Кіріспе

Корольдік әуе күштерінің ұшу эскадрильясы

No 17 эскадрилья (кейде No. XVII эскадрилья деп жазылады), қазіргі уақытта No 17 сынақ және бағалау эскадрильясы (TES) – Корольдік әуе күштерінің эскадрильясы. Ол 2013 жылдың 12 сәуірінде Калифорния штатындағы Эдвардс әуе күштері базасында Lockheed Martin F-35B Lightning истребителі үшін Операциялық бағалау бөлімі (OEU) ретінде қайта құрылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

17-ші эскадрилья алғаш рет 1915 жылғы 1 ақпанда Госпортта Корольдік әуе корпусының (RFC) құрамында құрылды. Ол алғашқыда Royal Aircraft Factory B.E.2c ұшақтарымен жабдықталды. Бастапқы оқу кезеңінен кейін эскадрилья қараша айында Египетке аттанды және 11 желтоқсанда жетті. 24 желтоқсанда эскадрилья Синайдағы түрік бекіністерінің үстінен алғашқы барлау ұшуын жасады, сондай-ақ Батыс шөлдегі түрік әскерімен шайқасқан әскерлерге көмектесті. 1916 жылдың шілдесіне дейін Арабияда да бөлімшелері болды, содан кейін эскадрилья Салоникаға он екі B.E.2c ұшағынан тұратын аралас құрамда барлау жұмыстары үшін, сондай-ақ екі Airco D.H.2 және үш Bristol Scout барлаушы ұшақтарымен жіберілді. Бастапқыда бұл Македониядағы жалғыз RFC бөлімі болды, бірақ 1918 жылдың сәуірінде басқа бөлімдер қосылды, ол өз истребительдерін жаңа құрылған 150-ші эскадрильяға берді. Соғыстың қалған бөлігінде эскадрилья Болгария шекарасында тактикалық барлау және артиллерияны бақылаумен айналысты.

Соғыс аралығы

1918 жылдың желтоқсанында эскадрилья он екі Airco D. H.9 және алты Sopwith Camel ұшағымен қайта жабдықталды, 1919 жылдың қаңтарында ақ орыс күштерін қолдау үшін "А" тобын Батумға, ал "В" және "С" топтарын Константинопольге жіберді. 1919 жылдың 14 қарашасында No. 17 эскадрилья таратылды. 1928 жылдың қаңтарында эскадрилья Gloster Gamecock ұшақтарына ауысты, бірақ олар қыркүйек айына дейін ғана қолданылды, содан кейін Armstrong Whitworth Siskins ұшақтарымен алмастырылды. No. 17 эскадрилья 1929 жылдың қазанында Bristol Bulldog Mk. II ұшақтарымен жабдықталды, олар 1936 жылдың тамызына дейін қолданыста болды. Алайда, 1935 жылғы Абиссиния дағдарысы кезінде эскадрилья өз Bulldog ұшақтарының көп бөлігін Жерорта теңізіне басқа эскадрильяларға күш түсу үшін берді, сондықтан бір кезде Hawker Hart ұшақтарында ұшуға мәжбүр болды. No. 17 эскадрилья 1936 жылдың тамызында Gloster Gauntlet ұшақтарымен жабдықталды. Эскадрильяның таңбасының дизайны осы ұшақтарды еске алу үшін жасалды және 1936 жылдың қазанында Эдуард VIII ресми түрде бекітті. Жалған соғыс аяқталғаннан кейін, одақтас әскерлердің шегінуін қамтамасыз ету үшін Нидерланды, Бельгия және Франциядағы әуежайлардың үстінен күштердің бақылау ұшулары жасалды. 1940 жылдың маусым айында эскадрилья Франциядағы BEF және RAF бөлімшелерінің қалдықтары эвакуацияланғанда Бретаньға көшті, содан кейін Ұлыбританияға оралудан бұрын екі күнге Канал аралдарына тоқтады. No. 17 эскадрилья Англия шайқасы кезінде Оңтүстік Англия аймағында ұшты. 1941 жылдың ақпанында эскадрилья қысқа мерзімге Hurricane Mk. IIa ұшақтарына жаңартылды, бірақ сәуір айында Hurricane Mk. I ұшақтарына қайта оралды. No. 17 эскадрилья 5 сәуірде демалыс үшін Шотландияның солтүстігіндегі RAF Castletown әуежайына көшті. 1941 жылдың шілдесінде эскадрилья Hurricane ұшақтарын тағы да жаңартты, бұл жолы Mk. IIb үлгісіне.

Қырғи қабақ соғыс

1946 жылдың сәуірінде No. 17 эскадрилья Жапонияға Британдық одақтастық оккупациялық күштерінің құрамына кіру үшін келді. Эскадрилья 1948 жылдың 23 ақпанында таратылғанға дейін осы жерде болды. Эскадрилья No. 691 эскадрильяның әуе шабуылына қарсы әрекеттесу бөлімі рөлін қабылдады. Осы кезеңде эскадрилья Spitfire LF. XVIe және мақсатты сүйрегіштер сияқты әртүрлі ұшақтарды пайдаланды: Airspeed Oxford T. II; Miles Martinet TT. I; North American Harvard TT. IIb; Bristol Beaufighter TT. X. 1975 жылдың қыркүйегінде эскадрилья SEPECAT Jaguar GR.1 ұшағына көшуді бастады. Олардың міндеті – Еуропадағы жоғары қарқынды соғыста құрлық әскерлерін бастапқыда конвенциялық қару-жарақпен, ал қақтығыс күшейген жағдайда тактикалық ядролық қарумен қолдау көрсету болды. Конвенциялық кезеңде эскадрильяның толық сегіз ядролық қаруын жеткізуге жеткілікті ұшақтар сақталып, резервте ұсталып тұрды. No. 17 эскадрилья Брюгген әуе базасында 1985 жылдың қаңтарында Panavia Tornado GR.1 ұшағына көшуді бастады. 1 наурызға дейін эскадрилья толық құрамына, яғни он екі ұшаққа жетті, одан кейін соңғы Jaguar ұшақтары таратылды.

Гранби операциясы

1991 жылы Бірінші шығанақ соғысы кезінде No. 17 эскадрильяның инженерлері Бахрейндегі Мухаррак әуежайына, ал экипаждар Дахран әуежайына жөнелтілді. Мухаррактағы он екі Tornado GR.1 ұшағы үш ұшу жолағына бөлінді – «Snoopy AirWays», «Triffid Airways» және «Gulf Airways». «Торнадо» операциясы, «Гранби» операциясы аясында, 1991 жылдың 17 қаңтарында Ирак үстіндегі әуе басымдығын орнату мақсатымен басталды. 24 қаңтарда эскадрилья Tornado GR.1 (ZA403) ұшағы жарылысқа ұшырады, бұл ұшқышты (Fg. Off. S. J. Burgess) және навигаторды (Sqn Ldr R. Ankerson) катапульдауға мәжбүр етті. Екеуі де тұтқынға алынып, соғыс аяқталғанға дейін соғыс тұтқындары ретінде ұсталды. Соғыстан кейін ұшақ қирандылары мен ұшу тіркегішін зерттеу нәтижесінде, тасталған 1000 фунттық бомбалардың бірі мерзімінен бұрын жарылып, «Торнадоға» ауыр зақым келтіргені анықталды. No. 17 эскадрилья 14 ақпанда екінші жоғалтуға ұшырады: лазерлік басқарылатын бомбамен ирактық әуежайға шабуыл жасаған Tornado GR.1 (ZD717) ирактық зениттік-ракеталық қорғаныс жүйесінің (SAM) екі ракетасынан зардап шекті, олар ұшаққа жақын жерде жарылды. Ұшқыш (Flt. Lt. R. J. Clark) өзі мен навигаторы (Flt. Lt. S. M. Hicks) үшін катапульдауды бастады. Кларк жерге қонғаннан кейін ирак әскеріне тұтқынға алынды және соғыс аяқталғанға дейін тұтқын ретінде ұсталды. Тек тұтқынға алынғаннан кейін ғана ол навигаторы Хикс шабуылда қаза болғанын білді. Салқын соғыс аяқталғаннан және Германияның бірігуінен кейін, RAF Германиядағы өкілдігін жартысына дейін қысқартуды жоспарлады, ал 1996 жылға қарай елден RAF-тің барлық күштерін шығару туралы шешім қабылданды. 1998 жылғы Стратегиялық қорғаныс сараптамасы нәтижесінде екі RAF эскадрильясын таратуға шешім қабылданды, олардың бірі No. 17 эскадрилья болды. Эскадрилья және оның Tornado GR.1 ұшақтары 1999 жылдың 31 наурызында таратылды, бұл RAF Brüggen-дегі 30 жылдық қызметке нүкте қойды. Эскадрилья 2005 жылдың 1 сәуірінде RAF Coningsby-ге көшірілді және 2005 жылдың 19 мамырында жаңа базада ресми түрде қайта құрылды. «Тайфун» толыққанды жұмыс істегеннен кейін, жеке OEU-дің қажеттілігі жойылды, сондықтан эскадрилья 2013 жылдың 12 сәуірінде таратылды. Оның функцияларын RAF-тің сынақ және бағалау эскадрильясы, No. 41 (R) эскадрильясы қабылдады.

F-35B Lightning

Эдвардс әуе базасында 2013 жылдың 12 сәуірінде жаңа Lockheed Martin F 35B Lightning ұшақтарын сынақтан өткізу және бағалау үшін RAF/Royal Navy бірлескен эскадрильясы ретінде құрылды. 2014 жылдың қаңтар айында ол Ұлыбританияның және Корольдік әуе күштері эскадрильясының F 35B Lightning ұшағын пайдаланған алғашқы эскадрильясы болды, ал BK 1 (ZM135) – алғашқы британдық ұшақ. 2015 жылдың ақпан айында эскадрилья Эдвардс әуе базасында құрылғанына 100 жыл толуын атап өтті. Қазіргі уақытта №17 эскадрилья құрамында RAF/Royal Navy қызметкерлерінің жартысы бар, сонымен қатар №617 және №207 эскадрильялары үшін оқудан өтетін қызметкерлер де бар; олар 2018 және 2019 жылдары F 35B ұшақтарын пайдаланатын RAF-тың екінші және үшінші эскадрильялары. 3 F 35B ұшағымен (ZM135, ZM136 және ZM138) жабдықталған ол Ұлыбританияның алғашқы Lightning эскадрильясы болып табылады және ұшақ пен оның қару-жарағын Ұлыбритания қызметіне енгізу үшін қажетті F 35B-ді толыққанды операциялық сынақтан өткізу және бағалау міндеті жүктелген. Ол Эдвардс әуе базасындағы F 35 операциялық сынақ тобының құрамында жұмыс істейді, F 35 бағдарламасы аясында Ұлыбританияның серіктестігі ретінде АҚШ Әуе күштері, АҚШ Әскери-теңіз күштері, АҚШ Теңіз жаяу әскерлері және Нидерланды Корольдік Әуе күштерімен бірге барлық түрлерімен операциялық сынақ ұшуларын жүргізеді. Қазіргі уақытта ол АҚШ Әуе күштерінің 461-ші ұшу сынақ эскадрильясымен біріктірілген. №17 (резерв) сынақ және бағалау эскадрильясы 2018 жылдың 1 ақпанында RAF-тың барлық бөлімдерінде резерв атауы алынғаннан кейін (резерв) префиксінен айырылды, осылайша №17 сынақ және бағалау эскадрильясы болды. №17 TES 2019 жылдың 13 қазанында Westlant 19 аясында үш F 35B ұшағымен ұшты, осылайша тасымалдағышқа қонған алғашқы британдық ұшақтар болды.