңызды рөл атқарады. Жеке табыс салығының ең жоғары ставкасы 50 пайызды құрайды. Корпоративтік салықтың ең жоғары ставкасы 30 пайызды құрайды (толықтай шетелдік меншіктегі компаниялар үшін 35 пайыз). Басқа салықтарға мүліктік салық және сату салығы кіреді. Жалпы салық жүктемесі ЖІӨ-нің 24,42 пайызын құрайды.