Марк Твеннің аяқталмаған романы: "Таинсты жаткан бейтаныс"
The Mysterious Stranger
Марк Твеннің аяқталмаған романы «Таинственный незнакомец» – қаһармандық фантастика, әртүрлі нұсқаларында шайтан бейнесі зерттеледі. Кітап туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марк Твеннің аяқталмаған романы, Марк Твеннің аяқталмаған туындысы.
Unfinished novel by Mark Twain
the unfinished work by Mark Twain
«Құпия бейтаныс» – американдық жазушы Марк Твеннің қолға алынған романы. Ол 1897 жылдан 1908 жылға дейін үзілістермен осы туындыны жазды. Твен оқиғаның бірнеше нұсқасын жазды, олардың әрқайсысында «Шайтан» немесе «№ 44» деп аталатын мистикалық кейіпкер кездеседі.
The Mysterious Stranger is a novel attempted by the American author Mark Twain. He worked on it intermittently from 1897 through 1908. Twain wrote multiple versions of the story; each involves a supernatural character called "Satan" or "No. 44".
Нұсқалар
Үш әңгіме ұзындығымен ерекшеленеді: "Жас Шайтанның Хроникасы" шамамен 55 000 сөзден, "Мектеп төбесі" 15 300 сөзден, ал "No. 44, Құпия бейтаныс" 65 000 сөзден тұрады.
The three stories differ in length: The Chronicle of Young Satan has about 55,000 words, Schoolhouse Hill 15,300 words and No. 44, the Mysterious Stranger 65,000 words.
"Петербург фрагменті"
Марк Твен 1897 жылы қыркүйек айында "Петербург фрагменті" атты туындысын жазды. Оқиға Петербург деген ойдан туған қалада өрбітеді, Твен бұл атауды көбінесе Миссури штатындағы Ганнибал қаласымен байланыстырып қолданды. Кейін Твен бұл нұсқаны өңдеп, Петербургке жасаған сілтемелерді жойып, мәтінді "Жас Шайтанның хроникасы" үшін пайдаланды.
Mark Twain wrote the "St. Petersburg Fragment" in September 1897. It was set in the fictional town of St. Petersburg, a name Twain often used for Hannibal, Missouri. Twain then revised this version, removing references to St. Petersburg, and used the text for The Chronicle of Young Satan.
Жас шайтанның тарихы
Бірінші маңызды нұсқасы "Жас Шайтанның Хроникасы" деп аталады (сондай-ақ "Эсельдорф" нұсқасы деп те аталады) және 1702 жылы Австриядағы Эсельдорф ауылында Киелі кітаптағы Шайтанның күнәсіз туысы Шайтанның басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Твен бұл нұсқаны 1897 жылдың қарашасынан 1900 жылдың қыркүйегіне дейін жазды. "Эсельдорф" неміс тілінде "Есек қаласы" немесе "Есек елді мекені" деген мағына береді. Твен бұл нұсқаны 1902-1908 жылдар аралығында жазды. 1963 жылы зерттеуші Джон С. Туки басқарыған ғалымдар Твеннің қағаздары мен қолжазбаларын мұқият қарап шықты және Пейннің бұрын аяқталмаған үш қолжазбаны өңдеп, біріктіргенін, сондай-ақ Фредерик Дюнеканың көмегімен Твен жазбаған бөлімдерді қосып, "Сырлы жатжұртты" аяқтағанын анықтады. Редактор В. М. Гибсонның сөзіне қарағанда, Пейннің кітабы 40 жылдан астам уақыт бойы байқалмай келген әдеби алдау болды. Дегенмен, Гибсон сондай-ақ "кесілген, біріктірілген, жартылай жалған мәтін, кемшіліктеріне қарамастан, әсерлі де эстетикалық тұрғыдан қанағаттандыра алады" деп мойындайды.
The first substantial version is entitled The Chronicle of Young Satan (also referred to as the "Eseldorf" version) and relates the adventures of Satan, the sinless nephew of the biblical Satan, in Eseldorf, a village in Austria, in the year 1702. Twain wrote this version between November 1897 and September 1900. "Eseldorf" is German for "Assville" or "Donkeytown". Twain wrote this version between 1902 and 1908. In 1963, scholars led by researcher John S. Tuckey carefully examined Twain's papers and manuscripts and discovered that Paine had not only tampered with and patched together three previously unfinished manuscripts but also had with assistance from Frederick Duneka added passages not written by Twain in order to complete The Mysterious Stranger. According to editor W. M. Gibson, Paine's volume was a literary fraud that went undetected for more than 40 years. Nevertheless, Gibson also admits that "the cut, cobbled together, partially falsified text has the power to move and to satisfy esthetically despite its flaws."
Қорытынды
1590 жылы Теодор, Сеппи және Николаус атты үш жігіт Австрияның Есельдорф (неміс тілінде "Есек қаласы" немесе "Есек елді мекені") деп аталатын шалғайдағы ауылында салыстырмалы түрде бақытты, қарапайым өмір сүрді. Оқиғаны ауылдың органшысының ұлы Теодор баяндайды. Басқа жергілікті тұлғаларға Әке Петер, оның қызы Маржет және жорамалшы кіреді. Бір күні ауылға Шайтан есімді әдемі жас жігіт келеді. Ол өзінің періште екенін және оның атымен бір аталатын құлаған періштенің немере інісі екенін түсіндіреді. Жас Шайтан бірнеше кереметтіктер жасайды. Ол болашақты көре алатынын айтып, жақындарына жақын арада болатын қайғылы оқиғалар туралы ескертеді. Шайтанның сөздеріне жігіттер сенбейді, оның болжауының бірі орындалғанша. Шайтан олардың достарына тағы қандай апаттар төнетінін сипаттайды. Жігіттер Шайтаннан араласуын өтінеді. Шайтан келіседі, бірақ ол мейірімділік терминінің техникалық анықтамасына сәйкес әрекет етеді. Мысалы, Теодордың бір досын аурудан ұзақ уақыт көруге тура келмейді, Шайтан оны бірден өлтіреді. Ауылда және Шайтан оларды сиқырлы түрде тасымалдаған әлемнің басқа жерлерінде жігіттер діни фанатизмге, колдовствоға айыптауларға, өртеуге, асылуға, өлімге және жаппай гистерияға куә болады. Соңында Шайтан қысқаша түсіндіріп, жоғалып кетеді: "[Қ]ұдай жоқ, ғалам жоқ, адамзат жоқ, жердегі өмір жоқ, жұмақ жоқ, тозақ жоқ. Бәрі – арман, қисық, ақымақтық арман. Сеннен басқа ештеңе жоқ. Ал сен – тек ой ғанасың – адасқан ой, керексіз ой, үйсіз ой, бос мәңгіліктерде жалғыз сарыбасқан ойсың!".
In 1590, three boys, Theodor, Seppi, and Nikolaus, live relatively happy simple lives in a remote Austrian village called Eseldorf (German for "Assville" or "Donkeytown"). The story is narrated by Theodor, the village organist's son. Other local characters include Father Peter, his niece Marget, and the astrologer. One day, a handsome teenage boy named Satan appears in the village. He explains that he is an angel and the nephew of the fallen angel whose name he shares. Young Satan performs several magical feats. He claims to be able to foresee the future and informs the group of unfortunate events that will soon befall those they care about. The boys do not believe Satan's claims until one of his predictions comes true. Satan proceeds to describe further tragedies that will befall their friends. The boys beg Satan to intercede. Satan agrees but operates under the technical definition of mercy. For instance, instead of a lingering death due to illness, Satan simply causes one of Theodor's friends to die immediately. In the village and in other places around the world where Satan transports them magically, the boys witness religious fanaticism, witch trials, burnings, hangings, deaths and mass hysteria. Finally, Satan vanishes with a brief explanation: "[T]here is no God, no universe, no human race, no earthly life, no heaven, no hell. It is all a dream – a grotesque and foolish dream. Nothing exists but you. And you are but a thought – a vagrant thought, a useless thought, a homeless thought, wandering forlorn among the empty eternities! ".
Калифорния университеті баспасының басылымдары
1969 жылы Калифорния университетінің баспасы «The Mark Twain Papers Series» сериясының бір бөлігі ретінде Уильям М. Гибсон редакциялаған, барлық үш өзгесіз қолжазбаның ғылыми басылымын жариялады, оның атауы – «Марк Твеннің құпия бейтаныс қолжазбалары»; ол 2005 жылы қайта басылды. Калифорния университетінің баспасы 1982 жылы «No. 44, Сырлы бейтаныс» кітабының танымал басылымын шығарды. «Жас Шайтанның хроникасы» кітабынан алынған бір көрініс 1985 жылы «Марк Твеннің оқиғалары» атты анимациялық фильмде бейімделді, онда Шайтан Том Сойерді, Хак Финнді және Бекки Тэтчерді өзінің қомпаниасына шақырып, өз күшін еркімен нәрсені жасау арқылы көрсетеді. Ол оларды кішкентай саз адамдарды жасауға шақырады, оларды тірілтеді және кішкентай патшалыққа орналастырады. Шайтан оларға деген қызығушылығын білдіреді, соңында олардың жасағандарына реніш білдіреді, себебі саз адамдар бір-бірімен ұрысып, бір-біріне қатыгездік жасайды. Ол індеттер мен табиғи апаттарды шағын қоғамды жою үшін, қираған жерлерді жер сілкінісімен көму үшін және осы жерде адамзаттың күшсіздігі мен маңызсыздығын көрсету үшін, өсімдіктерді өсіруге себеп болады, бұл балалардың үрейіне орай, Хак Финн «Сен оларды өлтірдің!» деп айтады. Шайтан оларға «адамның құны жоқ» және «қажет болса» одан да көптерін жасауға болатынын кеңес береді. Бұл көріністе Шайтанның кітаптағы соңғы сөзі де келтірілген. Бұл нұсқада Шайтан кішкентай патшалықты құрғанда ойнақы және мейірімді болып көрінеді, бірақ оны жойғанда өзін қатыгез және жек көретін ретінде ақырындап көрсетеді (бірақ ол сөздің мағынасын түсінбегендіктен «жамандық жасай алмаймын» деп мәлімдейді). Ол киімді, бассыз кейіпкер ретінде, оның басы орнында маскасы бар. Оның нағыз табиғаты ашылғанда, маска бірте-бірте жағымды көріністен шайтандық бейнеге, содан кейін күлімсіреп тұрған бас сүйегіне айналады. Фильмде «No. 44, Сырлы бейтаныс» кітабынан Марк Твеннің балаларға айтқан соңғы сөзі: Адамзаттың барлық кедейлігімен тек бір ғана тиімді қаруы бар: күлкі. Күлкіге қарсы ешнәрсе тұра алмайды. 1989 жылы осы кітаптың киноға бейімделуін Игорь Масленников Совет Одағында түсіріп, «Филипп Траум» (Филипп Траум – Шайтанның адамдар арасында қолдана бастаған аты, «Траум» – неміс тілінде «арман» сөзі) деген атпен шығарды. 2020 жылы шыққан «Күнгі бейтаныс» фильмі – батыс ортасындағы оқиғаның еркін бейімделуі.
In 1969, the University of California Press published, as part of The Mark Twain Papers Series, a scholarly edition of all three unaltered manuscripts, edited by William M. Gibson and titled Mark Twain's Mysterious Stranger Manuscripts; it was republished in 2005. The University of California Press also released a final version of No. 44, The Mysterious Stranger in a popular edition in 1982. A scene from The Chronicle of Young Satan was adapted in the 1985 claymation film The Adventures of Mark Twain, wherein Satan invites Tom Sawyer, Huck Finn, and Becky Thatcher to his company, displaying his powers to manifest things at will. He invites them to construct small clay people, which he brings to life and places in a small kingdom. Satan expresses curiosity and eventually spite toward their creations when the clay people display infighting and inflict cruelty on one another. He causes plagues and natural disasters to destroy the small community, buries the ruins with an earthquake, and causes wild vegetation to engulf the spot where the clay people once lived, demonstrating the futility and insignificance of mankind—much to the horror of the children, with Huck Finn uttering "You murdered them!" Satan advises them that "people are of no value" and that more could be made "if we need them". The scene also quotes Satan's last line from the book. In this version, Satan appears playful and friendly when he constructs the small kingdom, slowly revealing himself as cruel and hateful as he destroys it (although he claims he "can do no wrong" since he does not understand the word's meaning). He appears as a robed, headless figure with a mask where his head would be. As his true nature is revealed, the mask gradually changes from a pleasant appearance to a demonic visage and finally a grinning skull. The film also gives a paraphrased line from No. 44, The Mysterious Stranger to Mark Twain as his parting remark to the children: The human race in all its poverty has only one truly effective weapon: Laughter. Against the assault of laughter nothing can stand. In 1989, a film adaptation of this book was shot in the Soviet Union by Igor Maslennikov and released under the title Filipp Traum (Philipp Traum is the name Satan comes to use amongst humans, Traum being the German word for "dream"). The 2020 acid western movie Day of the Stranger is a loose adaptation of the story in a western setting.
Опера
Кевин Малоунның "Сырлы 44" операсы осы еңбекке сүйенген. Премьерасы 2014 жылдың 24 мамырында Манчестердегі Анкоатс ауданындағы Санкт-Петер шіркеуінде, Hallé оркестрінің тұрақты концертінің орнында, Манчестер Опера Жобасының орындауында, эволюциялық биолог Ричард Докинстің кіріспе сөзі және қорытындысымен болды.
Kevin Malone's opera Mysterious 44 is inspired by the work. The première, performed by Manchester Opera Project with a narrated introduction and conclusion by evolutionary biologist Richard Dawkins, was at the residence of the Hallé Orchestra at St Peter's Church, Ancoats, Manchester, on 24 May 2014.
Поп-мәдениет
DC Comics кейіпкері Қасқыр бейтаныс, құпия бейтанысқа көп ұқсас. Екі кейіпкердің де түсініксіз шығу тарихы бар, бұл олардың қуғынға ұшыраған періштелер болуы мүмкін деген мүмкіндікті қамтиды. Суретші Тед Ричардс "Rip Off Comix No. 1" (Рип Офф Пресс, Сан-Франциско, 1977) үшін "The Mysterious Stranger" комиксін "Dopin' Dan" кейіпкері үшін бейімдеді. Fallout видео ойындары сериясында "Құпия бейтаныс" деп аталатын кейіпкер бар. Fallout 3 және Fallout: New Vegas ойындарында ол "Қорғаушы періште" деп аталады, ал Fallout 3, Fallout: New Vegas және Fallout 4 ойындарында ол .44 Магнум қолданады. Red Dead Redemption және Red Dead Redemption 2 бейне ойындарында "The Strange Man" деп аталатын кейіпкер құпия бейтанысқа бірнеше ұқсастықтары бар.
The DC Comics character Phantom Stranger has many similarities to the Mysterious Stranger. Both characters have vague origin stories which allow the possibility that they are exiled angels. Artist Ted Richards drew a comic strip adaptation of "The Mysterious Stranger" for his "Dopin' Dan" character in "Rip Off Comix No. 1" (Rip Off Press, San Francisco, 1977). In the Fallout video game series there is a character known as the "Mysterious Stranger". In the entries Fallout 3 and Fallout: New Vegas he is referred to as a "Guardian Angel", and in Fallout 3, Fallout: New Vegas and Fallout 4 he uses a .44 Magnum. In the video games Red Dead Redemption and Red Dead Redemption 2, a character known as "The Strange Man" possesses several similarities to the Mysterious Stranger.