Кіріспе

2001 жылғы консервативтік партия төрағалығына сайлау партияның 2001 жылғы жалпы сайлауда лейбористік үкіметтің үстемдігін бұза алмауынан кейін өтті. Партия төрағасы Уильям Хейг отставкаға кетті, және Хейг енгізген жаңа қағидалар бойынша төрағалыққа үміткерлерді іріктеу жарияланды. Бес үміткер өтініш берді: Майкл Анкрам, Дэвид Дэвис, Кеннет Кларк, Иэн Дункан Смит және Майкл Портильо. Дункан Смит 2001 жылдың 13 қыркүйегінде сайлаудың жеңімпазы деп жарияланды және 2003 жылға дейін қызмет етті, ал Анкрам кейіннен партия төрағасының орынбасары болып тағайындалды, ол 2005 жылға дейін қызмет етті.

Үміткерлер мен олардың платформалары

Анкрам басқа кандидаттардың ешқайсысы оның консервативтілігіне жақын емес екенін мәлімдеді, сондай-ақ партияны біріктіруге ең лайықты өзі екенін айтты. Алдыңғы үш жыл партия төрағасы болғандықтан, ол Гаага жылдары саясатының жалғасы ретінде танылды. Кларк бұрын 1997 жылғы көшбасшылық сайлауына қатысқан, бірақ соңғы төрт жылда жай көзге түспеді. Оның партияның сайлау кампаниясына қатыспағаны оның кінәсіздігін көрсетеді деп саналды. Оның сайлау бағдарламасында Еуропалық Одаққа қатысты жұмсақ ұстанымды қабылдау, көптеген мәселелер бойынша еркін дауыс беруге рұқсат беру, экономика мен мемлекеттік қызметтерге баса назар аудару көзделген. Дэвис Хейгтің басшылығымен алдыңғы қатарда болмаған, бірақ Джон Мейджор үкіметінде кіші министр болып қызмет еткен кандидат болды. Өткен парламенттегі Ұлттық есеп комитетінің төрағасы ретінде Вестминстерде жақсы беделге ие болды, ал сайлаушылар арасында оның танылмауы артықшылық деп есептелді. Дункан Смит партияның Тэтчершіл қанатының өкілі ретінде партияның өз принциптерін сақтау және Еуропалық Одаққа қатысты қатал ұстанымды ұстану қажеттігін айтты, сонымен қатар партияның барлық бөлімдерінің қабілеттерін пайдалануды ұсынды. Портильо партияны реформалауға және әдетте оған жақын емес топтарға – әйелдерге, этникалық азшылықтарға және гомосексуалдарға қол жеткізуге шақыратын, прогрессивтік бағдарламамен сайланды. Оның жақтастары мен платформасы "Портилистер" деп аталды. Портильо алғашқы болып кандидаттығын жариялады, көптеген сарапшылар бәсеке партия оның платформасына келісе ме, жоқ па деген мәселеге байланысты болады деп санайды, өйткені оның бағдарламасы кейбір топтарда қызу пікір тудырды.

Конкурстың ережелері

Сайлау 1922 жылғы комитет жүргізді, ал сол комитеттің төрағасы сайлауды өткізуші ретінде қызмет етті. Қызмет мерзімі бітіп жатқан төраға, сэр Арчи Гамильтон, сайлау кезінде парламенттен қанағаттану себебімен кеткендіктен, сэр Майкл Спайсер сайланғанға дейін біраз уақытқа дейін сайлауды өткізуші болмады. Бұл болашақта сайлауды өткізуші лауазымын қайта бөлу туралы ұсыныстарға әкелді. Ережелерге сәйкес, депутаттар бірден-бірге дауыс беруге міндетті болды, әр кезеңде ең аз дауыс жинаған кандидаттар іріктелді, соңында тек екі кандидат қалды. Депутаттар тек бір кандидатқа дауыс бере алатын болса да, әр кезеңде өз дауыстарын өзгерте алатындықтарын ескеру қажет.

Парламент депутаттарының бюллетеньдері

Бірінші дауыс беру нәтижесі қиындық тудырды. Партия ережелері тең нәтижеге қатысты ешқандай ереже көздей алмады. Осының салдарынан Майкл Спайсер ертеңіне жаңа дауыс беру ұйымдастыруды бұйырды және егер теңдік сақталса, ең аз дауыс жинаған екі үміткер іріктелмейді деп жариялады. Екінші дауыс беруде Анкрам соңғы орынға таяп, сайлаудан шығарылды. Дэвис, өзінің көрсеткіші мен келесі үміткердің көрсеткіші арасындағы айырмашылық Анкрамның алған дауысынан артық болғандықтан, сайлауға қатысудан бас тартты. Дэвис пен Анкрам екеуі де Дункан Смитті қолдады. Үшінші дауыс беруде Портильо бір дауыс айырмасымен сайыстан шығарылды. ҮміткерБірінші дауыс беру: 10 шілде 2001Екінші дауыс беру: 12 шілде 2001Үшінші дауыс беру: 17 шілде 2001 Дауыс % Дауыс % Дауыс % Майкл Портильо 49 29.5 50 30.1 53 32.0 Иэн Дункан Смит 39 23.5 42 25.3 54 32.5 Кеннет Кларк 36 21.6 39 23.6 59 35.5 Майкл Анкрам 21 12.7 17 10.2colspan=2 Дэвид Дэвис 21 12.7 18 10.8colspan=2 Қатысушылар саны 166 100 166 100 166 100

Сындар

Жарысқа қатысудың депутаттар ғана қатысатын кезеңі көп сынға ұшырады. Көптеген адамдар депутаттардың үміткерлерді іріктеудің дұрыстығына күмән келтірді, бұл қатардағы мүшелердің өзіне ұнайтын үміткерге дауыс беру мүмкіндігінен айырды (Энн Виддомб соңғы кезеңге жетпейтініне сенгендіктен, сайлауға түсуден бас тартты). Басқалары, соңғы кезеңде әрқайсысы Парламенттік фракцияның үштен бірінің қолдауын ғана алғандықтан, соңғы жеңімпаздың депутаттардың қолдауына ие болатынына қалай сенімді болуға болатынын сұрады (бұл бұрынғы сайлаулардың депутаттар ғана жүргізгенін, ал қазір осы бастапқы кезеңдерді өткізуді қажеттілік деп есептеу үшін жиі келтірілетін аргумент). Тактикалық дауыс беру мүмкіндігі де талқыланды. Техникалық жағынан алғанда, тең түсу жағдайында шешім қабылдау ережесінің болмауы және сайлауды ұйымдастырушыны тағайындаудың кешігуі де алаңдаушылық тудырды, ал соңғы мәселе саяси қарсыластардың сықақтарына себеп болды.

Мүшелік дауысы

Дункан Смит пен Кларктың есімдері үш айлық, кейде шиеленіскен бәсекеде партияның барлық мүшелеріне жіберілді. Қызметтен келе жатқан лидер Хейг және Маргарет Тэтчер екеуі де Дункан Смитті қолдады, ал Джон Мейджор Кларкты қолдады; тағы бір тірі қалған бұрынғы консервативтік лидер Эдвард Хит ешқайсысын ашық қолдамады, бірақ Кларкты жақтауы мүмкін деп есептелді. Дауыс берудің соңғы күні 11 қыркүйекке белгіленді, бірақ АҚШ-тағы 11 қыркүйектегі теракттарға байланысты нәтижелерді жариялау 13 қыркүйекке дейін кейінге шегерілді. Иэн Дункан Смит дауыстардың 60% -дан астамын алып жеңіске жетті, бірақ депутаттар арасында нақты көпшілікке ие болмады, көптегендер бұл тәжірибесіз лидерге кедергі келтірді және 2003 жылы Майкл Ховардтың оны алмастыруына себеп болды деп санайды. Мүшелік дауыс беру: 11 қыркүйек 2001 ж. Үміткерлер Дауыстар % Иэн Дункан Смит 155,933 60.7 Кеннет Кларк 100,864 39.3 Қатысу 256,797 N/A Иэн Дункан Смит сайланды.

Мұра

Артқа қарап қарағанда, Иэн Дункан Смит басшылығы консерваторлар үшін апатқа ұшыраған деп есептелді, партияның сайлау рейтингісі кейде 30%-дан төмен түсті. Консервативтік партияның басшысы болғаннан кейін екі жыл өткен соң, Дункан Смит консервативтік депутаттардың сенімсіздік дауысынан жеңіліп, оның орнына Майкл Ховард басшылыққа келді. Ховард 2005 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады, 2001 жылғы Уильям Хейгтің көрсеткіштерін жақсартты, бірақ лейбористердің 1983 жылғы апатты науқанында жинаған 209 депутаттан кем қалды. Ховард басшылықтан кететінін жариялады, бірақ алдымен сайлау жүйесін реформалауға тырысады, партия мүшелерінің рөлін азайту мақсатында (бірақ ол мұнда сәтті болмады). Одан кейінгі басшылық сайлауда Дэвид Кэмерон консервативтік партияның басшысы болып сайланды. Өзінің сайлау науқаны сәтсіз аяқталғанымен, кейіннен сарапшылар 2001 жылы Портильоның қатысуы төрт жылдан кейін оның реформалық жоспарларының іске асуына жағдай жасады деген пікірді білдірді. Алайда, сол кезде Портильо партиялық саясаттан көңілі толып, парламенттен кетіп қалған еді. Кэмерон 2010 жылғы жалпы сайлауда консерваторлар мен либерал-демократтар коалициясының басшысы ретінде партияны үкіметке қайтарды. Осы үкіметте Дункан Смит Еңбек және зейнетақы министрі, ал Кларк – лорд-канцлер және әділет министрі болып тағайындалды. Кэмерон кейіннен бес жылдан соң, 2015 жылғы жалпы сайлауда көпшілік дауысқа ие болды.