Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Германиядағы Эдер өзені – Германиядағы маңызды өзен. Ол Солтүстік Рейн-Вестфалияның шығысында басталып, Гессен жеріне өтеді, онда Фульда өзеніне құяды.
River in Germany
The Eder is a major river in Germany that begins in eastern North Rhine Westphalia and passes in to Hesse, where it empties into the River Fulda.
Тарих
Бұл өзен туралы алғаш рет римдік тарихшы Тацит айтқан. Ол өзінің "Анналдарында" 15 жылы Германның басшылығымен шатилерге қарсы римдік жорықты сипаттаған. Рим армиясының 45 мың әскері Адрана (Эдер) өзенін кесіп өткеннен кейін, шатилердің маңызды орталығы Маттиумды қиратты. Орта ғасырларда өзен Адерна, Адарна, Адрина деп белгілі болған. 1708 жылдың тамыз айында Бад-Берлебург қаласының жанындағы Шварцнау қаласында Эдер өзенінің жағасында Шварцнау бауырластығы деген діни топ құрылды. Сегіз ересек адам Эдер өзенінде үш рет толық суға батырылды. Бұл топ Америкаға көшіп кетіп, қазірге дейін сонда тұрып жатыр. 19 ғасырдың соңына дейін өзен жергілікті диалектте Эддер деп те аталды. Мысалы, Фелсберг Гензунгендегі дәріхана Эддер Аптека деп танымал.
The river was first mentioned by the Roman historian Tacitus. In his Annals, he describes the Roman campaign against the Chatti under the command of Germanicus in 15 AD. Forty five thousand soldiers of the Roman army destroyed the major centre of the Chatti, Mattium, directly after they crossed the Adrana (Eder). In the Middle Ages, the river was known by the names; Aderna, Adarna, Adrina. On the banks of the Eder, in the town of Schwarzenau, near Bad Berleburg, a religious group was founded in August 1708; the Schwarzenau Brethren. Eight adults were completely baptised thrice in the Eder. This group emigrated to America where they are still to be found. As late as up to the end of the 19th century, the river was also known in local dialect as Edder. For instance, in Felsberg Gensungen, the pharmacy is known as the Edder Apotheke.
Эдердегі алтын
Эдердің шөгінділерінде алтын қоры бар. Бұл алтынның көп бөлігі Орта Еуропадағы ең ірі алтын кен орындарының бірі саналатын Айзенбергтен (Корбах) шыққан деп есептеледі. Мысалы, алтын Айзенбергтен Иттер ағысы арқылы эрозияға ұшырайды, ол Эдерзее тоғаны салынғаннан бері Эдерзее көліне құяды. Эдерде алтын іздеу 1308 жылдан бері мәлім. Алтынды іздеудің негізгі тарихи аймағы Аффолдерн мен Фритцлардың арасында орналасқан. 14 ғасырда Тевтон ордені Обермёлрих жанындағы Эдер шөгінділерінен алтын өндірген. 18 ғасырда Эдер алтынынан дукаттар да соғылған, қазір олар коллекционерлердің бағалы заттары болып саналады. 1970 жылға дейін Дуйсбург қаласынан келген мектеп оқушылары, жақын жердегі демалыс лагерінде тұрып, Воль қаласының Мариенгаген ауылынан келген мұғаліммен бірге Иттер өзенінің шөгінділерінде алтын іздеуге барыпты. Эдер бойында алтын іздеу әлі де танымал.
Sediments of the Eder contain a proportion of gold. The majority of this gold is said to originate from Eisenberg (Korbach), which contains one of the largest reserves of gold in Middle Europe. Gold is eroded out of the Eisenberg, for example, by the Itter stream, which, since the Edersee dam was built, flows into the Edersee lake. Gold panning in the Eder has been known since 1308. The main historical area for panning the gold is between Affoldern and Fritzlar. In the 14th century, the Teutonic Order panned gold out of the Eder sediments near Obermöllrich. In the 18th century, even ducats were minted from Eder gold; they are collector's items today. Up to the 1970s, school children from Duisburg, who stayed at a nearby holiday camp, together with a teacher from Marienhagen, part of the town of Vöhl, went panning for gold in the sediments of the River Itter. Panning for gold along the Eder is still popular.
Курс
Өзеннің бастауы Солтүстік Рейн-Вестфалияның шығысындағы Ротаар тау жотасындағы Эдеркопф тауынан, Лан және Зиг өзендерінің бастауларына жақын жерде. Бірақ, Рейн өзеніне құятын қосалқы өзендер Лан және Зиг өзендерінен өзгеше, Эдер шығыс және солтүстікке қарай ағып, Кассельдің оңтүстігіндегі Эдермюндеде Фулда өзеніне қосылады. Фулда өзені кейін Ханн. Мюнденде Верра өзенімен бірігіп, Солтүстік теңізге құятын Везер өзенін құрайды.
The river rises from the Ederkopf mountain in the Rothaar mountain range in eastern North Rhine Westphalia, near the springs of the Lahn and Sieg rivers. However, unlike the Lahn and Sieg, which are both tributaries of the Rhine, the Eder flows east and north, into the river Fulda at Edermünde, south of Kassel. The Fulda then converges with the Werra River at Hann. Münden to form the Weser River, which flows in to the North Sea.
Эдерзе бөгеті
Эдерзее бөгеті Вальдек қаласының төменгі жағында орналасқан. Ол тас және бетоннан салынған, биік және ұзын. Ол 1914 жылы аяқталды; 2014 жылы оның 100 жылдығы тойланды. Ол 200 миллион куб метр су сыйымдылығы бар Эдерзее көлін құрайды. Бұл су гидроэлектр энергиясын өндіруге және Везер өзенінде кеме жүру үшін су деңгейін реттеуге пайдаланылады. Жаздың аяғында су деңгейі төмендегенде және құрғақ жылдары Асель, Брингаузен және Берих атты үш ауылдың қалдықтары мен 1914 жылы көл толтырылғанда су астында қалған бұрынғы өзен арнасынан өткен көпірді көруге болады. Сол жерге жерленгендердің ұрпақтары ата-бабаларының қабірлерін зиярат етуге барады.
The Edersee Dam is situated below the town of Waldeck. It is constructed of rock and concrete, and is high and long. It was completed in 1914; in 2014 its 100th birthday was celebrated. It forms the Edersee lake, which is long and contains 200 million cubic metres of water. This is used to generate hydroelectricity and to regulate water levels for shipping on the Weser river. At low water in late summer, and during dry years, the remnants of three villages (Asel, Bringhausen, and Berich) and a bridge across the original river bed, which was submerged when the lake was filled in 1914, can be seen. Descendants of those buried there go to visit the graves of their ancestors.
Эдер бөгетінің қирауы
1943 жылдың 17 мамырындағы түні RAF 617 эскадрильясының Avro Lancaster бомбалаушылары Барнс Уоллис әзірлеген, арнайы жасалған, секіріп түсетін бомбаларды (кодтық атауы: Upkeep) пайдаланды. Олар "Шазалау" операциясының бөлігі ретінде Моне және Эдер бөгеттерін қирату үшін қолданылды. Бөгет жыл соңына дейін жөнделіп, қайта қолдануға берілді. Бұл шабуыл туралы оқиға 1955 жылғы "Бөгетті жарушылар" ("The Dam Busters") атты фильмде көрсетілген.
On the night of the 17 May 1943, Avro Lancaster bombers of the RAF 617 Squadron used specially developed bouncing bombs (codename: Upkeep) that were engineered by Barnes Wallis. They were used to destroy the Möhne and Eder dams, as part of Operation Chastise. The dam was repaired and in use again before the end of the year. The story of the raid was documented by the 1955 film called The Dam Busters.