Кіріспе

Португалдық теңізші Гаспар Корте Реал (1450–1501) – португалдық теңізші. Ол әкесі Жоао Ваз Корте Реал және бауыры Мигельмен бірге Португалия тажы демеушілік еткен түрлі зерттеу саяхаттарына қатысты. Осы саяхаттар Ньюфаундлендке және, мүмкін, Канаданың шығыс жағалауындағы басқа да аймақтарға жеткен алғашқы сапарлардың бірі болды.

Ерте өмір

Гаспар Азор аралдарындағы Терсейрада асыл Corte Real әулетінде дүниеге келді, португал саяхатшысы Жоао Ваз Корте Реалдың (шамамен 1420-1496) үш ұлының ең кішісі болды. Гаспар әкесімен бірге Солтүстік Америкаға жасалған экспедицияларға қатысты. Оның ағалары да саяхатшылар еді.

Еңбек жолы

1498 жылы Португалияның I Мануэл патшасы батысқа қарай зерттеулерге қызығушылық танытты, бұл жаңадан ашылған жерлердің (Солтүстік Америка жағалауы) Тордесильяс шарты бойынша португалиялықтардың бақылауында деп ойлағандықтан болды. Корте Реал Португалия атынан батысқа қарай сапарлаған көптеген саяхатшылардың бірі еді. 1500 жылы Корте Реал Гренландияға жетті, оны Шығыс Азия деп санады (әдетте Христофор Колумб Жаңа әлемді солай қарастырған), бірақ жағаға шыға алмады. 1501 жылы ол үш каравельмен екінші сапарына шықты. Экспедиция тағы да мұзды теңіздің кедергісінен Гренландияға жағажайға шыға алмады. Олар бағыттарын өзгертіп, үлкен өзендері, қарағайлары және жидектері бар жерге қонды, бұл жерді Лабрадор деп есептеді. Сол жерде олар 57 жергілікті тұрғынды тұтқынға алғандығы айтылады, оларды Португалияға құл сату үшін әкелді, бұл сапарды қаржыландыруға көмектесу үшін жасалды. Экспедицияның үш кемесінің екеуі Португалияға оралды, бірақ Корте Реалдың кемесі жоғалып кетті.

Мұра

Тарихшылар арасында Корте-Реалдың маңыздылығы туралы пікірталас жүріп жатыр. Ньюфаундленд Мемориал университетінің тарихшысы Джефф Уэбб 2017 жылы: «Ол туралы сенімді түрде білуге болатын өте аз мәлімет бар, маңызды емес тұлға» деді. Бұл адам Антонио де Оливейра Салазар режимі кезінде Португалияның пропаганда министрлігінің бұрынғы Ұлттық хатшысы, Secretariado Nacional de Informação, Cultura Popular e Turismo болған. 1965 жылы Ньюфаундленд және Лабрадордың Сент-Джонс қаласындағы Конфедерация ғимаратының алдына Корте-Реалдың ескерткіші орнатылды және соңғы кезде ол дау тудырып отыр. Маунт-Перл қаласындағы бір көше осы саяхатшының құрметіне аталған. Ньюфаундленд Мемориал университетінің Сент-Джон кампусындағы ғимарат бұрын оның атымен аталып келді. 2019 жылдың желтоқсан айында Регенттер кеңесі Халықаралық оқу орталығы деп атауға дауыс берді, бұл шешімге Халықаралық байланыс офисінің ұсынысы себеп болды, аталған ғимарат қазір сол орталыққа орналасқан.

Қасиетті Иоанн мүсіні

1963 жылдың мамыр айында Канададағы португал елшісі Бразао Сент-Джон қаласына сапар шегіп, премьер-министр Джозеф Смолвудпен кездесті. Бразаомен болған әңгімелерден кейін Смолвуд 1963 жылдың 28 мамырында португал балық аулау флотының «Португалия үкіметінің толық қолдауымен» «танымал португал мүсіншісін» шақырып, Гаспар Корте Реал мен оның інісі Мигельдің бейнесін сомдайтын мүсін жасауға тапсырыс беретінін мәлімдеді. Кездесуден кейін Бразао Смолвудты Португалияға шақырды, және сол жылдың қазан айында Смолвуд Салазармен кездесті. Екі жыл өткен соң, 1965 жылы, Канадалық-Португал балық шаруашылығы ұйымының туы астында Корте Реалдың мүсіні (Мигельсіз) Ньюфаундленд халқының португалдық Гранд Бэнк балықшыларына көрсеткен мейірімділігін еске алу мақсатымен таныстырылды. 1999 жылдың басында, жылдам келе жатқан турист басқарған көлік мүсіннің тұрғызылған пьедесталына соқтығысқан. Мүсіннің өзі зақымданбады, бірақ оның негізі қирады. Сол жылы Оттавадағы қоланы қайта жарақтап түзету жұмысын жүзеге асыратын маман Крейг Джонсон, жергілікті құю шеберлеріне жөндеу жұмыстарын тапсырды, ал Джонсон өзі мүсінді қайта бояды. Жергілікті мүсінші Уилл Гиллдің айтуынша, апаттың іздері қалмаған және мүсін бастапқы күйіне келтірілген. 2020 жылы бұл мүсіннің Estado Novo идеологы Мартинс Корреаның жобалауымен жасалғаны және Салазар мен Испанияның Франсиско Франкосы арасындағы балық аулау құқықтарына қатысты сыртқы жағдайларда орнатылғаны белгілі болды. 1968 жылы Смолвуд «Генералиссимус Франко провинцияға мүсін сыйға тартады» деп хабарлаған, ол Корте Реалдың мүсінінің қасына қойылатын еді; бірақ бұл екінші мүсін ешқашан жеткізілмеген. 2020 жылдың 11 маусымында Ньюфаундленд пен Лабрадордың премьер-министрі Дуайт Болл үкімет саяси тұрғыдан сезімтал провинциялық мүсіндерді қарауға ниеттеніп отырғанын мәлімдеді. 2020 жылдың 20 маусымында жазушы Эдвард Риш: «Егер жеткілікті адамдар Корте Реалдың мүсінін империялық саяхаттары кезінде жергілікті халықты құл қылған тұлғаның есімін сақтау ретінде қараса, бізде мәселе туындайды» деп атап өтті. Сол күні Португалияда жарияланған хабарламада Йорк университетінің профессоры Гилберто Фернандестің сөздері келтірілді, ол мүсіннің «Канаданың жетекші институттарының негізінде жатқан колониалдық, еуроцентристік және ақ үстемдік идеологиясын бейнелейтінін» айтты. 2020 жылдың 28 маусымында Лабрадордың орталық және оңтүстік бөліктеріндегі инуиттерді өкілдік ететін NunatuKavut президенті Тодд Рассел «одан әрі консультациялардың қажеті жоқ, оны алып тастауды қалаймын» деді. Ньюфаундленд Мемориал университетінің Гренфелл кампусындағы жергілікті халықпен жұмыс істейтін қызметкер мүсіннің «тарих еуропалықтардан басталғанын үнемі нығайтатынын» айтты. «Әрине, бұл дұрыс емес екенін білеміз, бірақ осылай естелік сақталып отыр». 2020 жылдың 8 шілдесінде мүсінге «Құл» және «Бұл кім неге әлі де осында?» деген жазулармен бояу шашырылғаны хабарланды. Әртүрлі пікірлер мен редакторға жолданған хаттар мүсінді алып тастауға шақырды. 2021 жылдың шілдесінде мүсінге келген зардап, Канада үндістандық мектептер жүйесіне қатысты жергілікті балалардың белгісіз қабірлерінің табылуынан кейін туды. 2022 жылдың ақпанында үкіметтік жұмыс тобы мүсінге қатысты ұсынымдар жасады, бірақ 2023 жылдың шілдесіне дейін ешқандай шаралар қабылданбады.