Кіріспе

Липофильділік (грек тілінен λίπος "май" және φίλος "жақын") – химиялық қосылыстың майлар, майлар, липидтер және гексан немесе толуол сияқты полярлы емес еріткіштерде ерігіштік қабілеті. Мұндай қосылыстар липофильді деп аталады ("майды жақсы көретін" немесе "майға бейім" деп аударылады). Мұндай полярлы емес еріткіштердің өзі липофильді, және "ұқсас ұқсасқа ерітеді" деген қағида көбінесе дұрыс болады. Липофильді заттар басқа липофильді заттарда ерігіш, ал гидрофильді ("суды жақсы көретін") заттар суда және басқа гидрофильді заттарда ерігіш. Липофильділік, гидрофобтылық және полярлы еместік Лондон дисперсия күшіне қатысуға бейімділікті сипаттауы мүмкін, себебі бұл терминдер көбінесе бір-бірінің орнына қолданылады. Дегенмен, "липофильді" және "гидрофобты" терминдері силикондар мен фторкөмірсутектер үшін синоним емес, олар гидрофобты, бірақ липофильді емес. ТОК

Үстіңгі белсенді заттар

Көмірсутекті негізделген беткі белсенді заттар – амфифильді (немесе амфипатиялық) қосылыстар, олардың сумен өзара әрекеттесетін гидрофильді "бас тобы" және липофильді "құйрығы" болады, құйрық әдетте ұзын тізбекті көмірсутек фрагментінен тұрады. Олар төмен энергиялы беттерде жиналады, оның ішінде ауа-су интерфейсінде (беттік кернеуді төмендетіп) және май/су эмульсиясындағы сумен араласпайтын тамшылардың бетінде (интерфейстік кернеуді төмендетіп). Бұл беттерде олар өздерін табиғи түрде бастары суға қарай, ал құйрықтары судан шығып немесе сумен араласпайтын фазада еріп (мысалы, эмульсияланған май тамшысы сияқты) бағдарлайды. Екі жағдайда да бас топтары сумен күшті өзара әрекеттеседі, ал құйрықтары сумен кездесуден мүлдем аулақ болады. Беткі белсенді заттар молекулалары суда мицеллалар түрінде де жиналады, онда бас топтары сыртқа қарай, ал құйрықтары біріне-бірі жақын орналасады. Мицеллалар майлы заттарды өздерінің гидрофобты ядроларына тартады, осылай жеке тазалық және кір жуу үшін қолданылатын сабын мен жуғыш заттардың негізгі әрекеті түсіндіріледі. Мицеллалар сондай-ақ майлы заттардың майлы қышқылдар мен 2 моноглицеридтердің негізгі компоненттерін сіңіруге алып келетін алғашқы қадамда жұқа ішек бетінде майлы заттарды тасымалдау үшін биологиялық маңызға ие. Жасуша мембраналары – екі қабатты құрылымдар, олар негізінен екі ұзын алкил құйрығына бекітілген, сумен күшті өзара әрекеттесетін ионды фосфат бас топтарынан тұратын фосфолипидтерден құралған. Ал фторлы беткі белсенді заттар амфифильді немесе жуғыш заттар емес, себебі фторкөмірсутектер липофильді емес. Күннен қорғау кремдерінде жиі қолданылатын, косметикалық құрамында кең таралған оксибензон теріге өте жақсы сіңеді, себебі ол липофильді емес. Бір рет жергілікті түрде қолданғаннан кейін оксибензонның 0,4-8,7% сіңірілуі мүмкін, бұл көрсеткіш несеппен шығарылу арқылы өлшенеді.