Кіріспе
Жоқ. Филиппин песосының банкноттары Филиппиннің Bangko Sentral ng Pilipinas (Филиппиннің Орталық Банкі) тарапынан Филиппин аумағында айналымға шығарылады. Көп таралған заңды төлем құралының ең кішкентай сомасы – 20 песо, ал ең ірісі – 1000 песо. Әр банкноттың бет жағында ел тарихындағы көрнекті тұлғалар, ғимараттар мен оқиғалар бейнеленген, ал арт жағында – ескерткіштер мен жануарлар суреттелген. АҚШ-тың Филиппин үкімшілігі кезінде шығарылған банкноттардың өлшемдері – 16 x 6,6 см – Филиппин песосының барлық келесі банкноттарында өзгеріссіз сақталды (1958 жылға дейінгі центаво банкноттарынан басқа), және бұл өлшем Уильям Говард Тафт Филиппиннің генерал-губернаторы болған кезде енгізілген. Бұл өлшемнің өте табысты болғанын ескере отырып, президент Тафт АҚШ банкноттарын филиппин өлшемдеріне ауыстырудың артықшылықтары мен үнемдеу мүмкіндіктері туралы жағымды баға берген комиссия құрды. 1928 жылдан бері АҚШ Федералдық резерв банкноттары мен Филиппин банкноттарының өлшемдері шамамен бірдей болып келеді.
Banknotes of the Philippine peso are issued by the Bangko Sentral ng Pilipinas (Central Bank of the Philippines) for circulation in the Philippines. The smallest amount of legal tender in wide circulation is ₱20 and the largest is ₱1000. The front side of each banknote features prominent people along with buildings, and events in the country's history while the reverse side depicts landmarks and animals. The dimensions of banknotes issued since the US Philippine administration, 16 x 6.6 cm, has remained the same on all subsequent Philippine peso banknotes (except pre 1958 centavo notes), and was introduced during William Howard Taft's tenure as governor general of the Philippines. In view of its highly successful run, President Taft then appointed a committee that reported favorably on the advantages and savings from changing the size of United States banknotes to Philippine size. Since 1928 the sizes of the United States Federal Reserve Notes and Philippine banknotes have therefore been nearly identical.
Тарих
1852 жылдың 1 мамырында Филиппиннің алғашқы коммерциялық банкі, Эль Банко Испан Филиппин де Изабел II, бастапқыда 10, 25, 50 және 200 песо фуэрте (күшті песо) номиналындағы банкноттарды шығарды. Олар 1896 жылға дейін қолданыста болды.
Бірінші Филиппин Республикасы
Эмилио Агиналдоның революциялық республикасы, подделканы болдырмау үшін Педро А. Патерно, Телесфоро Чуидан және Мариано Лимжап мырзалардың қол қойған 1, 2, 5, 10, 25, 50, 100 песо банкноттар басылуын бұйырды. Дегенмен, қысқа ғұмырлы Бірінші Республиканың соңына қарай тек 1 және 5 песо банкноттары ғана басылып, кейбір аймақтарда қолданысқа енгізілді.
Америка кезеңі
1903 жылға қарай Американың отарлық аралдық үкіметі күміс песо немесе АҚШ алтын долларымен қамтамасыз етілген 2, 5 және 10 песо номиналындағы күміс сертификаттарын шығарды. Филиппин күміс сертификаттарын шығаруға рұқсат ноталарда «Америка Құрама Штаттары Конгресінің 1903 жылғы 2 наурызда бекітілген заңымен» деп көрсетілді. Валютаның алғашқы партиясы 1903 жылдың 1 қыркүйегінде Филиппинге жіберілді және сол жылдың қазан айында қолданысқа енгізілді. 1905 жылы 20, 50, 100 және 500 песо номиналындағы банкноттар басылды. Дегенмен, АҚШ-тан Филиппинге банкноттарды жібермес бұрын, күміс сертификаттары үшін резерв ретінде алтынды пайдалануға рұқсат беру үшін түзетулер енгізілді. 1905 жылғы серия басылып, әлі жіберілмеген болатын, олар АҚШ Үкіметтік баспаханасына жіберілді және тік басылып, үстіне «1906 жылғы 23 маусымда бекітілген Конгресс заңының ережелеріне сәйкес» деп жазылды. 1908 жылы El Banco Español Filipino испан тілінде мәтіні бар келесі номиналдарда банкноттар басып шығаруға рұқсат алды: Cinco (5), Diez (10), Veinte (20), Cincuenta (50), Cien (100) және Dos Cientos (200) песо. 1912 жылы банк Филиппин аралдары банкі (BPI) деп қайта аталды және содан бері бірдей банкноттарды ағылшын тілінде шығара бастады. 1918 жылы күміс сертификаттары АҚШ үкіметі шығарған облигациялармен қамтамасыз етілген қазына сертификаттарымен алмастырылды, номиналы 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 және 500 песо болды. 1916 жылы Филиппин Ұлттық банкі (ФНБ) мемлекеттік үлестерді басқару және Филиппин Ассамблеясынан квотасыз банкноттарды басып шығару үшін құрылды. Олар 1, 2, 5, 10, 20, 50 және 100 песо номиналындағы банкноттарды басып шығарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ФНБ 10, 20, 50 сентаво және 1 песо номиналындағы картон қағазға басылған шұғыл банкноттар шығарды. Сонымен қатар, валюта жетіспеушілігіне байланысты бес, он және жиырма песо номиналындағы BPI банкноттары да басылды. Филиппин Ұлттық Қазынасы жаңа үкіметтің мөрімен қазына сертификаттарын шығарды, бірақ BPI және ФНБ банкноттарын айналымда ұстады.
Ағылшын сериясы (1949-1971)
Ағылшын сериясы – 1949 жылдан 1969 жылға дейін айналыста болған филиппин банкноттары. Бұл филиппин песосының ағылшын тілінде жазылған жалғыз банкноталар сериясы болды. Ағылшын сериясы Сурет Құны Өлшемі Басты түс Сипаттамасы Жыл Беткі жағы Артқы жағы Беткі жағы Артқы жағы Бірінші шығарылым Айналымнан алынған Кіші номиналды банкноттар 5 цент Қызыл Банк атауы, банк мөрі, құны, сериялық нөмірі "ФИЛИППИН", құны 1951 жылғы 15 сәуір 1958 жылғы 30 маусым 10 цент Маруан 20 цент Жасыл 50 цент Көк Песо Жасыл Майон тауы және үш адамның қарабауға жегілген арбада отыруы 1958 жылғы 1 шілде 1969 жылғы 28 ақпан Үлкен номиналды банкноттар ₱1 160 мм × 66 мм Сұр Аполинарио Мабини Барасоайн шіркеуі 1951 жылғы 15 сәуір 1971 жылғы 31 наурыз ₱2 Көк Хосе Ризал Филиппинге Магелланның қонуы ₱5 Алтын сары Марсело Х. дель Пилар және Грациано Лопес Жаена Ла Солидарид ₱10 Қоңыр Әкелер Мариано Гомес, Хосе Бургос және Жасинто Замора Урданета және Легаспи ескерткіші ₱20 Қызыл Андрес Бонифасио және Эмилио Жасинто Катипунанның Картильясы және Балинтавак ескерткіші ₱50 Луна Антонио Қызыл Сикатуна мен Легаспи арасындағы қан келісімі ₱100 Сары Танданг Сора Полк тулары және ардагерлер ₱200 Жасыл Мануэль Л. Кесон Заң шығару ғимараты 1959 жылғы 31 желтоқсан ₱500 Күлгін Мануэль Роксас Бұрынғы Орталық банк ғимараты
Филиппин сериясы (1969-1974)
Филиппин сериясындағы банкноттар – Филиппин Орталық банкінің 1969 жылдан 1977 жылға дейін, президент Фердинанд Маркос мерзімінде шығарған Филиппин банкноттарын атау. Бұл серия филиппиндендіру және дизайнды өзгерту арқылы ағылшын сериясынан радикалды түрде өзгеше болды. Одан кейін ұқсас дизайнға ие Ang Bagong Lipunan сериясы банкноттары шығарылды. Серияның ең төменгі номиналы 1 писо, ал ең жоғарысы 100 писо. Филиппин сериясы Сурет Мәні Өлшемдері Басты түсі Сипаттамасы Жыл Алдыңғы жағы Артқы жағы Бірінші шығарылым Айналымнан алу ₱1 160 мм × 66 мм Көк Хосе Ризал Филиппин Тәуелсіздігінің жариялануы 1969 жылдың 5 мамыры 1974 жылдың 1 наурызы ₱5 Жасыл Андрес Бонифасио Катипунеролардың қанды серті ₱10 Күңгірт қоңыр Apolinario Mabini Barasoain шіркеуі ₱20 Сары Мануэль Л. Квезон Малакананг сарайы ₱50 Қызыл Серхио Осмена Заң шығару ғимараты ₱100 Күлгін Мануэль Роксас Бұрынғы Филиппин Орталық банкі ғимараты
Анг Багонг Липунан сериясы (1973-1996)
"Анг Багонг Липунан" сериясы (сөзбе-сөз "Жаңа қоғам сериясы") – 1973 жылдан 1985 жылға дейін Филиппин Орталық банкі шығарған филиппин банкноттарын атау үшін қолданылатын термин. Одан кейін "Жаңа дизайн" сериясы банкноттары шығарылды. Серияның ең төменгі номиналы – 2 писо, ең жоғарысы – 100 писо. Президент Фердинанд Маркос 1972 жылдың 23 қыркүйегінде № 1081 жарлығын жариялағаннан кейін, Орталық банк 1974 жылы Президенттік № 378 жарлыққа сәйкес "Ағылшын сериясы" банкноттарын қолданудан шығаруға тиіс болды. Басылмаған барлық "Pilipino сериясы" банкноттары (бір песолық банкноттан басқа) Лондонның De La Rue зауытына қайтарылды, онда су таңбасы орнына "ANG BAGONG LIPUNAN" деген сөздер және овалды геометриялық қауіпсіздік дизайны басылды. Бір песолық банкнот екі песолық банкнотпен алмастырылды, ол қолданудан шығарылған бір песолық банкноттың элементтерін сақтады. 1978 жылдың 7 қыркүйегінде Кесон қаласында банкноттарды өндіруге арналған қауіпсіздік баспа зауыты ашылды. "Жаңа дизайн" сериясы банкноттары енгізілгеннен кейін де бұл банкноттар заңды төлем құралы болып саналды, бірақ EDSA революциясынан кейін олар сирек қолданылды. Банкноттар 1993 жылдың 2 ақпанында ақшасыз деп жарияланды (бірақ 1996 жылдың 1 ақпанына дейін Орталық банкте заңды валютаға айырбастауға болатын), себебі 1992 жылғы президент сайлауында дауыс сатып алу үшін қолданылуы мүмкін деген пікірлер болды. "Ang Bagong Lipunan" (Жаңа қоғам) сериясы. Сурет. Мәні. Өлшемдері. Басты түсі. Сипаттамасы. Жылы. Алдыңғы жағы. Артқы жағы. Алдыңғы жағы. Артқы жағы. Алғашқы шығарылым. Қолданудан шығарылуы. ₱2. 160 мм × 66 мм. Көк. Хосе Ризал. Филиппин Тәуелсіздігінің жариялануы. 17 наурыз 1973. 2 ақпан 1996. ₱5. Жасыл. Андрес Бонифасио. Катипунеростың қанды серті. ₱10. Күріш түсі. Apolinario Mabini. Barasoain шіркеуі. ₱20. Қызғылт сары. Мануэль Л. Кесон. Малакананг сарайы. ₱50. Қызыл. Серджио Осмена. Заң шығару ғимараты. ₱100. Күлгін. Мануэль Роксас. BSP кешені.
Қателер
Жаңа буын банкноттарында бірнеше қателер анықталды және олар әлеуметтік желілерде қызыққа айналды. Олардың арасында барлық номиналдарының арт жағындағы Филиппин картасынан Батан аралдарының жойылғаны, 500 песо банкнотының арт жағында Пуэрто-Принцесса жер астындағы өзенінің және 1000 песо банкнотында Туббатаха рифінің дұрыс емес орналасқаны, сондай-ақ 500 песо банкнотындағы көк мойынды қасқырдың тұмсығы мен қауырсындарының түсінің қате болуы жатады. Барлық банкноттардың арт жағында бейнеленген жануарлардың ғылыми атаулары да дұрыс көрсетілмеген. Жаңа банкноттарды жобалаған Design Systemat компаниясының мәлімдемесіне сәйкес, олардың дайындаған 500 песолық жаңа банкнот жобаларында көк мойынды қасқырдың тұмсығы қызыл түспен бейнеленген. Бірақ баспагерлер практикалық басып шығару мәселелерін ескере отырып, бұл түсті өзгертіп жіберген. Жобалаушылар банкнот басып шығарудың брошюра басып шығарудан өзгеше екенін түсіндіреді. Банкноттарды басып шығарудың өзгеше технологиясы мен шектеулі мүмкіндіктеріне байланысты, толық түсті көбейтуге мүмкіндік шектеулі. 1000 песо банкнотындағы Туббатаха рифінің дұрыс емес орналасқаны қауіпсіздік мүмкіндігіне байланысты болды – банкноттардың арт жағында бейнеленген түрдің кіші нұсқасы (ол барлық банкноттарда да бар) картадағы Туббатаха рифінің нақты орналасқан жерінің үстінде орналасқан. Қауіпсіздік белгісін стандартты орнына жылжыту немесе Туббатаха маркерін дұрыс орналастыру мүмкіндігі болғандықтан, банкноттардың француздық баспашысы Oberthur Technologies риф маркерін Филиппин картасында сәл оңтүстікке жылжытуға шешім қабылдады.
Еске алу банкноттары
Филиппиннің Банко Сентрал нг Филиппин Филиппин үшін тарихи маңызы бар оқиғаларды есте қалдыру үшін ескерткіш банкноттар шығарды. Көбінесе олар айналымдағы банкнотаның су таңбасы орналасқан жеріне естелік баспа қосу арқылы шығарылды. Сирек кездесетін жағдайларда коллекционерлерге номиналды құнынан артық төлеммен сатылатын, айналымға шығарылмаған, арнайы жасалған ескерткіш банкноттар болады.
2000 писо
Филиппиннің Орталық банкі (Bangko Sentral ng Pilipinas) 216 мм x 133 мм өлшемімен 2000 филиппин песосының жүз жылдығына арналған заңды төлем құралы банкнотасының 300 000 данасын ғана шығарды. Дәл осындай дизайнмен, бірақ 160 x 66 мм өлшемімен тағы бір нұсқасы 2001 жылы заңды төлем құралы ретінде шығарылуы жоспарланған, бірақ Екінші EDSA төңкерісі (EDSA People Power II) салдарынан президент Джозеф Эстраданың қызметтен алынуына байланысты, банкноттар Банко Сентрал нг Филиппиннің сақтау қазынасында сақталды. 2010 жылы банк шығарылмаған банкноттардың көп бөлігін ("Жаңа Мыңжылдық" немесе "Эрап" банкноттары деп белгілі) жоюды қарастырды, бес миллион дананың тек 50 000 данасын "тарихи, білім беру, нумизматикалық немесе басқа мақсаттар үшін" қолданудан шығарып қалдырды. Алайда, банк бұл нумизматикалық өнімді банкноттардың заңды төлем құралы емес екенін нақты көрсететін папкада 2012 жылы ғана сата бастады. Банкноттың бет жағында президент Джозеф Эстрада 1998 жылғы 30 маусымда тарихи Барасоайн шіркеуінде қызметке кірісуге ант берген кездегі суреті бейнеленген, ал фонда Азиядағы алғашқы демократиялық республика орналасқан. Сондай-ақ, Малолос конституциясының кіріспесінен алынған үзінділер, испан тілінде жазылған орын (Барасоайн) және ратификацияланған күні (20 қаңтар 1899 жыл) және БСП (Банко Сентрал нг Филиппин) мөрі көрсетілген. Арт жағында президент Фидель В. Рамос 1998 жылғы 12 маусымда Кавиттегі Агуинальдо қасиетті орнында Филиппин тәуелсіздігі туралы жарияланымды қайта жариялаған кездегі суреті бейнеленген, сонымен қатар Филиппиннің жүз жылдық комиссиясының логотипі де бар. Бірақ кішірек нұсқасында ол "Tiwala Kay Bathala, Pagmamahal sa Bayan" деген сөздермен ауыстырылды. Банкноттың қауіпсіздік элементтеріне екі президенттің суретінен жасалған үш өлшемді цилиндрлі қалыптағы су таңбасы, 1898–1998 жылдары (кішірек нұсқада электротипті 1898–1998 жылдары алып тастаған), жанды лента, түсі өзгертілетін терезелі қауіпсіздік жібі, жасырын кескін және толық көру арқылы тіркелу кіреді.
100 000 писо
100 000 песолық жүз жылдық банкнота, өлшемдері 356 x 216 мм, Гиннес рекордтар кітабында көлемі бойынша әлемдегі ең үлкен заңды төлем құралы ретінде тіркелді. 1998 жылы Филиппин тәуелсіздігінің 100 жылдығы тойланған кезде 1000 дана басылды. Кейіннен ол 600 малайзиялық ринггит банкнотасынан ірілеу болды.