Британ фунт стерлингі: тарихы, айналымы және ескертулер

Кіріспе

Фунт стерлинг (символ: £; ISO 4217 валюта коды: GBP) – Ұлыбритания, Джерси, Гернси, Мэн аралы, Британдық Антарктика аумағы, Оңтүстік Грузия және Оңтүстік Сандвич аралдары, сондай-ақ Тристан-да-Куньяның ресми валютасы. Англия банкі Англия мен Уэльсте банкнот шығару бойынша заңды монополияға ие, бірақ тарихи себептерге байланысты үш Шотландияда және үш Солтүстік Ирландиядағы алты банк жүйеде айналымға шығаратын және Ұлыбританияның кез келген жерінде қолма-қол ақшамен жасалатын операциялар үшін пайдаланылатын өз банкноттарын шығарады. Алайда, заң бойынша банкнот шығаратын банктерде шығарылған банкноттардың жалпы құнына тең Банк Англиясының банкноттары (немесе алтын) қоры болуы тиіс. Корольдік тәуелділіктері мен басқа да аймақтарда шығарылған фунт стерлингтің нұсқаларын Англия банкі емес, олардың жергілікті үкіметтері реттейді. Үш британдық теңіз арты аумағында (Гибралтар, Сент-Хелена және Фолкленд аралдары) фунт стерлингпен бірдей құнға ие "фунт" деп аталатын валюталар бар.

Қазіргі уақытта айналыста болған Англия банкі банкноттары

Қазіргі айналыстағы фунт стерлинг банкноттары G сериясындағы Англия Банкінің банкноттарынан тұрады. Бұл банкноттардың бәрінің бетінде 1990 жылы енгізілген Елизавета II-нің суреті бейнеленген. Уақыт өте келе Елизавета II бейнеленген банкноттардан бас тартып, оның орнына Карл III портреті бейнеленген банкноттармен алмастырылады. Банкноттардың айналымға шығарылатын дизайнын Англия Банкі арқылы мына жерден табуға болады. Шотландия мен Солтүстік Ирландияның таңдалған банктері де өздерінің банкноттарын Англия Банкі банкноттарымен бірдей құнмен шығарады. Шотландиялық және Солтүстік Ирландиялық банкноттарды Англияда олармен таныс емес саудагерлер төлем ретінде қабылдамауы мүмкін, сондай-ақ оларды Ұлыбританиядан тыс жерлерде айырбастау қиын немесе мүмкін емес болуы ықтимал.

The pound sterling banknotes in current circulation consist of Series G Bank of England notes in denominations of £5, £10, £20 and £50. The obverse of these banknotes all feature the portrait of Elizabeth II originally introduced in 1990. Over time, banknotes featuring Elizabeth II will be phased out and replaced with notes featuring a portrait of Charles III. The designs for the circulation of banknotes can be found here via the Bank of England. Select banks in Scotland and Northern Ireland also issue their own banknotes at par with Bank of England issues. Scottish and Northern Irish notes may be rejected as payment in England by merchants unfamiliar with them, and are likely difficult or impossible to exchange outside Britain. Value Dimensions(millimetres) Main colour Reverse figure Issue date Series G polymer banknotes£5 125 × 65 Turquoise/Blue 1941 portrait of Winston Churchill by Yousuf Karsh, the Elizabeth Tower, and the maze at Blenheim Palace, the quote "I have nothing to offer but blood, toil, tears and sweat." from a 1940 speech by Churchill, and the Nobel Prize medal. 13 September 2016£10 132 × 69 Orange Portrait of author Jane Austen (c. 1810) by James Andrews, based on a portrait by her sister, Cassandra, the quote "I declare after all there is no enjoyment like reading!" from Pride and Prejudice, an illustration of Elizabeth Bennet and a view of Godmersham Park in Kent. 14 September 2017£20 139 × 73PurpleSelf portrait of artist J. M. W. Turner (c.1799), a version of Turner's The Fighting Temeraire, the quote "Light is therefore colour" from an 1818 lecture by Turner, and a copy of Turner's signature as made on his will. 20 February 2020£50 146 × 77Red 1951 photographic portrait of mathematician and computing science pioneer Alan Turing with formulae from Turing's proof and technical drawings for Bombe, the quote "This is only a foretaste of what is to come and only the shadow of what is going to be" from a 1949 interview with The Times, over a background of Pilot ACE. 23 June 2021

Құны Өлшемдері (миллиметр) Негізгі түсі Кері жағындағы бейне Шығарылған күні
G сериялы полимерлік банкноттар
£5 125 × 65 Түркіз/көк 1941 жылғы Юсуф Карш салған Уинстон Черчилль портреті, Елизавета мұнарасы және Бленхейм сарайындағы лабиринт, Черчилльдің 1940 жылғы сөзінен алынған "Мен қан, еңбек, жас және терден басқа ештеңе ұсына алмаймын" деген цитата және Нобель сыйлығының медалі. 13 қыркүйек 2016
£10 132 × 69 Қызғылт сары Джеймс Эндрюс салған, оның қарындасы Кассандра салған портретіне негізделген Джейн Остин автордың портреті (шамамен 1810), "Гордость и предубеждение" романынан "Мен жариялаймын, оқудан артық ләззат жоқ!" деген цитата, Элизабет Беннеттің суреті және Кенттегі Годмершем паркінің көрінісі. 14 қыркүйек 2017
£20 139 × 73 Күлгін J. M. W. Turner суретшінің автопортреті (шамамен 1799), Тернердің "Жауынгерлік Темерер" картинасының нұсқасы, Тернердің 1818 жылғы лекциясынан "Жарық – түс" деген цитата және Тернердің өсиетіне салған қолтаңбасының көшірмесі. 20 ақпан 2020
£50 146 × 77 Қызыл 1951 жылғы математик және компьютерлік ғылымның негізін қалаушы Алан Тьюрингтің фотосуреті, Тьюрингтің дәлелдемесінен алынған формулалар және Бомбаның техникалық сызбалары, Тьюрингтің 1949 жылы The Times газетіне берген сұхбатынан "Бұл тек болашақтың алғашқы көрінісі және болатын нәрсенің көлеңкесі ғана" деген цитата, Pilot ACE фонында. 23 маусым 2021

Заңды төлем құралы

Заңды төлем құралы – қарызды өтеуге қатысты тар техникалық ұғым, және оның дүкендерде тауар сатып алу сияқты көптеген күнделікті мәмілелер үшін іс жүзінде мәні шамалы. Бірақ ол, мысалы, мейрамханадағы есепті төлеу кезінде қолданылады, онда тамақ пайдаланылғаннан кейін төлем талап етіледі, демек қарыз пайда болады. Құны бар кез келген екі тарап кез келген затты сатып алу кезінде айырбас құралы ретінде келісе алады (осы тұрғыдан алғанда, барлық ақша – бартердің кеңейтілген түрі). Егер заңды түрде күші бар берешек болса және борышкер заңды төлем құралы емес нәрсемен төлеуді ұсынса, кредитор мұндай төлемді қабылдаудан бас тарта алады және борышкер төлемді кешіктірген деп жариялай алады; егер борышкер заңды төлем құралымен төлеуді ұсынса, кредитор оны қабылдауға міндетті, әйтпесе кредитор шартты бұзады. Демек, егер Англияда А партиясы В партиясына 1000 фунт стерлинг бересе және Солтүстік Ирландия банкноттарымен төлеуді ұсынса, В партиясы бас тарта алады және төлем жасамағаны үшін А партиясын сотқа шақыра алады; егер А партиясы Англия Банкінің банкноттарын ұсынса, В партиясы, тіпті басқа төлем түрін қаласа да, қарызды заңды түрде төленген деп мойындауы керек. Банкноттар сауда үшін қабылдануы үшін міндетті түрде заңды төлем құралы болуы шарт емес; Ұлыбританияда күн сайын миллиондаған бөлшек сауда мәмілелері дебеттік және кредиттік карталар арқылы жүзеге асырылады, олардың ешқайсысы заңды төлем құралы емес. Саудагерлер шетел валютасын, мысалы, евроны, иенді немесе АҚШ долларын қабылдауға ұсыныс жасай алады. Төлем құралы ретінде қабылдануы – бұл қатысушы тараптардың келісіміне байланысты мәселе. Егер мәмілеге ҚҚС қосылса, салық мақсатында мәміле фунт стерлингке аударылуы тиіс. Айналыстағы миллиондаған фунт стерлингтік банкноттар заңды төлем құралы емес, бірақ бұл олардың заңсыз немесе құны төмен екенін білдірмейді; олардың мәртебесі – «заңды валюта» (яғни олардың шығарылымын британдық парламент бекіткен) және олар Англия Банкінің бағалы қағаздарымен қамтамасыз етілген. Англия Банкінің банкноттары Англия мен Уэльсте заңды төлем құралы болып табылатын жалғыз банкноттар. Шотландия және Солтүстік Ирландия банкноттары ешқандай жерде заңды төлем құралы болып табылмайды, ал Джерси, Гернси және Мэн банкноттары тек тиісті юрисдикцияларында ғана заңды төлем құралы болып табылады. Бұл банкноттар Ұлыбританияда заңды төлем құралы болмаса да, бұл олардың ағылшын заңына сәйкес заңсыз екенін білдірмейді, кредиторлар мен саудагерлер оларды қаласа қабылдауы мүмкін. Екінші жағынан, саудагерлер банкноттарды төлем ретінде қабылдамауды таңдауы мүмкін, өйткені Біріккен Корольдіктегі шарттық құқық тараптарға төлем кезінде мәмілені жасаудан бас тартуға рұқсат береді, егер олар олай істеуді қаласа. Англияның 1 фунт стерлингтік банкноты 1988 жылы айналыстан алынғандықтан, Шотландия заңында заңдық жағдай қалды, онда Шотландияда қағаз ақша түрінде заңды төлем құралы жоқ. Ұлыбритания Қаржы министрлігі Шотландия банкноттарына заңды төлем құралы мәртебесін беруді ұсынды. Бұл ұсынысқа Шотландия ұлтшылдары қарсы шығып, бұл Шотландия банктік секторының тәуелсіздігін төмендетеді деп мәлімдеді. Шотландия мен Солтүстік Ирландиядағы банкноттарды шығаратын банктер шығарған банкноттардың көп бөлігі Англия Банкінің банкноттарымен қамтамасыз етілуі керек, олар банкноттарды шығаратын банктерде сақталады. Бұл банкноттардың жалпы сомасы миллиард фунттан аспайды. Банкноттарды шығаратын банктер Англия Банкінің банкноттарында эквивалентті соманы сақтауына мүмкіндік беру үшін Англия Банкі басқа банктердің ішкі пайдалануы үшін бір миллион фунттық («Гиганттар») және жүз миллион фунттық («Титантар») номиналындағы арнайы банкноттарды шығарады. Банкноттар енді алтынмен айырбастауға жарамайды, ал Англия Банкі фунт стерлинг банкноттарын тек фунт стерлинг банкноттарымен немесе монеталармен ғана айырбастайды. Қазіргі фунт стерлинг – бағалы қағаздармен ғана қамтамасыз етілген фиаттық валюта; негізінен, халықтың салықтарынан түсетін болашақ табысты көрсететін Қаржы министрлігінің міндеттемелері. Кейбір экономистер мұны «сенімге негізделген валюта» деп атайды, өйткені фунт стерлингтің құндылығы физикалық ақшаға емес, пайдаланушының сеніміне байланысты.

Legal tender is a narrow technical concept which relates to the settlement of debt, and it has little practical meaning for many everyday transactions such as buying goods in shops. But it does apply, for example, to the settlement of a restaurant bill, where the food has been eaten prior to demand for payment and so a debt exists. Essentially, any two parties can agree to any item of value as a medium for exchange when making a purchase (in that sense, all money is ultimately an extended form of barter). If a debt exists that is legally enforceable and the debtor party offers to pay with some item that is not legal tender, the creditor may refuse such payment and declare that the debtor is in default of payment; if the debtor offers payment in legal tender, the creditor is required to accept it or else the creditor is in breach of contract. Thus, if in England party A owes party B £1,000 and offers to pay in Northern Irish banknotes, party B may refuse and sue party A for non payment; if party A provides Bank of England notes, party B must acknowledge the debt as legally paid even if party B would prefer some other form of payment. Banknotes do not have to be classed as legal tender to be acceptable for trade; millions of retail transactions are carried out each day in the UK using debit cards and credit cards, none of which is a payment using legal tender. Equally, traders may offer to accept payment in foreign currency, such as the euro, yen, or US dollars. Acceptability as a means of payment is essentially a matter for agreement between the parties involved. Where a transaction is subject to VAT, the transaction must be converted to sterling for tax purposes. Millions of pounds' worth of sterling banknotes in circulation are not legal tender, but that does not mean that they are illegal or of lesser value; their status is of "legal currency" (that is to say that their issue is approved by the British parliament) and they are backed up by Bank of England securities. Bank of England notes are the only banknotes that are legal tender in England and Wales. Scottish and Northern Irish banknotes are not legal tender anywhere, and Jersey, Guernsey and Manx banknotes are only legal tender in their respective jurisdictions. Although these banknotes are not legal tender in the UK, this does not mean that they are illegal under English law, and creditors and traders may accept them if they so choose. Traders may, on the other hand, choose not to accept banknotes as payment, as contract law across the United Kingdom allows parties not to engage in a transaction at the point of payment if they choose not to. Since the English £1 note was removed from circulation in 1988, this leaves a legal curiosity in Scots law whereby there is no paper legal tender in Scotland. HM Treasury has proposed extending legal tender status to Scottish banknotes. The proposal has been opposed by Scottish nationalists who claim it would reduce the independence of the Scottish banking sector. Most of the notes issued by the note issuing banks in Scotland and Northern Ireland have to be backed by Bank of England notes held by the issuing bank. The combined size of these banknote issues is well over a billion pounds. To make it possible for the note issuing banks to hold equivalent values in Bank of England notes, the Bank of England issues special notes with denominations of one million pounds ("Giants") and one hundred million pounds ("Titans") for internal use by the other banks. Banknotes are no longer redeemable in gold, and the Bank of England will only redeem sterling banknotes for more sterling banknotes or coins. The contemporary sterling is a fiat currency which is backed only by securities; in essence IOUs from the Treasury that represent future income from the taxation of the population. Some economists term this "currency by trust", as sterling relies on the faith of the user rather than any physical specie.

Англия банкі банкноттары

1921 жылы Англия банкі Англия мен Уэльсте банкноттарды шығару бойынша заңды монополияға ие болды, бұл процесс 1844 жылғы Банк жарғысы заңымен басталды, онда басқа банктердің банкноттар шығару құқығы шектелді. Банк алғашқы банкноттарын 1694 жылы шығарды, бірақ 1745 жылға дейін олар фунттың алдын ала белгіленген еселігі емес, кездейсоқ сомаларға жазылған. Бұл британ экономикасына инфляциялық қысым түсіретін соғыс кезеңдері болды, бұл үлкен номиналды банкноттарды шығаруға әкелді. 1759 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде Банк шығарған ең төменгі құны 20 фунт болған кезде, 10 фунттық банкнот алғаш рет шығарылды. 1793 жылы революциялық Франциямен соғыс кезінде Банк алғашқы 5 фунт стерлингтік банкнотты шығарды. Төрт жылдан кейін 1 және 2 фунт стерлингтік банкноттар пайда болды, бірақ тұрақты түрде емес. Банкноттар толығымен машинамен басылып, иесіне 1855 жылға дейін төленетін болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда үкімет 1 фунт пен 10 шиллингтік қазыналық банкноттарды суверенді және жартылай суверенді алтын монеталардың орнына шығарды. Алғашқы түрлі-түсті банкноттар 1928 жылы шығарылды және екі жағынан да басылған алғашқы банкноттар болды. Екінші дүниежүзілік соғыс соғыстың банкноттарды көбейту үрдісіне кері өзгеріс енгізді: жалған ақшаға қарсы күресу үшін жоғары номиналды банкноттар (кейбіреулері 1000 фунт стерлингке дейін) айналымнан алынды. Уэльсте айналыста банкноттар жоқ; Англия банкінің банкноттары Уэльс бойынша қолданылады. Уэльстің соңғы банкноттары 1908 жылы Уэльстің соңғы банкі - Солтүстік және Оңтүстік Уэльс банкі жабылып, айналымнан алынды. 1969 жылы Уэльстің банкирі Уэльс банкноттарын қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтті болмады және банкноттар жалпы айналымға кірмеді, бүгінгі күні коллекционерлердің қызығушылығы ретінде сақталды. 1960 жылы C сериясынан бастап шығарылған барлық Англия банкінің банкноттарында сол кездегі монарх Елизавета II бейнеленген, сол жаққа қарап тұрған толық суреті; оның суреті сондай-ақ оң жаққа қарап тұрған жасырылған су белгісі ретінде де пайда болады; соңғы шығарылымдарда фотокөшірмеге қарсы EURion шоқжұлдызы бар. 2022 жылдың қыркүйегінде Елизавета II қайтыс болғаннан кейін Англия банкі банкноттарды оның портретінен Карл III портретіне ауыстыруды қашан бастайтыны туралы болжамдар пайда болды. Арықтау кезеңі аяқталғаннан кейін Банк корольдің банкноттарында пайдалануға арналған суреті 2022 жылдың соңына дейін жарияланатынын мәлімдеді. Корольдің суреті бар жаңа банкноттар марқұм королеваның суреті бар банкноттармен бірге белгісіз мерзімге айналыста болады. Корольдің жаңа суреті, сондай-ақ оның жеке шифры бейнеленген қайта қарастырылған банкноттардың суреттерін Англия банкі 2022 жылдың 20 желтоқсанында жариялады; олардың 2024 жылдың ортасына дейін айналымға түсуі жоспарланған. Англия банкі банкноттар үшін бейнелерді таңдау үшін критерийлер жиынтығын қолданады – алдымен, қоғамның әртүрлілігін көрсетуге мүмкіндік беру үшін, бұрын кімдер бейнеленгенін қарастырады. Ол ойдан шығарылған кейіпкерлерді немесе биліктегі монархты қоспағанда, ешқандай тірі адамдарды қабылдамайды, керісінше, кеңінен құрметтелетін және британдық қоғам мен мәдениетке маңызды үлес қосқан деп саналатын тұлғаларды іздейді. Соңғы критерий – тұлғаның оңай танылатын портреті болуы керек. Бұл міндетті түрде сурет болуы шарт емес, өйткені 2007 жылға дейін екі мүсін және екі фотосурет қолданылған.

In 1921, the Bank of England gained a legal monopoly on the issue of banknotes in England and Wales, a process that started with the Bank Charter Act of 1844 when the rights of other banks to issue notes was restricted. The bank issued its first banknotes in 1694, although before 1745 they were written for irregular amounts, rather than predefined multiples of a pound. It tended to be times of war, which put inflationary pressure on the British economy, that led to greater note issue. In 1759, during the Seven Years' War, when the lowest value note issued by the Bank was £20, a £10 note was issued for the first time. In 1793, during the war with revolutionary France, the Bank issued the first £5 note. Four years later, £1 and £2 notes appeared, although not on a permanent basis. Notes did not become entirely machine printed and payable to the bearer until 1855. At the start of the First World War, the government issued £1 and 10/– Treasury notes to replace the sovereign and half sovereign gold coins. The first coloured banknotes were issued in 1928, and were also the first notes to be printed on both sides. The Second World War saw a reversal in the trend of warfare creating more notes: to combat forgery, higher denomination notes (some as high as £1,000) were removed from circulation. There are no Welsh banknotes in circulation; Bank of England notes are used throughout Wales. The last Welsh banknotes were withdrawn in 1908 upon the closure of the last Welsh bank, the North and South Wales Bank. An attempt was made in 1969 by a Welsh banker to revive Welsh banknotes, but the venture was short lived and the notes did not enter general circulation, surviving today only as a collectors' curiosity. All Bank of England notes issued since Series C in 1960 depict Elizabeth II, who was monarch at the time, on the obverse side, in full view facing left; her image also appears as a hidden watermark, facing right; recent issues have the anti photocopier security EURion constellation around. In September 2022, following the death of Elizabeth II, speculation arose as to precisely when the Bank of England would begin replacing banknotes with her portrait on for ones with the portrait of Charles III. After the end of the mourning period, the Bank announced that the portrait of the King intended for use on its banknotes would be released by the end of 2022. New banknotes with the portrait of the King would circulate alongside existing banknotes with the image of the late Queen for an unspecified period of time. Images of the revised notes featuring a new portrait of the King, as well as his personal cypher, were released by the Bank of England on 20 December 2022; they are planned to enter circulation by mid 2024. The Bank of England has a set of criteria for choosing characters for banknotes – initially, it looks at who has previously featured, to allow for a reflection of the diversity of society. It does not accept fictional characters, or any living people with the exception of the reigning monarch, but instead aims for individuals that are both widely admired, and are considered to have made an important contribution to British society and culture. The final criterion is that the individual has an easily recognisable portrait available for use. This does not need to be a painting, as, up to , there have been two sculptures and two photographs used.

E сериясы

1990 жылы Е сериясы енгізілген кезде, Англия банкінің фотографтарының бірі Дон Форд түсірген суреттерге негізделген Королеваның жаңа портреті тапсырылды. Бұл портрет, барлық Е сериялы банкноттар үшін арналған, Королева Ұлыбритания мен Ирландия қыздарының тиарасын, Королева Александраның шоғырлы сырғаларын және Королева Викторияның Алтын юбилейлік әшекейін киген күйде бейнеленген. Е сериясының екі түрлі жиынтығы шығарылды, әрқайсысында тарихи тұлғалардың әртүрлі жиынтығы болды. Бірінші Е сериясы банкноты Джордж Стивенсонның суреті бар 5 фунттық болды, одан кейін 20 фунт (Майкл Фарадей), 10 фунт (Чарльз Диккенс) және 50 фунт (Сэр Джон Хублон) банкноттары шықты. Үш кіші номиналды банкноттар Е сериясы (вариант) сериясымен алмастырылды, онда Элизабет Фрай, Чарльз Дарвин және Сэр Эдвард Элгар бейнеленген; ал 50 фунттық банкнот осы кезеңде ауыстырылмады.

F сериясы

F сериясы 2007 жылы айналымға енгізілген 20 фунт стерлингтік және 2011 жылы айналымға енгізілген 50 фунт стерлингтік банкноталардан тұрады; бұл серияда 5 немесе 10 фунт стерлингтік банкноттар шығарылмаған. Оның іске қосылуы 2006 жылдың 29 қазанында Англия банкінің губернаторы жариялаған. Бұл банкноттар 2022 жылдың 30 қыркүйегінде айналымнан алынды, содан кейін олар тек G сериялы банкноттарға айырбасталады. Осы жаңа банкноттардың біріншісі – 20 фунт стерлингтік, оның бетінде шотланд экономисі Адам Смит бейнеленген, ол ағылшын банкнотында алғаш рет пайда болған шотланд азаматы. (Англиялық емес алғашқы адам – ирландия-англикан фельдмаршалы Артур Уэлсли, Веллингтон герцогы, 1971 жылы D сериясының 5 фунт стерлингтік банкнотында пайда болды.) Смит сонымен қатар Клайдсдейл банкі шығарған 50 фунт стерлингтік банкноттарда да бейнеленген. Англия банкінің 20 фунт стерлингтік банкноттарының бұрынғы шығарылымдары басқа номиналдарға қарағанда жалған ақшаның көбірек таралуымен ерекшеленген (2007 жылы анықталған 290 000 жағдайдың 276 000-ы). Қосымша қауіпсіздік элементтері бар бұл банкнота 2007 жылдың 13 наурызында айналымға енді. Келесі жаңа F сериялы банкнота – 50 фунт стерлингтік, ол 2011 жылдың 2 қарашасында айналымға енді. Бұл Англия банкінің банкнотының алғашқы үлгісі, оның артқы жағында екі британдық азаматтың суреті бейнеленген: Джеймс Уотт (тағы бір шотланд) және Мэтью Болтон.

G сериясы

2011 жылы Англия банкі жаңа банкноттар сериясын енгізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді, ол G сериясы болады. Алғашқы консультация барысында банк жаңа банкноттарды банкнот қағазынан жасауды жалғастыру керек пе, әлде полимерден жасау керек пе деген пікірді алды. Полимерлік банкноттарға көшу туралы шешім қабылдағаннан кейін, G сериясының бірінші банкноты – полимерлік 5 фунт стерлингтік банкноты 2016 жылғы 13 қыркүйекте айналысқа енді; 10 фунт стерлингтік банкнота 2017 жылғы 14 қыркүйекте; 20 фунт стерлингтік банкнота 2020 жылғы 20 ақпанда; ал 50 фунт стерлингтік банкнота 2021 жылғы 23 маусымда. Банкноттарды жасауға қолданылатын материал – екі осьті бағытталған полипропилен. 2013 жылғы сәуірде Англия банкі келесі жоспарланған жаңа банкнота шығарылымы, 2016 жылы 5 фунт стерлингтік банкнота болады деп күтілген, бұл банкнотада бұрынғы британ премьер-министрі Уинстон Черчилльтің суреті болатынын мәлімдеді. Элизабет Фрайдың орнына Черчилльді таңдау британдық банкноттарда әйелдердің бейнесін көрсету туралы пікірталас тудырды, сыншылар Англия банкі банкноттарында тек ер адамдар бейнеленетініне алаңдады, барлық стерлинг монеталарында және Англия банкі банкноттарында бейнеленген Елизавета II-ден басқа. 2013 жылғы шілдеде F сериясындағы 10 фунт стерлингтік банкнотаның дизайнында 19 ғасырдың авторы Джейн Остин суреті болатыны жарияланды. 2015 жылы банк Адам Смитты алмастыратын 20 фунт стерлингтік банкнотта бейнеленуі үшін өнер саласынан сурет салушының суретін ұсынуға жұртшылықтан ұсыныстар қабылдап жатқанын жариялады, жаңа банкнота 2020 жылы айналысқа енгізіледі. 2016 жылғы сәуірде жаңа 20 фунт стерлингтік банкнотта J. M. W. Turner суреті болатыны хабарланды. 2013 жылғы қыркүйекте Англия банкі полимерлік немесе пластикалық банкноттарды енгізу туралы қоғамдық кеңесу кезеңін бастады, егер ұсыныстар қолдау тапса, олар 2016 жылдан бастап айналысқа шығарылады. Полимерлік банкноттар алмастырылатын банкноттардан "шамамен 15%-ға кішірек" болады. Кеңесуден кейін, 2013 жылғы желтоқсанда Банк 2016 жылы сэр Уинстон Черчилль суреті бар 5 фунт стерлингтік банкнотаны енгізумен бірге пластикалық немесе полимерлік банкноттар айналысқа енгізілетінін растады. Ұлыбританиядағы көптеген банкоматтарды басқаратын LINK компаниясының өкілі, полимерлік 5 фунт стерлингтік банкноттар бұрынғыларынан кішірек болғандықтан, банкоматтарды сәйкестендіру үшін ауқымды инвестициялар қажет болады деді. Джейн Остин суреті бар полимерлік 10 фунт стерлингтік банкнота 2017 жылғы қыркүйекте айналысқа енді. 20 фунт стерлингтік банкнотада Дж. М. В. Тернердің өзінің портреті, Тернердің 1818 жылғы лекциясынан "Жарық – түс" деген цитата және "Бейбіт Темераир" суреті бейнеленген. 2018 жылғы наурызда Қаржы министрлігі £50 банкнотының, сондай-ақ бір және екі пенс монеталарының алынып тасталу мүмкіндігін қарастыратын кеңесуді бастады, себебі олар басқа номиналдарға қарағанда айтарлықтай аз қолданылады. £50 банкнотының қосымша себебі – Ұлыбританияда оның ақшаны жылыстату, салықтан жалтару және басқа да қаржылық қылмыстар үшін қолданылуы туралы түсінік, шетелдегі сұранысқа қарамастан. F сериясы 2011 жылы енгізілді, ал оның алдыңғы нұсқасы жиырма жыл бойы айналыста болды, сондықтан салықтан жалтаруға қарсы күресу үшін £50 банкнотын толығымен алып тастау туралы мәселе қарастырылды, сондай-ақ осындай жоғары құнды банкнотты қолдана отырып жасалатын қолма-қол айналымдар азайып барады. Алайда, 2018 жылғы қазанда Англия банкі үкіметтің тексеруінен кейін G сериялы полимерлік 50 фунт стерлингтік банкнотаны енгізу жоспарларын жариялады. Жаңа 50 фунт стерлингтік банкнота J. M. W. Turner суреті бар G сериясындағы 20 фунт стерлингтік банкнота шығарылғаннан кейін айналысқа енгізілуі жоспарланған. 2019 жылғы шілдеде жаңа банкнотада 1951 жылы Эллиотт және Фрай фотостудиясы түсірген суретінен компьютер саласындағы пионер Алан Тьюрингтің суреті, Тьюрингтің 1936 жылғы "Компьютерлік сандар туралы" еңбегіндегі формулалар тізімі, Entscheidungsproblem-ге қосымша, Автоматты есептеу машинасының пилоттық үлгісінің суреті, британдық бомба машинасының техникалық сызбалары, Тьюрингтің 1949 жылғы 11 маусымда "The Times" газетіне берген сұхбатынан "Бұл болашақтың тек алдын ала көрінісі және болатын нәрсенің көлеңкесі ғана" деген цитата және Тьюрингтің туған күнін екілік кодта көрсететін лента бейнеленетіні хабарланды.

In 2011, the Bank of England announced plans to begin introducing a new set of banknotes, which were to become Series G. As part of the initial consultation, the bank obtained opinion on whether the planned new banknotes should continue to be made from banknote paper, or if they should be polymer. Having made the decision to switch to polymer banknotes, the first note of Series G, the polymer £5 note, entered circulation on 13 September 2016; the £10 note on 14 September 2017; the £20 note on 20 February 2020; and the £50 on 23 June 2021. The material used to make the banknotes is biaxially oriented polypropylene. In April 2013, the Bank of England announced that its next planned new note issue, intended to be the £5 note in 2016, would feature former British Prime Minister Winston Churchill. The selection of Churchill to replace Elizabeth Fry raised some debate about the representation of women on British banknotes, with critics raising concerns that Bank of England notes would portray exclusively male figures, other than Elizabeth II who appears on every sterling coin and Bank of England note. In July 2013 it was announced that the Series F £10 note design would bear a portrait of 19th century author Jane Austen. In 2015, the Bank announced that they were accepting suggestions from the public for a figure from the visual arts to appear on the £20 note to replace Adam Smith, with the new note to be introduced in 2020. In April 2016, it was announced that J. M. W. Turner had been selected to appear on the new £20 note. In September 2013 the Bank of England opened a period of public consultation about the introduction of polymer, or plastic, banknotes, which would be introduced into circulation from 2016 if the proposals were supported. The polymer notes will be "around 15% smaller" than the notes being replaced. Following the consultation, in December 2013, the Bank confirmed that plastic or polymer notes would be brought into circulation in 2016 with the introduction of the £5 note featuring Sir Winston Churchill. A spokesman for LINK, the company that operates many of the cash machines in the United Kingdom, said there would need to be significant investment as machines would need to be altered to fit the polymer £5 banknotes, which would be smaller than the previous ones. The Jane Austen polymer £10 note went into circulation in September 2017. The £20 shows J. M. W. Turner (from a self portrait), the quote "Light is therefore colour" from an 1818 lecture by Turner, and a view of The Fighting Temeraire. In March 2018, the Treasury began a consultation looking at the potential withdrawal of the £50 note, as well as the one and two pence coins, on the basis that they are used significantly less than other denominations, with an additional rationale over the £50 note being the perception in the UK of its use in money laundering, tax evasion and other financial crime, despite the demand for it overseas. The Series F version was introduced in 2011, while its predecessor was in circulation for twenty years, so there was some consideration to withdrawing the £50 note entirely as a way of combatting tax evasion, and the fact that cash transactions using such a high value note are becoming increasingly rare. However, in October 2018 the Bank of England announced plans to introduce a Series G polymer £50 note, following the review by the government. The new £50 note is planned for introduction once the Series G £20 note featuring J. M. W. Turner is released. In July 2019, it was announced that the new note would feature computer pioneer Alan Turing, from a photograph taken by the Elliott & Fry photographic studio in 1951, a table of formulae from Turing's 1936 work On Computable Numbers, with an application to the Entscheidungsproblem, an image of the Automatic Computing Engine Pilot machine, technical drawings of the British bombe machine, the quote "This is only a foretaste of what is to come, and only the shadow of what is going to be" from an interview Turing gave to The Times on 11 June 1949, and a ticker tape showing Turing's date of birth in binary code.

Жоғары құндық ноталар

1945 жылдан бері Англия банкі 50 фунттан жоғары номиналды банкноттарды жалпы айналымға шығармады, бірақ Шотландия мен Солтүстік Ирландиядағы банктер әлі де 100 фунттық банкноттарды қолданады. Дегенмен, Англия банкі шотланд және солтүстік ирландиялық банкноттармен құндылық теңдігін сақтау үшін жоғары номиналды банкноттар шығарады. Шотландия және Солтүстік Ирландия банктері шығарған банкноттар Англия банкінің банкноттарымен фунтқа фунт мөлшерінде кепілдендірілуі тиіс (1845 жылғы айналымдағы валютаның шағын сомасынан басқа), ал осы мақсат үшін арнайы 1 миллион фунт және 100 миллион фунт номиналындағы банкноттар пайдаланылады. Олардың дизайны ескі А сериясының банкноттары негізінде жасалған.

Шотландия және Солтүстік Ирландия

Англия мен Уэльстегі провинциялық банктер қағаз ақша шығару құқығын толығымен жоғалтса, Шотландия мен Солтүстік Ирландияда жеке банкноттарды шығару практикасы жалғасты. Шотландия банктерінің банкноттар шығару құқығы 1826 жылы шотланд банкноттарын сақтау үшін «Малахи Малагроутер» псевдонімімен науқан жүргізген автор сэр Уолтер Скоттке байланыстырылады. Скотт 1826 жылғы Банктер (Шотландия) заңымен ұсынылған жеке банкноттарға шектеу Шотландияда қабылданған жағдайда экономикалық салдарға әкеледі деп қорқып, себебі алтын мен күміс тапшы болды және шотланд саудасы айналыстағы ақшаның негізгі құралы ретінде ұсақ банкноттарға тәуелді болды. Оның әрекеті Шотландияда жеке банкноттарды жоюды тоқтатты. Шотландия және Солтүстік Ирландия банкноттары ерекше, біріншіден, оларды орталық банктер емес, бөлшек банктер шығарады, екіншіден, олар техникалық тұрғыдан Ұлыбританияның ешбір жерінде заңды төлем құралы емес – тіпті Шотландия мен Солтүстік Ирландияда да, себебі олар, шын мәнінде, уәделік вексельдер. Алты бөлшек банкке Ұлыбритания қазынашылығының фунт стерлингтік банкноттарды валюта ретінде шығаруға өкілеттігі бар. Осыған қарамастан, олар Англия мен Уэльстегі алушылардың қалауы бойынша қабылдаудан бас тартуға болады және көбінесе Ұлыбританиядан тыс банктер мен айырбастау бюролары оларды қабылдамайды. Бұл әсіресе Шотландия Корольдік Банкінің 1 фунт стерлингтік банкноты жағдайында ерекше, ол Ұлыбританияда айналымда қалған жалғыз 1 фунт стерлингтік банкнот. 2000 жылы Еуропалық Орталық Банк Ұлыбритания еуроаймаққа қосылса, Шотландия банктері (және, тиісінше, Солтүстік Ирландия банктері) банкноттар шығаруды тоқтатуға тиіс екенін мәлімдеді. 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы кезінде Ұлыбританиядағы жеке банкноттардың болашағы белгісіз болды. 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін Ұлыбритания үкіметі бірқатар банктерді құлдыраудан құтқарды. 2009 жылғы Банк туралы заң рұқсат алған банктер шығарған банкноттардың иелерін қорғауды күшейту үшін қабылданды, осылайша банкноттар Англия Банкі банкноттарымен бірдей кепілдікпен қамтамасыз етілді. 2009 жылғы заңның сыншылары жоғарыда аталған бұрынғы заңдардың көптеген ережелерін алып тастау арқылы Шотландия мен Солтүстік Ирландиядағы коммерциялық банктердің банкноттар шығаруын шектейді деп алаңдады. Бастапқы ұсыныстар бойынша банктер жеке банкноттар шығаруды өтеу үшін Англия Банкінде бір аптаға емес, соңғы аптаның соңында фунт стерлингтегі қаражатты сақтауға міндетті болар еді, осылайша төрт күндік пайыздық табыстан айырылып, банкноттар өндірісін қаржылық тұрғыдан тиімсіз ететін еді. Ұлыбритания қазынашылығы, Англия Банкі және Шотландия банктері арасындағы келіссөздерден кейін қаражатқа пайыз төленетіні, оларға өздерінің банкноттарын шығаруды жалғастыруға мүмкіндік беретіні туралы келісімге келді. 2014 жылғы Шотландия тәуелсіздігі туралы референдумға дейін болған қоғамдық пікірталаста Шотландияның болашақ валютасы мәселесі талқыланды. Шотландия Ұлттық партиясы тәуелсіз Шотландия мен Ұлыбританияның қалған бөлігі арасындағы валюталық одасты қолдады, ал Ұлыбритания қазынашылығы 2013 жылдың сәуірінде мәлімдеме жасап, Англия Банкімен қазіргі қарым-қатынас тәуелсіздік алғаннан кейін өзгеруі мүмкін екенін, нәтижесінде шотланд банктері Англия Банкі қаражатымен қамтамасыз етілген банкноттарды шығару мүмкіндігінен айырылуы мүмкін екенін мәлімдеді.

While provincial banks in England and Wales lost the right to issue paper currency altogether, the practice of private banknote issue has continued in Scotland and Northern Ireland. The right of Scottish banks to issue notes is popularly attributed to the author Sir Walter Scott, who, in 1826, waged a campaign to retain Scottish banknotes under the pseudonym Malachi Malagrowther. Scott feared that the limitation on private banknotes proposed with the Bankers (Scotland) Act 1826 would have adverse economic consequences if enacted in Scotland because gold and silver were scarce and Scottish commerce relied on small notes as the principal medium of circulating money. His action eventually halted the abolition of private banknotes in Scotland. Scottish and Northern Irish banknotes are unusual, firstly because they are issued by retail banks, not central banks, and secondly, as they are technically not legal tender anywhere in the UK – not even in Scotland or Northern Ireland – as they are in fact promissory notes. Six retail banks have the authority of HM Treasury to issue sterling banknotes as currency. Despite this, the notes can be refused at the discretion of recipients in England and Wales, and are often not accepted by banks and exchange bureaus outside of the United Kingdom. This is particularly true in the case of the Royal Bank of Scotland 's £1 note, which is the only £1 note to remain in circulation within the UK. In 2000, the European Central Bank indicated that, should the United Kingdom join the Euro, Scottish banks (and, by extension, Northern Irish banks) would have to cease banknote issue. During the Financial crisis of 2007–2008, the future of private banknotes in the United Kingdom was uncertain. After the financial crisis of 2007–08, a number of banks were rescued from collapse by the United Kingdom government. The Banking Act 2009 was passed to improve protection for holders of banknotes issued by the authorised banks, so that the notes would have the same level of guaranteed value to that of Bank of England notes. Critics of the 2009 Act expressed concerns that it would restrict the issue of banknotes by commercial banks in Scotland and Northern Ireland by removing many of the provisions of the earlier Acts quoted above. Under the original proposals, banks would have been forced to lodge sterling funds with the Bank of England to cover private note issue for a full week, rather than over a weekend, thereby losing four days' interest and making banknote production financially unviable. Following negotiations among the UK Treasury, the Bank of England and the Scottish banks, it was agreed that the funds would earn interest, allowing them to continue to issue their own notes. During the public debate leading up to the 2014 Scottish independence referendum, the question of Scotland's future currency was discussed. Whilst the SNP advocated a currency union between an independent Scotland and the remaining United Kingdom, HM Treasury issued a statement in April 2013 stating that the present relationship with the Bank of England could be changed after independence, with the result that Scottish banks might lose the ability to issue banknotes backed by Bank of England funds.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияда үш сауда банкі фунт стерлинг банкноттарын шығару құқығын пайдаланады: Bank of Ireland, Danske Bank (бұрынғы Northern Bank) және Ulster Bank. 2020 жылға дейін Northern Bank және Ulster Bank – осы уақытқа дейін арнайы естелік банкноттар шығарған жалғыз екі банк. 2020 жылдың маусымына дейін First Trust Bank (бұрынғы Allied Irish Banks) өз банкноттарын шығарды, бірақ қазір бұлай етпейді. 2008 жылдың сәуір айына дейін Bank of Ireland банкноттарының барлығында Белфаст Король университетінің суреті бейнеленген. 2008 жылдың сәуір айында шығарылған £5, £10 және £20 жаңа сериясы Олд Бушмиллс дистиллериясын көрсетеді және бұл жаңа банкноттар ескі банкноттар айналымнан алынғанда бұрынғы серияларды біртіндеп алмастырады. 2019 жылы Bank of Ireland қағаз банкноттарымен бірдей дизайнға, бірақ Англия банкінің банкноттарымен бірдей өлшемге ие жаңа полимерлік банкноттарды шығарды.

Danske Bank

2012 жылы Northern Bank өзінің Копенгагендегі бас компаниясы Danske Bank Group атауын қабылдады және бөлшек саудалық банк операцияларын қайта брендтеді. 2013 жылдың маусым айында банк жаңа брендтің жаңа 10 және 20 фунт стерлингтік банкноттарының сериясын шығарды; сонымен бірге 50 және 100 фунт стерлингтік банкноттарды шығаруды тоқтататынын хабарлады. Northern Bank атауымен шығарылған ескі банкноттар біраз уақыт бойы айналымда болады, олар біртіндеп алынып, төлемнің қабылданған түрі болып қала береді. Жаңа банкноттарда даниялық атау болғанымен, Danske Bank шығарған банкноттар фунт стерлинг банкноттары болып табылады және Данияның орталық банкі Danmarks Nationalbank шығарған Дания кронасы банкноттарымен шатастырылмауы керек. Danske Bank 5 фунт стерлингтік банкноттарды шығармайды, бірақ Northern Bank 2000 жылды мерекелеу үшін арнайы 5 фунт стерлингтік естелік банкнотын шығарды; ол қағаздың орнына синтетикалық полимерге басылған полимерлік банкнот болды. Бұл банк 2004 жылға дейінгі банкноттардың арасында әлі де айналымдағы жалғыз банкноты болып табылады; қалғандарының барлығы 2004 жылы Белфасттағы бас кеңсесінде болған 26,5 миллион фунт стерлингтің ұрлануынан кейін қайтарылып алынды. Номиналы Алдыңғы жағы Артқы жағы 5 фунт "Альфа" (α) мотиві, Күн жүйесі, жұлдыздар Жұлдыздар, глобус, электрондық тізбектер және ғарыш кемесі 10 фунт J. B. Dunlop Белфаст қалалық әкімшілігінің күмбезі және фронтоны 20 фунт Гарри Фергюсон 50 фунт Сэр С. С. Дэвидсон 100 фунт Джеймс Мартин 2019 жылға дейін Danske Bank тек 10 және 20 фунт номиналдарында банкноттар шығарады.

Ulster Bank (Аустер банкі)

Ulster Bank барлық жазбаларында Солтүстік Ирландияның үш көрінісі бейнеленген: Моурн таулары, Королева Елизавета көпірі және Гиганттардың жолы. 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап шығарылған банкноттарда Royal Bank of Scotland компаниясының «көкжегіртке» логотипі бар. 2006 жылдың қараша айында Ulster Bank өзінің алғашқы естелік банкнотын шығарды – Солтүстік Ирландия футболшысы Джордж Бесттің қайтыс болуының бірінші жылдығына арналған бір миллион 5 фунт стерлингтік банкноттар. 2018 жылдың маусым айында Ulster Bank полимерлік банкноттардың жаңа сериясын енгізу туралы хабарлады, бұл Біріккен Корольдікте алғаш рет тік бағытта жасалған банкноттар болды. Жаңа серия «Табиғатта өмір сүру» тақырыбында дамыды, Солтүстік Ирландияның ботаникалық, зоологиялық және географиялық ерекшеліктерін көрсетеді. Бірінші жарияланған банкнот – Strangford Lough, Brent қазы және фуксия суреті бар 5 фунттық банкнот, ол «көші-қон» тақырыбында жасалса, «өсу» тақырыбындағы 10 фунттық банкнотта Lough Erne, ирланд қояны және Guelder гүлі бейнеленген. 2019 жылдың тамызында жаңа 20 фунттық банкноттың дизайны жарияланды, онда Солтүстік Ирландия «мекенжай» ретінде көрсетілген, ал суреттерде Lough Neagh, еуропалық шабақ және Hawthorn гүлі бар. 2021 жылдың 3 мамырында аяқталған Ulster Bank Limited бизнесін National Westminster Bank PLC-ге беру аясында, 2020 жылы банкноттар шығару құқығы Ulster Bank Limited-тен National Westminster Bank PLC-ге берілді.

Канал аралдары

Канал аралдары әкімшілік мақсаттар үшін Джерси және Гернси билік аймақтарына топтастырылған. Аралдар Ұлыбританияның құрамына кірмейді, бірақ Британ тажының тәуелділіктері болып табылады және Ұлыбританиямен валюталық одақта. Джерси мен Гернсидің өз банкноттары бар. Бұл банкноттар екі аумақ арасында еркін айналымда жүреді, сондықтан Джерси банкноттары Гернсиде жиі қолданылады және керісінше. Жеке банкноттар енді Канал аралдарында айналыста жоқ. Бұл банкноттар өз юрисдикцияларында заңды төлем құралы болып табылады, бірақ Ұлыбританияда заңды төлем құралы болып табылмайды. Алдерни үкіметі (Гернси билігінің бөлігі) өзінің жеке валютасын, Алдерни фунтын шығаруға лицензиясы бар, бірақ тек арнайы ескерткіш стерлинг монеталарын табады және банкноттар шығармайды.

Ұлыбританияның теңізден тыс аумақтары

Үш британдық теңізден тыс аумақ өздерінің жеке валюталарын қолданады, олар фунт стерлингпен бірдей шарттағы фунтпен бағаланады. Осы аумақтардың үкіметтері өздерінің банкноттарын басып шығарады, олар көбінесе тек олардың шыққан аумағында ғана қолданылады. Англия банкінің банкноттары әдетте жергілікті банкноттармен қатар айналымда болады және заңды төлем құралы ретінде қабылданады.

Гибралтар

Гибралтарда банкноттарды Гибралтар Үкіметі шығарады. 1898 жылы фунт жалғыз заңды төлем құралы деп белгіленді және 1934 жылдан бері Гибралтар өз банкноттарын басып шығаруда. Банкноттардың алдыңғы жағында британ монархының суреті бейнеленген, сондай-ақ "фунт стерлинг" деген жазу бар, бұл Ұлыбританиядағы көптеген сауда орындарында оларды қабылдау ықтималдығын арттырады.

Фолкленд аралдары

Фолкленд аралдары фунты – Фолкленд аралдарының валютасы. Банкноттарды Фолкленд аралдары үкіметі шығарады. Барлық банкноттардағы суреттер бірдей: британ монархы, жабайы табиғат және жергілікті көріністер бейнеленген; номиналдары банкноттардың көлемі мен түсі арқылы ажыратылады.

Сент-Елена, Ассенсион және Тристан да Кунья

Сент-Хелена, Ассенсион және Тристан-да-Куньяның құрамындағы Сент-Хелена және Ассенсион аралдары Сент-Хелена фунтын пайдаланады. Осы аймақтардағы банкноттарды Сент-Хелена үкіметі шығарып, олардың үстінде Ұлыбритания монархының суреті салынып бейнеленген.

Жалған жасау

Орталық банктердің мәліметінше, швейцариялық франктардың жалған банкноттарының саны миллионға шамамен 10-ты құрайды, еуро үшін – миллионға 50, АҚШ доллары үшін – миллионға 100, ал фунт стерлинг үшін – миллионға 300.