Кіріспе
Американдық актер (1936–2021)
Роберт Дин Стоквелл (5 наурыз 1936 – 7 қараша 2021) – жеті онжылдыққа созылған мансабы бар американдық актер. Metro Goldwyn Mayer компаниясымен келісімшарт бойынша бала актер ретінде ол «Anchors Aweigh» (1945), «Song of the Thin Man» (1947), «The Green Years» (1946), «Gentleman's Agreement» (1947), «The Boy with Green Hair» (1948) және «Kim» (1950) фильмдерінде ойнады. Жас ересек кезінде ол 1957 жылғы Бродвейдегі және 1959 жылғы «Compulsion» фильмінің экрандағы басты рөлін ойнады. 1962 жылы ол «Long Day's Journey into Night» фильмінің нұсқасында Эдмунд Тайрон рөлін ойнады, бұл рөлі үшін Канн кинофестивалінде екі рет «Ең үздік актер» сыйлығын жеңіп алды. 1960 жылы Д.Х. Лоуренстің «Sons and Lovers» фильміндегі басты рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығының «Ең үздік актер – драмалық фильм» номинациясына ұсынылды. Ол «Dune» (1984), «Paris, Texas» (1984), «To Live and Die in L.A.» (1985), «Blue Velvet» (1986), «Beverly Hills Cop II» (1987) және «Tucker: The Man and His Dream» (1988) сияқты фильмдерде қосалқы рөлдерде ойнады. «Married to the Mob» (1988) фильміндегі рөлі үшін сыншылардың жоғары бағасын алды және «Үздік қосалқы актер» номинациясына ие болды. Кейін «The Player» (1992), «Air Force One» (1997), «The Rainmaker» (1997), «Batman Beyond: Return of the Joker» (2000) және «The Manchurian Candidate» (2004) фильмдерінде түсті. Оның телевизиялық рөлдеріне «Quantum Leap» (1989–1993) сериалындағы контр-адмирал Альберт «Ал» Калавиччи, «JAG» (2002–2004) сериалындағы теңіз министрі Эдвард Шеффилд және «Battlestar Galactica» (2004–2009) сериалындағы Бауырлас Кавил кіреді. «Quantum Leap» және «Battlestar Galactica» фильмдеріндегі рөлдерінен кейін ол көптеген ғылыми-фантастикалық конвенцияларға қатысты. 2015 жылы денсаулығына байланысты актерлік мансабынан қол үзді және өмірін мүсін жасау және басқа да бейнелеу өнеріне арнады.
1936-1950: Ерте өмір және мансап басталуы
Стоквелл Лос-Анджелестің Солтүстік Голливуд ауданында ойын-сауықшылар отбасында дүниеге келді және сол жерде және Нью-Йорк арасында өсті. Ол вадевиль актрисасы Элизабет "Бетти" (Вероника) Стоквеллдің және актер және лирикалық баритон әншісі Гарри Стоквеллдің кіші ұлы болды. Оның әкесі Нью-Йорктегі "Карусель" және "Оклахома!" қойылымдарында ойнаған, сондай-ақ 1937 жылы Диснейдің "Аққу және жеті кәрізші" анимациялық фильмінде Принстің дауысы болған. Оның ағасы теледидар және кино актері Гай Стоквелл болды. Оның өгей анасы Нина Оливет Нью-Йоркте және Солтүстік Америкада бурлеск пен театрларда актриса, комедиант, әнші және аяқ биші болды. Оның анасының отбасы итальяндық текті. Стоквеллдің әкесі "Оклахома!" Бродвейде өнер көрсетіп жатқанда, Пауль Осборнның "Бескүнә саяхат" пьесасы бала актерлерді іздеп жүргенін естіді. Стоквеллдің анасы екі ұлын да кастингке алып барды, екеуі де қабылданып өтті. Стоквеллдің рөлі шағын болды және пьеса қысқа ғана уақытқа созылды, бірақ ол MGM-мен келісімшартқа қол қойды. Студия оны танымал мелодрама – "Шешім аңғары" (1945) фильміндегі шағын рөлге алды. Продюсер Джо Пастернак оған Франк Синатра мен Джин Келлимен бірге "Анкорлар көтерілді" (1945) фильмінде үлкен рөл берді, онда ол Кэтрин Грейсонның інісінің рөлін сомдады. Фильм танымал болды, ал MGM оған "Жасыл жылдар" (1946) фильмінде шотландтық пресвитериандық отбасында өскен ирландтық католик жетім Роберт Шеннон рөлін ойнады. Бұл үлкен жетістік болды. Ол сондай-ақ "Абботт пен Костеллоның Голливудтағы" (1945) қуғын-сүргін эпизодында MGM мектеп залында қысқаша пайда болды. Сондай-ақ ол "Шынымен маңызды адам" (1947) қысқа фильмінде басты рөлді ойнады. Ол "Арнело ісі" (1947), "Рози Ридж романсы" (1947) (Дженет Лидің інісі ретінде) және "Жыны адам" (1947) фильмдерінде Уильям Пауэлл мен Мирна Лой кейіпкерлерінің ұлы ретінде төртінші орында болды. Кейінірек ол былай деді: "Менде екеуіне де өте жағымды сезімдер бар, олар өте жақсы адамдар еді, әсіресе Мирна Лой. Ал мына кішкентай сүйкімді иті Аста. Мен сол итті жақсы көретінмін". Кейінірек Стоквелл бұл фильмді "Көбінесе жылау көріністері! Және ашу-ыза! Бірақ Маргаретпен жұмыс істеу маған қатты ұнады, ол өте талантты кішкентай актриса еді" деп сипаттады. Фильм түсірілімі кезінде Флинн оған тамақ табағын беруі керек болған сахнада түйе шүйдесінен жасалған табақ берді. Ол компаниямен бес жылдық келісімшартқа қол қойды, бірақ бұл олар үшін жасаған жалғыз фильм болды. 1957 жылы Леопольд пен Лоб оқиғасына негізделген "Компульсия" романының Бродвейдегі қойылымында Джадд Штайнер рөлін сомдады. Ол 1959 жылы фильм нұсқасында рөлін қайталады, ол үшін ол және оның әріптестері Орсон Уэллс пен Брэдфорд Диллман 1959 жылы Канн кинофестиваліндегі үздік актер сыйлығын бөлісті. Стоквелл Playhouse 90, Johnny Staccato және Buick Electra Playhouse секілді телешоуларда жұмыс істеуді жалғастырды. Стоквелл 1960 жылы 15 сәуірде актриса Милли Перкинске үйленді. Сол жылы ол британдық "Сындар мен ғашықтар" фильмінде Тревор Ховард пен Венди Хиллермен бірге көмір шахташы Уолтер Морелдің ұлы Пол Морел рөлін ойнады. Кейін ол оны "түсіруге өте қызықты фильм" деп атады. "Мен есірткі қолдандым және махаббат тойларына бардым", - деді ол кейінірек. "Осы күндердегі тәжірибем маған бұрын болмаған өмірге үлкен көрініс берді. Мен еш өкінбеймін".
1968-1983 жж.: актерлік қызметке оралу
Стоквелл актерлік өнерге қайта оралып, 1968 жылғы «Психологиядан» фильмінде Сузан Страсберг пен Джек Николсон қатысқан қосалқы рөлді сомдады. Ол Ұлыбританиядағы «Отыз минуттық театр», «ФБР» және «Боннанза» сериалдарында эпизодтық рөлдерде ойнады, сондай-ақ Сандра Димен бірге AIP компаниясының «Дунвич қорқынышы» (1970) фильмінде басты рөлді ойнады. Ол Деннис Хоппердің «Соңғы фильм» (1971) фильмінде де маңызды рөлге ие болды. 1985 жылы Стоквелл бұл фильм туралы: «Бұл керемет картина. Ол өз заманынан бұрынғы еді – және қазір де солай. Ол жылдар өте келе құрметке ие болады. Деннис Хоппер – керемет режиссер» деді. Ол «Полиция хирургы», «Сан-Франциско көшелері», «Коломбо», «Джо Форрестер», «Жол үш», «Кеннон», «Эллери Куин», «Полиция тарихы», «МакКлауд», «Күтпеген оқиғалар», «Киелі кітаптың ең ұлы батырлары», «Харт-Харт», «А командасы» және «Симон мен Симон» сияқты телешоуларға қонақ ретінде шақырылды. Ол сондай-ақ «Тынық мұхиты байланысы» (1974), «Жең, орнын немесе ұрлау» (1974), «Тон-Тонды жеңді: Голливудты құтқарған ит» (1976), Деннис Хоппермен бірге «Тректер» (1976), «Бір қадам» (1976), «Қылмыстық оқиға» (1977), «Ол аңғарға келді» (1979), «Сатуға туылған» (1981) және «Қолай дұрыс емес» (1982) сияқты фильмдерде эпизодтық рөлдерде ойнады. 1981 жылдың 15 желтоқсанында Стоквелл екінші әйелі, Мароккода жұмыс істеген маталар сарапшысы Джой Марченкоға үйленді. Келесі жылы Стоквелл мен Нил Янг бірлесіп «Адамдық тас жол» (1982) фильмін түсіріп, онда басты рөлдерді ойнады. Ол никарагуалық «Альсино және кондор» фильмінде және «Жұмақты өлтіру» (1983) фильмінде ойнады. Осы кезде Стоквелл Нью-Мексико штатының Таос қаласына көшіп, мансабының жағдайына көңілі толмады, ақша табу үшін жылжымайтын мүлікпен айналыса бастады. 1985-1988 жылдар аралығында ол 14 фильмде және бір телефильмде ойнап, көптеген рөлдерді сомдады. 1985 жылы Уильям Фридкиннің «Лос-Анджелесте өмір сүру және өлу» фильмінде адвокат Боб Граймс рөлін ойнады, бұл рөл қысқа болғанымен, маңызды болды. Ол сондай-ақ «Билли Джин туралы аңыз» (1985) фильмінде, «Маями вице» телесериалының бір эпизодында және «Папа проповедник» (1986) фильмінде ойнады. 1985 жылдың 5 тамызында Стоквеллдің әйелі Марченкодан София есімді қызы дүниеге келді. 1986 жылы Стоквелл Линчтің тағы бір жұмысы – нео-нуар триллері «Көк қайың» фильмінде ойнады. Ол «Аңшы» және «Ол жазды» сериалдарында, сондай-ақ Фрэнсис Форд Коппола режиссерлік еткен «Тас бақшалары» (1987), «Беверли-Хиллс Коп II» (1987), Кэнни Роджерс «Ойыншы: Үшінші бөлім – Аңыз жалғасады» (1987), «Уақыт күзетшісі» (1987), «Банзай жүгірушісі» (1987) және «Көк игуана» (1987) фильмдерінде ойнады. 1988 жылы ол «Мафияға үйленген» комедиясындағы мафия басшысы Тони «Тигр» Руссо рөлі үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына ие болды. Кейін Стоквелл бұл рөлді «Менің кинодағы ең сүйікті рөлім» деп атады. Мен бұл рөлді өзім үшін өте жақсы деп ойладым және оған дұрыс деп ойлаған тәсілім болды, нәтижесі де солай болды.
20002015: Кейінгі мансабы
Стоквеллдің 2000-шы жылдардағы жұмыстарына «Олар ұялайды» (2000), «Күдік іздеуінде» (2000), «Бэтменнен тыс: Жокердің оралуы» (2000), «Фланки» (2000), «Итальяндық байланыстар» (2001), Копполаның ұлы Роман режиссерлік еткен «CQ» (2001), «Жылдам кездесу» (2001), «Бұйра солдаттар» (2001), «Тозақ» (2002), «Манчжуриялық үміткер» (2004), «Соглашение» (2007) және «Нанни Экспресс» (2008) кірді. Ол «Бірінші дүйсенбі», «Жұлдыз жолы: Кәсіпорын» (Кванттық секіруден Скотт Бакуламен қайта қауышқан), «Жұлдыздық қақпа SG 1», «JAG» және Хоппермен бірге түскен «Апат» сериалдарында эпизодтық рөлдерде ойнады. 2006 жылдан бастап «Battlestar Galactica» сериалында Джон Кавил рөлін тұрақты ойнады. 2009 жылғы «Дунвич қорқынышы» фильмінің жаңа бейімделуінде шағын рөлде ойнады, содан кейін «C.O.G.» (2013), «Макс Роуз» (2013), «Қараңғылықтың тереңдігінде» (2014) және «Қудалау» (2014) фильмдерінде түсті. 2015 жылы Стоквелл Таос қаласында тұруын жалғастырды.
Саяси белсенділік
Стоквелл өзін "экологияны жақтаушы" деп жариялаған адам еді. Ол 1992 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Демократиялық партияны қолдап үгіт жүргізді.
Өлім
Стоквелл 85 жасында 2021 жылғы 7 қарашада, қызы тұратын Жаңа Зеландияда табиғи себептерден қайтыс болды.