Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1982 жылы ғылым және технология саласында көптеген маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1982 in science and technology involved many significant events, listed below.
Астрономия
17 қаңтар – Жерде табылған алғашқы Ай метеориті Алан Хиллз A81005, Джон Шутт пен Ян Уиланс Трансантарктикалық таулардың соңындағы Алан Хиллз аймағында ANSMET метеориттерді жинау экспедициясы барысында тапты. 10 наурыз – Сизигия: барлық 9 планета Күннің бір жағына қарай тізіледі. 14 қазан – Галлей кометасы: 70 жылдық арадан кейін аспанда алғаш рет көрінді.
January 17 – Allan Hills A81005, the first lunar meteorite found on Earth, is discovered in the Allan Hills at the end of the Transantarctic Mountains by John Schutt and Ian Whillans during the ANSMET meteorite gathering expedition. March 10 – Syzygy: all 9 planets align on the same side of the Sun. October 14 – Halley's Comet: First spotted in the sky after 70 year return.
Биология
Қыркүйек – адамға қарсы моноклональды антиденелерді өндіру туралы алғашқы хабар.
September – First report of anti human monoclonal antibody production.
Компьютерлік ғылым
7 қаңтар – Commodore International компаниясы Commodore 64 8 биттік үй компьютерін шығарды (тамыз айында жарық көрді); ол барлық уақыттағы ең көп сатылған жеке компьютер моделіне айналды. 30 қаңтар – 15 жасар Рич Скрента жазған алғашқы компьютерлік вирус, «Елк Клонер» вирусы табиғатта табылды. Ол дискета арқылы Apple II компьютерлерін жұқтырады. 9 шілде – «Tron» ғылыми-фантастикалық фильмі компьютерлік анимацияны кеңінен пайдаланған алғашқы толық метражды фильм болып табылады.
January 7 – The Commodore 64 8 bit home computer is launched by Commodore International (released in August); it becomes the all time best selling single personal computer model. January 30 – First computer virus, the Elk Cloner, written by 15 year old Rich Skrenta, is found in the wild. It infects Apple II computers via floppy disk. July 9 – Sci fi movie Tron is the first feature film to use computer animation extensively.
Жер ғылымдары
13 желтоқсан – 1982 жылғы Солтүстік Йемен жер сілкінісі, жаһандық сейсмограф желілерінде мұғалімдік түрде тіркелген алғашқы оқиға.
December 13 – 1982 North Yemen earthquake, the first instrumentally recorded event to be detected on global seismograph networks.
Ғылым тарихы
"Классикалық физиктің түнгі ойлары" Рассел МакКорммах жариялаған. МакКорммах осы романды Томас Кунның ғылыми дамудың сызықты емес екендігі туралы пікірін қолдау мақсатында тарихи-ғылыми тұжырымды ұсыну үшін қолданады.
Night Thoughts of a Classical Physicist is published by Russell McCormmach. McCormmach uses the novel to present a historiographic point meant to reinforce Thomas Kuhn's conception of a non linear scientific development.
Математика
Майкл Фридман 4-ке тең өлшемдерде Пуанкаре болжамын дәлелдейді. Герхард Фрей эллиптік қисықтың, кейін Фрей қисығы деп аталатын қасиетіне назар аударады. Бразилиялық математик Селсо Коста Костаның минималды бетінің математикалық сипаттамасын береді, бұл бір ғасырдан астам уақыттан бері ашылған алғашқы енгізілген минималды бет. Александр Меркурьев және Андрей Суслин Милнордың K2 теориясындағы нормалық қалдық изоморфизм теоремасын 1=n = 2 және l кез келген жағдайы үшін дәлелдейді, оны Брауэр тобына қолданады.
Michael Freedman proves the Poincaré conjecture in dimensions equal to 4. Gerhard Frey draws attention to the property of the elliptic curve which becomes known as the Frey curve. Brazilian mathematician Celso Costa gives a mathematical description of Costa's minimal surface, the first embedded minimal surface discovered in more than a century. Alexander Merkurjev and Andrei Suslin prove the norm residue isomorphism theorem in Milnor K2 theory for the case 1=n = 2 and ℓ arbitrary, with applications to the Brauer group.
Медицина
20 шілде – Аллен Хилл және Оксфорд университетінің әріптестері глюкоза биосенсорын әзірлейді. 9 қыркүйек – Джордж Браунли және Оксфорд университетінің әріптестері адамның IX қан ұю факторының клондау нәтижелерін жариялайды. Қараша – Әлемдегі алғашқы балалар хосписі Англияның Оксфорд қаласында Франсис Доминика қарындасы тарапынан құрылады. 2 желтоқсан – Юта университетінде 61 жастағы зейнеткер стоматолог Барни Кларк тұрақты жасанды жүрек алған алғашқы адам болады; ол бұл құрылғымен 112 күн өмір сүреді. Жанет Баласкас белсенді босану қозғалысын құрып, оған ат қояды. Жұмыс формуласы Ходжкин емес лимфомалардың стандартты жіктемесі ретінде қабылданады. Канаданың атом энергиясы Therac 25 құрылғысын жасайды, ол қатерлі ісікпен ауыратын науқастарға ісіктерді жою үшін сәулелік терапия ретінде қолданылады; алайда, 1985-87 жылдары емдеу салдарынан 6 адам қайтыс болады, себебі адамдар күйіп қалады, себебі сәулеленудің дұрыс дозасы 200-1000 рад болса, Therac 25 15000-20000 рад сәулелену береді, бұл өлімге алып келеді. 1987 жылдан кейін бұл құрылғы қолданылмайды.
July 20 – Allen Hill and colleagues at the University of Oxford develop a glucose biosensor. September 9 – George Brownlee and colleagues at the University of Oxford publish their results of cloning human clotting factor IX. November – Helen House, the world’s first children’s hospice, is set up by Sister Frances Dominica in Oxford, England. December 2 – At the University of Utah, 61 year old retired dentist Barney Clark becomes the first person to receive a permanent artificial heart; he lives for 112 days with the device. Janet Balaskas establishes and names the active birth movement. Working Formulation adopted as a standard classification for non Hodgkin lymphomas. Atomic Energy of Canada creates Therac 25, a radiation treatment for cancer patients to remove tumors; however the treatment causes 6 deaths between 1985 87 after people are seriously burned by the number of rads: the correct dose of rads is 200 1,000 rads but Therac 25 has 15,000 20,000 rads which is fatal. It is no longer used after 1987.
Физика
Сакума-Хаттори теңдеуі алғаш рет Фумихиро Сакума, Акира Оно және Сусуму Хаттори ұсынған.
The Sakuma–Hattori equation is first proposed by Fumihiro Sakuma, Akira Ono and Susumu Hattori.
Психология
Этология негіздерін Конрад Лоренц жариялаған.
The Foundations of Ethology is published by Konrad Lorenz.
Өлімдер
20 ақпан – Дерек Джексон (ту. 1906 ж.), британдық спектроскопшы және тікқадамды жүгіруші. 25 наурыз – Руфус П. Тернер (ту. 1907), афроамерикалық электрондық инженер. 9 сәуір – Роберт Хавеманн (ту. 1910), неміс химигі. 3 мамыр – Анри Таджфел (ту. 1919), Польшада туған британдық әлеуметтік психолог. 22 мамыр – Джей Лоуренс Лаш (ту. 1896), американдық мал генетигі. 12 маусым – Карл фон Фриш (ту. 1886), Австрияда туған этолог және физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. 29 шілде – Владимир К. Зворыкин (ту. 1889), теледидар технологиясының орыс-американдық пионері. 5 тамыз – Джон Чарнли (ту. 1911), ағылшын ортопед-хирургі. 27 желтоқсан – Джек Свигерт (ту. 1931), американдық астронавт.
February 20 – Derek Jackson (b. 1906), British born spectroscopist and steeplechase rider. March 25 – Rufus P. Turner (b. 1907), African American electronic engineer. April 9 – Robert Havemann (b. 1910), German chemist. May 3 – Henri Tajfel (b. 1919), Polish born British social psychologist. May 22 – Jay Laurence Lush (b. 1896), American livestock geneticist. June 12 – Karl von Frisch (b. 1886), Austrian born ethologist and winner of the Nobel Prize in Physiology or Medicine. July 29 – Vladimir K. Zworykin (b. 1889), Russian American pioneer of television technology. August 5 – John Charnley (b. 1911), English orthopaedic surgeon. December 27 – Jack Swigert (b. 1931), American astronaut.