Кіріспе

1980 жылғы ғылым және технология саласындағы маңызды оқиғалар төменде тізілген.

Астрономия және ғарыш зерттеулері

16 ақпан – Солтүстік Африка мен Батыс Азияда толық күн тұтылуы көрінеді. 1 наурыз – «Вояджер-1» ғарыш зонды Сатурнның Янус атты серігінің бар екенін растады. 3 қазан – Чех астрономы Антонин Мркос 2404 Антарктида астероидін ашты. 12 қараша – «Вояджер» бағдарламасы: NASA-ның «Вояджер-1» ғарыш зонды Сатурнға ең жақын арақашықтыққа, планетаның бұлт қабаттарынан 77000 миль (123919 км) қашықтықта ұшып өтіп, Жердегі ғалымдарға әлемнің алғашқы жоғары сапалы суреттерін жіберді.

Химия

Джон Б. Гуденоф Оксфорд университетінің бейорганикалық химия зертханасындағы әріптестерімен жұмыс істеп, қайта зарядталатын литий-ионды батареяны дамытуға мүмкіндік беретін катодты материалды анықтайды. Корольдік химия қоғамы Корольдік химия институты, Химия қоғамы, Фарадей қоғамы және Аналитикалық химия қоғамының бірігуі нәтижесінде құрылған, кеңсесі Лондон қаласында орналасқан.

Компьютерлік ғылым

22 мамыр – Жапонияда Pac Man аркадалық ойыны жарық көрді. 23 маусым – Тим Бернерс Ли он жыл өткен соң Дүниежүзілік Торға (World Wide Web) жол ашатын ENQUIRE жүйесін жасауға кірісті. Шілде – Microsoft компаниясының Билл Гейтс жаңа IBM жеке компьютері үшін операциялық жүйе жасауға келісім берді. Қыркүйек айында Дэвид Брэдли жобадағы "алғашқы он екі" инженердің бірі (Дон Эстриджтің жетекшілігімен) болып, ROM BIOS кодына және Control Alt Delete командасын жасауға жауапкершілік алды. Қыркүйек – Джон Сёрлдің мақаласында "қытай бөлмесі" (Chinese room) пікір таласы ұсынылды. 30 қыркүйек – Digital Equipment Corporation, Intel және Xerox компаниялары Ethernet үшін DIX стандартын енгізді, бұл Xerox компаниясынан тыс жасалған алғашқы нұсқа және 10 Мбит/с жылдамдықты қолдайтын тұңғыш технология. Atari компаниясы Atari 2600 консолі үшін танымал Space Invaders аркадалық ойынының нұсқасын шығарды, осы арқылы үй бейне ойын консолінің танымалдылығы артты. Usenet Солтүстік Каролина Университетінің Чапел-Хилл және Дьюк Университетінде құрылды. Кунихико Фукусиманың мақаласында конволюциялық нейрондық желілер таныстырылды.

Геофизика

18 мамыр – Вашингтон штатындағы Сент-Хеленс вулканының 1980 жылғы жарылысы салдарынан 57 адам қаза тапты, оның ішінде американдық вулканолог Дэвид А. Джонстон болды. 6 маусым – Луис және Уолтер Альварес, Фрэнк Асаро және Хелен Мишельс динозаврлардың жаппай қырылуына 66 миллион жыл бұрын үлкен астероидтың соқтығысуы себеп болды деген Альварес гипотезасын ұсынды, бұл креда-палеогендік жойылған оқиғасы ретінде белгілі. 10 қазан – 7.1 балдық Эль-Асмам жер сілкінісі Солтүстік Алжирді қамтыды, Меркалли шкаласы бойынша ең жоғары қарқындылығы X (Өте күшті) болды, нәтижесінде 2,633–5,000 адам қаза тапты. 23 қараша – 6.9 балдық Ирпиния жер сілкінісі Оңтүстік Италияны қамтыды, Меркалли шкаласы бойынша ең жоғары қарқындылығы X (Өте күшті) болды, нәтижесінде 2,483–4,900 адам қаза тапты.

Ғылым мен технология тарихы

"Voprosy istorii estestvozhaniyi i tekhniki" ("Ғылым мен техника тарихының сұрақтары") КСРО Ғылым академиясының қолдауымен жариялана бастайды.

Медицина

8 мамыр – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы шешек ауруының жаһандық түрде жойылғанын растады. 28 тамыз – Абердин университетінде Джон Маллард басқаратын команда құрастырған толық дене сканерін пайдаланып, науқастың ішкі тіндерінің магниттік-резонанстық томография (МРТ) арқылы алғашқы клиникалық тұрғыдан пайдалы суреті алынды. Желтоқсан – Иммунодепрессант циклоспорин қолданылып, алғашқы сәтті жүрек трансплантациясы жасалды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығында дракункулез (Гвинея құрты ауруы) жою бойынша жаһандық науқан басталды. Роберт Шпитцердің жетекшілігімен шығарылған Америкалық Психиатриялық Қауымдастығының Психикалық аурулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының (DSM III) кеңейтілген үшінші басылымы жарық көрді. Лондонның Хаммерсмит ауруханасына орнату үшін Oxford Instruments компаниясы жасаған алғашқы коммерциялық МРТ толық дене сканері пайдалануға берілді.

Палеонтология

"Кішкентай аяқтың" (Stw 573) алғашқы төрт (тоқпан) сүйегі, тік жүре алатын жас әйел австралопитектің толық дерлік қазылған қаңқасы Оңтүстік Африкадағы Стеркфонтейн үңгір жүйесінде табылды, кейіннен шамамен 3.67 миллион жыл бұрынғы деп дараланды, бірақ сол кезде оның қандай екені анықталмады.

Физика

Неміс дәрігері Клаус фон Клицинг Майкл Пеппер мен Герхард Дорда жасаған кремний негізді үлгілермен Гренобльдегі жоғары магниттік өріс зертханасында жұмыс істеген кезде Холл өткізгіштігінің дәл квантталғанын, яғни Кванттық Холл эффектін күтпеген жаңалық ретінде ашты.

Зоология

Куолула монстры, тікқанатты жәндік, Австралияның Квинсленд штатында табылды.

Басқа іс-шаралар

6 қаңтар – Глобалдық позициялау жүйесінің уақыт санау басталғышы 00:00 UTC-де басталады.

Туылғандар

31 қаңтар – Дэн Милисавльевич, канадалық астроном. 22 қараша – Шон Фэннинг, американдық компьютер бағдарламашысы.

Өлімдер

2 қаңтар – Александра Иллмер Форсайт (т. 1918), американдық компьютер ғалымы. 3 қаңтар – Джой Адамсон (т. 1910), Силезияда туған кениялық жануарлар дүниесін қорғаушы (өліп қалған). 8 қаңтар – Джон Мокли (т. 1907), ENIAC компьютерінің американдық бірлескен авторы. 1 ақпан – Тошико Юаса (т. 1909), Жапонияда туған ядролық физик. 7 ақпан – Secondo Campini (т. 1904), итальяндық реактивті қозғалтқыштың пионері. 18 наурыз – Людвиг Гутманн (т. 1899), Германияда туған британдық невролог және паралимпиада ойындарының пионері. 28 мамыр – Рольф Неванлинна (т. 1895), фин математигі. 18 маусым – Казимеж Куратовский (т. 1896), поляк математигі. 1 шілде – К. П. Сноу (т. 1905), ағылшын физигі және романист. 29 тамыз – Франко Басалья (т. 1924), итальяндық психиатр. 18 қазан – Ханс Фердинанд Майер (т. 1895), неміс физигі. 21 қазан – Ханс Аспергер (т. 1906), австриялық педиатр. 31 қазан – Элизабет Смит Фридман (т. 1892), американдық криптоаналитик. 4 қараша – Эльзи МакГилл (т. 1905), канадалық авиациялық инженер, "Қырағайлар патшайымы". 16 желтоқсан – Хеллмут Уолтер (т. 1900), Германияда туған инженер-механик және өнертапқыш.