Кіріспе
Генри Джеймстің 1881 жылғы романы – Генри Джеймстің "Ханшайымның портреті" романы. Бұл роман алғаш рет 1880–1881 жылдары «The Atlantic Monthly» және «Macmillan's Magazine» журналдарында бөлім-бөлім жарияланып, кейін 1881 жылы кітап түрінде жарық көрді. «Ханшайымның портреті» – Джеймстің ең танымал романдарының бірі және сыншылар оны оның ең көрнекті туындыларының бірі деп санайды. Роман "өз тағдырына қарсы тұрған" жас американдық әйел Изабель Арчердің өмірінен сыр шертеді, ол өте қиын жағдайға тап болады. Ол көп ақша мұраға алады, содан кейін екі американдық эмигранттың саяси-әдістемелік сұлбасының құрбанына айналады. Джеймстің көптеген романдары сияқты, бұл да Еуропа, көбінесе Англия мен Италияда өрбиді. Джеймстің ерте шығармаларының шедеврі саналатын бұл роман, Жаңа және Ескі әлемдер арасындағы айырмашылықтарға деген автордың үнемі қызығушылығын көрсетеді, көбінесе бұл Жаңа әлемге зиян келтіреді. Сонымен қатар, роман жеке бостандық, жауапкершілік және адалдық тақырыптарын терең зерттейді.
the Henry James novel
The Portrait of a Lady is a novel by Henry James, first published as a serial in The Atlantic Monthly and Macmillan's Magazine in 1880–81 and then as a book in 1881. It is one of James's most popular novels and is regarded by critics as one of his finest. The Portrait of a Lady is the story of a spirited young American woman, Isabel Archer, who, "affronting her destiny," finds it overwhelming. She inherits a large amount of money and subsequently becomes the victim of Machiavellian scheming by two American expatriates. Like many of James's novels, it is set in Europe, mostly England and Italy. Generally regarded as the masterpiece of James's early period, this novel reflects James's continuing interest in the differences between the New World and the Old, often to the detriment of the former. It also treats in a profound way the themes of personal freedom, responsibility, and betrayal.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Изабель Арчер, Нью-Йорк штатының Албани қаласынан, анасының әпкесі Лидия Тучеттің шақыруымен, Лидияның бай күйеуі Дэниелдің Лондонға жақын жердегі поместьесіне келеді. Бұл, Изабель әкесінің қайтысынан кейін болады. Сол жерде Изабель өзінің ағасы, достық қарым-қатынастағы ауру туысы Ральф Тучетті және Тучеттердің көршісі Лорд Уорбертонмен танысады. Кейін Изабель Уорбертонның кенеттен жасаған неке ұсынысынан бас тартады. Ол сондай-ақ Бостондық бай фабрика иесінің харизматикалық ұлы және мұрагері Каспар Гудвудтың қолынан да бас тартады. Изабель Каспарға қызығушылық танытса да, оның тәуелсіздікке берілгендігі мұндай некеге келісуге мүмкіндік бермейді, себебі ол өз еркінен айырылуы мүмкін деп санайды. Егде Тучет ауырып, ұлы Ральфтің өтінішімен, қайтыс болғаннан кейін өзінің мүлкінің көп бөлігін Изабельге қалдырады. Ірі мұрасының арқасында Изабель Еуропаны аралап, Флоренцияда америкалық эмигрант Гилберт Осмондпен танысады. Изабель бұрын Уорбертон мен Гудвудтың ұсыныстарын қабылдамаған болатын, бірақ Осмондтың неке ұсынысын қабылдайды, бірақ оны басқа америкалық эмигрант, Мадам Мерл, белсенді түрде қолдап отырғанын білмейді. Изабель мен Осмонд Римде қоныстанады, бірақ олардың некесі тез уыттанады, себебі Осмондтың зор өзімшілдігі мен әйеліне деген шынайы сезімнің болмауына байланысты. Изабель Осмондтың бірінші некесінен туған қызы Пансиді жақсы көреді және оның жас өнер коллекционері Эдвард Розиерге үйлену тілегін орындауға тырысады. Мақтанды Осмонд Пансидің бұрын Изабельге ұсыныс жасаған Уорбертонның ұсынысын қабылдағанын қалайды. Алайда, Изабель Уорбертонның Пансиге қызығушылық танытып, осылайша Изабельге жақындауға тырысып жатқанын күдіктенеді, бұл бақытсыз некеде одан да көп шиеленіс тудырады. Содан кейін Изабель Ральфтің Англиядағы поместьесінде қайтыс болып жатқанын біледі және оның соңғы сағаттарында оның қасына баруға дайындалады, бірақ Осмонд өзімшілдікпен осы жоспарға қарсы шығады. Осы уақытта Изабель қайын сіңілісінен Пансидің бірнеше жыл бойы Осмондпен заңсыз қарым-қатынаста болған Мадам Мерлдің қызы екенін біледі. Изабель Пансиге соңғы рет барады, ол оны бір күні қайта оралуға өтінеді, бірақ Изабель оған қайта оралуға келіспейді. Ол күйеуіне ештеңе айтпастан, Англияға Ральфтің қасына жұбатуға кетеді және оның қайтысына дейін сонда қалады. Гудвуд Ральфтің поместьесінде оны кездестіреді және Осмондты тастап, онымен бірге кетуге шақырады. Ол оны құшақтап, сүйеді, бірақ Изабель қашып кетеді. Гудвуд келесі күні оны іздейді, бірақ оған Изабель Римге қайта оралғанын айтады. Аяғы түсініксіз, оқырман Изабель Осмондқа қайтып оралып, өзінің некесін асыл трагедияда (әлде Панси үшін) көре ме, әлде Пансиді құтқарып, Осмондты тастап кете ме деп ойлауға қалдырылады.
Әдеби мәні және сын
"Леди портреті" алғаш "The Atlantic Monthly" журналында жарияланғалы бері сыншылардың жоғары бағасына ие болды және Джеймстің ұзын прозалық шығармаларының арасында ең танымал туындысы болып қала береді. Заманауи сыншылар Джеймстің адам санасы мен мотивациясын талдауды жаңа биіктерге көтергенін мойындайды, әсіресе 42-тарауда Изабельдің неке туралы терең ойлары мен өзі құлыпқа түскендей сезінуі суреттелген. Джеймс романының 1908 жылғы Нью-Йорк басылымының алғы сөзінде Изабельдің ең терең қорқыныштарын толыққанды ашты. Жақындағы сын-пікірлер феминисттер тарапынан көтерілді. Атап айтқанда, Изабельдің Осмондқа соңғы оралуы сыншыларды қызықтырды, олар Джеймс осы көріне парадоксалды бостандықтан бас тартуды жеткілікті дәрежеде негіздеді ме деп пікірталас жүргізді. Бір интерпретация бойынша, Изабель өзінің асырап алған қызы Пэнсиге берген уәдесіне, күйеуі Осмондқа берген уәдесімен бірдей құрметпен байланысқан сезімде және Англияға жасаған "қабылданбас" сапары Осмондпен тудыратын жағдай, оған қорқынышты некеден бас тартуға заңды себептер береді деп ойлайды. Джеймс 1908 жылғы Нью-Йорк басылымы үшін жасаған кең ауқымды түзетулер, "Америкалық" немесе "Родерик Хадсон" сияқты басқа туындыларына енгізген өзгерістерден айырмашылығы, әдетте жақсарту ретінде қабылданды. Изабель мен Гудвуд арасындағы соңғы сахнаның қайта жазылуы ерекше мақтауға ие болды. Эдвард Вагенкнехт атап көрсеткендей, Джеймс "өз сөздігіндегі төрт әріпті барлық сөздерді қолданып, қазіргі заманғы кез келген жазушының қолынан келетіндей, [Изабельдің] өмірінде бұрын-соңды болмаған, мүмкін, алғаш рет шынайы сезімге оянғанын анық көрсетті". Джеймстің тілдік шеберлігі оған сол кездегі әдебиетте сексуалдық тақырыптарды қарастырудағы шектеулерге бағынуға және олардан қашуға мүмкіндік берді. Сыншы Альфред Хабеггер "Портрет" романының басты кейіпкері Кристи Арчерге, Анна Монкюр Крэйннің 1871 жылғы "Реджинальд Арчер" романының басты кейіпкеріне шабыттанды деп жазды. Крэйн (1838–1872) Джеймске әсер еткен болуы мүмкін, Хабеггер оның әйел кейіпкерлеріне қызығушылық танытқан деп санайды. Романның 1908 жылғы Нью-Йорк басылымының алғы сөзінде Джеймс Джордж Элиоттың бірнеше әйел басты кейіпкерлерін осы романға ықпал етуі мүмкін деп атады. Хабеггер бұл тұжырымға күмәнді қарап, басқалардың да осы пікірде екенін айтады. Басқа бір сын мақаласында, "Жігіттерге деген жеккөрушілікті қайта жазу: әйелдің портреті және танымал әдебиет туралы пікірталас" Пол М. Хаделла Крэйнмен ұқсастықтарды атап өтті.
Сахна мен экранға бейімделген
1884 жылы актер Лоуренс Барретт Джеймстің романынан пьеса жасауын сұрағанда, Джеймс мұның істелмейтінін айтты. Оның пікірінше, Нью-Йорк басылымының алғы сөзінде келтірілгендей, кітаптағы ең әсерлі көрініс – Изабельдің креслода қозғалмай отыруы. Бұл оқиға Уильям Арчибальдтың Бродвей пьесасы ретінде бейімделді, ол 1954 жылдың желтоқсанында Барбара О'Нилдің мадам Серена Мерл рөлінде ойнауымен ашылды. 1968 жылы BBC Сузан Невтің Изабель және Ричард Чемберленнің Ралф Тачет рөлін сомдаған "Ханшайымның портреті" атты телесериалын жасады. "Ханшайымның портреті" 1996 жылы Жаңа Зеландиялық режиссер Джейн Кэмпионмен Николь Кидманның Изабель, Джон Малковичтің Осмонд және Барбара Хершидің мадам Мерл рөлінде ойнаған фильмге бейімделді. 1976 жылы Пакистанның "Parchaiyan" теледрамасы арқылы урду тіліне аударылды. Аудармасын Хасина Моин жасады, ал басты рөлдерді Рахат Казми, Сахира Казми, Талат Хуссайн және Шакил сомдады.
Басылымдар
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Миффлин және компания, 1881
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Миффлин және компания, 1882
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". 2-том, 1908
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті", 1910
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті", Макмиллан және компаниясы, 1921
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Оксфорд: World's Classics, 1981 (ред. Никола Брэдбери)
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Bantam Classics, 1983
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті", Penguin Classics, 1984
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Bantam Books, 1987
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті", Knopf, 1991
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Нортонның сындық басылымы, Norton and co., 1995
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Wordsworth Editions Ltd, 1997
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті", Penguin Classics, 2003
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2008
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". суреттермен, 2016
Джеймс, Генри. "Әйелдің суреті". Macmillan Collector's Library, 2018
James, Henry. The Portrait of a Lady. Mifflin and co., 1882
James, Henry. The Portrait of a Lady. Vol.2, 1908
James, Henry. The Portrait of a Lady, 1910
James, Henry. The Portrait of a Lady, Macmillan and co., 1921
James, Henry. The Portrait of a Lady. Oxford: World's Classics, 1981 (ed. Nicola Bradbury),
James, Henry. The Portrait of a Lady. Bantam Classics, 1983
James, Henry. The Portrait of a Lady, Penguin Classics, 1984
James, Henry. The Portrait of a Lady. Bantam Books, 1987
James, Henry. The Portrait of a Lady, Knopf, 1991
James, Henry. A Norton critical edition The Portrait of a Lady, Norton and co., 1995
James, Henry. The Portrait of a Lady. Wordsworth Editions Ltd, 1997
James, Henry. The Portrait of a Lady, Penguin Classics, 2003
James, Henry. The Portrait of a Lady. New York: Oxford University Press, 2008. James, Henry. The Portrait of a Lady. with illustrations, 2016
James, Henry. The Portrait of a Lady. Macmillan Collector's Library, 2018