Кіріспе

Голландиялық құс суретшісі (1842–1912)

Йоханнес Джерард Кюлеманс (J. G. Keulemans) (8 маусым 1842 – 29 наурыз 1912) – голландиялық құс суретшісі. Өмірінің көп бөлігін Англияда тұрып, жұмыс істеп, он тоғызыншы ғасырдың көптеген белгілі орнитологиялық кітаптарын суреттеді.

Өмірбаян

Кеулеманс Роттердамда дүниеге келген. Жас кезінде ол Лейдендегі Табиғи тарих мұражайы сияқты мұражайлар үшін жануарлардың үлгілерін жинады, ал мұражай директоры Герман Шлегель оны қолдап, 1864 жылы Батыс Африкаға экспедицияға жіберді. 1869 жылы Ричард Боудлер Шарп оны "Альцединидтер" немесе "Кингфишерлер отбасы" (1868-1871) монографиясын суреттеуге және Англияға көшіп баруға көндірді. Ол екі рет үйленді, бірінші әйелінен сегіз, екінші әйелінен жеті бала сүйді. Балаларының тоғызы ғана ересек болды. Ол руханият туралы да жазды және бір ұлының өлімі алдында болғандай сезімге ие болғанын айтты. Ол Эссекстің Илфорд қаласында (қазір Ұлы Лондонның бір бөлігі) қайтыс болды және Илфордтағы Букингем жолындағы зиратта белгісіз қабірге жерленді.

Жұмыс

Кеулеманс "Ибис" және "Зоологиялық қоғамның еңбектеріне" тұрақты түрде иллюстрациялар ұсынды. Ол Буллердің "Жаңа Зеландия құстарының тарихы" (1873, 1888), Уильям Винсент Леггедің "Цейлон құстарының тарихы" (1880), Даниэль Жиро Эллиоттың "Буцеротидтер монографиясы" (1887–1892), Генри Зебомның "Турдидтер монографиясы" (1902), Осберт Салвиннің "Biologia Centrali Americana" (1879–1904), Эдгар Леопольд Лейардтың "Оңтүстік Африка құстары" (1887) және Генри Элес Дрессердің "Еуропа құстарының тарихы" (1871–1896) сияқты көптеген маңызды құс кітаптарын иллюстрациялады, сондай-ақ Линней қоғамының журналында бір сурет жарияланды. Оның соңғы үлкен жетістіктерінің бірі – Фредерик Дю Кейн Годманның "Петрелдер монографиясы" (1907–1910) үшін жүзден астам сурет салуы болды. Ол сонымен қатар Кейп-Верде және Батыс Африкада құстарды жинаумен де айналысты. Кеулеманс Кабо-Верде батпақты құсқұйрығын сипаттағандық үшін есептеледі. Бұл 14–16 см шамасындағы, үстінен және қанатынан ашық қоңыр, ал төменгі жағы сары құс. Ол оның суретін жарияламады, бірақ Джордж Хендерсонның "Лахордан Яркандқа" (pl. XVI) кітабындағы *Acrocephalus brunnescens* суретіне ұқсас. Оның Принсипи аралындағы жазбалары мен табылғандары, оның әріптесі доктор Х. Дорнның жазбаларымен бірге, кейіннен сирек кездесетін ибис *Lampribis rothschildi Bannerman* сипаттамасының негізі болды. Кеулеманның жалғыз маңызды өмірбаяны – Ян Колдевей мен Тони Кеулеманс жазған "Қауырсындан қылқаламға" кітабы, онда суретшінің басылымдарының библиографиясы, оның генеалогиялық ағашы, спиритуализмін егжей-тегжейлі сипаттау және қаржылық хат алмасының үлгілері бар. Сондай-ақ, British Birds журналында (1912) Кеулеманға арналған замандас ескерткіші де маңызды. Тони Кеулеманс кейіннен "Қабірден тыс" атты кітап жазды, онда Джон Джеррардтың өзінің қабір тасына салған суретінің таңғажайып жағдайда табылуы туралы айтылады. Соңында Тони Кеулеманс "Қауырсындан қылқаламға" кітабына түзетулер тізімін жазды, онда қосымша әдебиеттер мен жаңа генеалогиялық мәліметтер келтірілген. Кеулеманның жұмысы тұрақтылығымен сипатталады, оның мансабында аз өзгерістер болды және ол егжей-тегжейлілікке ерекше назар аударды. Бұл жалпыламалар оның жұмысына негізсіз сынның себебі болды, себебі ғылыми иллюстрацияның мәні тұрақтылыққа басымдық беруде. Бұдан басқа, көптеген сыншылар Кеулеманды замандастарынан жоғары қойды; құстардың дәл және жарқын бейнелерін жасау қабілеті оған өз саласында бедел берді. Кеулеман өте өнімді болды – оның мансабы бойында құстардың суреттерін салуға көп тапсырыс алды, ал оның гравюралары 1867 жылдан 1911 жылға дейін үздіксіз жарияланды. Кеулеманның алғашқы гравюралары Франсуа Полленнің екі кітабында пайда болды: "Лемуриендердің табиғи тарихына үлес" (1867) және "Мадагаскарға бір көз" (1867). Оның өлімінен кейін 1915 жылға дейін (Мэттьюс, "Австралия құстары") жарияланғандары да болды; ол осы еңбектерді жариялағанға дейін суреттерді тасқа түсірген. Оның жалпы өнімін есептегенде, 4000–5000 жарияланған иллюстрация бар. Олардың көп бөлігі октаво форматындағы кітаптар мен басылымдарда жарияланған виньеткалар болды, ал көптеген жұмыстары кварто (Дрессер/Еуропа) және фолиода (Зебом/Турдидтер және Дю Кейн Годман/Петрелдер) жарық көрді. Оның иллюстрацияларының тақырыбы негізінен құстар болғанымен, оған сүтқоректілердің, жәндіктердің және қабықшалардың суреттерін салуға тапсырыс берілді. Кеулеманның көптеген иллюстрациялары дәстүрлі литография арқылы жасалған, бұл тереңдік пен тон арқылы өмірге ұқсас, жанды суретті бейнелеуге мүмкіндік берді. Баспаны Mintern және Hanhart екі фирмасы жүзеге асырды, ал мансабының басында кейбіреулерін P. M. W. Trap баспаға шығарды. Көп жағдайда литографиялар түссіз болды, ал кейбіреулері (Линней қоғамының журналы, 1878) түстеуге арналмаған болуы мүмкін. Литография техникасы басылымды қолмен бояуды талап етті. Бұл жұмыс стенапильдеуге ұқсас тәсілмен, конвейерде жұмыс істейтін жартылай білікті шеберлермен жасалды. Кеулеманның суретші ретіндегі таланты замандастарымен дауланбады, бірақ аяқталған, түсті тақталар сынға ұшырады (Шарп/Алсединидтер). Егер суреттегі түстер құстардың түстеріне сәйкес келмесе, дайын өнімнің құны төмендеді. Кеулеман құрып кеткен құстардың тамаша суреттерін салған, соның ішінде Уолтер Ротшильдтің "Лайсан авифаунасы, құрып кеткен құстар" (1907). Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайындағы мысалдарға Шоисеулдің қыртысты көгершіні, Кенгуру аралы эмуы, хуия, Лиаллдің құмырсқасы, Гавайи оо, Гавайи мамо, Оаху оо, Гваделупа петрелі және күлкілі сұңқар кіреді.

Onze vogels in huis en tuin (Біздің үйдегі және бақтағы құстарымыз)

Кеулеманның суреттеліп қана қоймай, сонымен қатар жазған жалғыз еңбегі Onze vogels in huis en tuin (Үй мен бақтағы құстарымыз) болды. Ол голланд тілінде 1869-1876 жылдар аралығында шыққан үш томдық еңбек. 1869: Үй мен бақтағы құстарымыз. 1 том. 242 мәтіндік бет; 70 сурет; 3 бет мазмұны. 1873: Үй мен бақтағы құстарымыз. 2 том. 232 мәтіндік бет; 70 сурет; 3 бет мазмұны. 1876: Үй мен бақтағы құстарымыз. 3 том. 194 мәтіндік бет; 60 сурет; 3 бет мазмұны. Бұл еңбекте Кеулеманс бірқатар жергілікті құстар туралы жазады, сонымен қатар ол бірнеше клеткадағы құстар мен вольердегі құстарды сипаттайды (және суреттейді). Кеулеманс суреттерімен танымал, бірақ бұл кітапта ол даладағы құстарды да өте жақсы байқайтынын көрсетеді. Мысалы, 2 томдағы Cuculus canorus туралы тарау 13 беттік мәтіннен тұрады, онда Кеулеманс жасаған бірқатар далалық байқаулар бар. 2 томда сұр тоты (grijze roodstaartpapegaai) Psittacus erithacus туралы сипаттама бар, онда Гвинея шығанағындағы Принсипи аралында жасалған далалық байқаулардың толық есебі келтірілген. Кеулеманс 1865 жылы бір жылға жуық сол жерде болды. "Үй мен бақтағы құстарымыз" еңбегінің көптеген тарауларында Кеулеманс сурет салған және сипаттаған түрлерді мұқият бақылағанын көрсеткен.