Кіріспе

Оңтүстік Техас және Солтүстік-Шығыс Мексикада орналасқан

Төменгі Рио-Гранде аңғары (lang es), көбінесе Рио-Гранде аңғары немесе жергілікті жерде Аңғар немесе RGV деп аталады, Техас пен Мексика шекарасында, Рио-Гранде өзенінің сағасына жақын жатқан су тасқыны жазығында орналасқан аймақ. Аймақта ағылшын және испан тілдері кеңінен қолданылады, сонымен қатар аймақтың сан алуан тарихы мен шекара маңындағы қалалардың өркендеуіне байланысты Spanglish тілі де жиі кездеседі. Бұл елдегі ең кедей қалалардың бірі және колониялар деп аталатын, тұрақты кедейлікпен күресіп жатқан көптеген шалғайдағы елді мекендердің отаны. Қысқы айларда солтүстіктен келіп, жаз басталғанға дейін қайта оралатын "қысқы техастардың" үлкен маусымдық ағыны байқалады.

Испанияның отарлау алдындағы кезең

Испандықтар басып алғанға дейін, бұл аймақта жергілікті халықтар шағын тайпалар болып өмір сүрген. Оңтүстік Техастағы жергілікті тайпалар аң аулау және жинау арқылы күн көріскен халықтар ретінде танымал болды. Аймақ Коахуилтекан деп аталатын кішкентай, көшпелі тайпалардың көптігімен ерекшеленген.

Испан отарлауы

Бастапқыда испандықтар жергілікті тілдердің өзгешелігіне байланысты осы аймақты жаулап алуда қиындықтарға ұшырады, сондықтан олар негізінен Мексика шығанағының жағалауына, сондай-ақ Сено Мексикано деп белгілі болған аймаққа ден қойды. Аймақты кім жаулап алуы керек деген мәселеде де үлкен тартыс болды. Антонио Ладрон де Гевара осы аймақты отарлауды жоспарлаған, бірақ Жаңа Испанияның вице-королі Хосе Тиенда де Куерво Ладрон де Гевараның мінезіне күмән келтірді, нәтижесінде Ладрон де Гевараның отарлауға қатысуына тыйым салатын корольдік испан жарлығы жарияланды. Аймақтағы алғашқы елді мекендер 1767 жылы Ларедо және Рейносада құрылды. Аймақтың жергілікті билігі 1812 жылға дейін түрлі тайпалармен болған соғыстарға байланысты қиындыққа тап болды. 1821 жылы Мексика Тәуелсіздік соғысынан кейін штат Тамаулипас деп аталды.

Техас Республикасы және АҚШ-тың аннексиялары

1835-1836 жылдардағы Техас революциясы қазір Рио-Гранде аңғары деп аталатын аймақтың көп бөлігін Техас егемендігінің күресіне түсірді. 1844 жылы АҚШ президенті Джеймс К. Полк Ұлыбритания мен Мексиканың наразылығына қарамастан Техас Республикасын АҚШ-қа қосып алды, бұл Мексика-Америка соғысының басталуына себеп болды. Соғыс 1848 жылы Гваделупе-Идальго шартының қол қойылуымен аяқталды, ол АҚШ-тың оңтүстік шегарасын Рио-Гранде өзені деп белгіледі. Үкіметтік өзгерістер Тамаулипастан өзеннің АҚШ жағына кең көші-қонға алып келді.

XIX ғасырдың басында және Мексика революциясы

ХХ ғасырдың басында Мексика мен АҚШ арасындағы сауда және көші-қон қоғамның қалыпты бір бөлігі еді. 1890-шы жылдардағы және 1900-шы жылдардың басындағы құрғақшылықтар шағын фермерлер мен мал өсірушілердің жерлерін жоғалтуына себеп болды. Теміржол арқылы келген бай ақтар жерді сатып алып, техано жылқышыларын ығыстырды. Осы уақытта, өзен арғы бетте Мексика Мексика революциясымен күресіп жатты. Алғашқыда агенттік импорт-экспорт бизнесіне, әсіресе АҚШ-та тыйым салынған кезде алкоголь тасымалына баса назар аударды, бірақ кейіннен заңсыз көшпендерді ұстауға көшті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және Циммерман телеграммасымен байланысты, аймақта Шекара күзетінің қызметкерлерінің саны күрт өсті. Техас рейнджерлері де аймақтағы құқық қорғау саласындағы өздерінің қатысуын арттырды, техано халқының адалдығын анықтауға бағытталған рейнджерлердің жаңа тобы құрылды. Олар көбінесе зорлық-зомбылыққа жүйсіп, кек алу мақсатымен кісі өлтіруге дейін барды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Браунсвилл және Харлингенде Долинада екі ірі әскери оқу орталығы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі уақыт

Солтүстік Америка еркін сауда аймағы, сондай-ақ NAFTA деп танылатын, 1994 жылы Солтүстік Американың үш елі – АҚШ, Мексика және Канада арасындағы сауда келісімі ретінде құрылды. NAFTA Мексикамен сауданы ұлғайтуға бағытталған, олар мексикалық тауарларға тарифтерді төмендетіп немесе жойды. Аймақтағы экспорт пен импорт үш есеге өсіп, 75 миллиард долларлық сауда оң балансы құрылды. Акинлой Акиндайомидің «Мексикадағы есірткі зорлық-зомбылығы және оның Техас штатының шекаралық қалаларының қаржылық жағдайына тигізетін әсері: Рио-Гранде аңғары округтерінен алынған мәліметтер» еңбегінде NAFTA аймақтағы картельдер арасындағы иммиграция мен есірткі контрабандасының өсуіне де ықпал етеді, картельдер 80 миллиард доллардан астам пайда табады. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін, 2001 жылғы Кедендік шекаралық қауіпсіздік заңы АҚШ шекаралық патрулінің ішкі бақылау бекеттерін құрды, олардың бір бөлігі Рио-Гранде аңғарының солтүстік жағында орналасқан. Бұл контрабанданың күшейе түсуіне қарсы екінші қорғаныс шебін ұсынады. Соңғы кезде «Біз қабырға саламыз» ұйымы аңғардағы шекаралық қабырғаның бір бөлігін салуға кірісті. Жергілікті тұрғындар жобаға қатысты алаңдаушылықтарын білдірді, оның ішінде учаскенің Ұлттық көбелек орталығына және Рио-Гранде өзеніне жақын орналасуы, сондай-ақ маусымдық су тасқынының қаупі бар екендігін айтты. Халықаралық шекара және су комиссиясының АҚШ бөлімі «Біз қабырға саламыз» ұйымына құрылысты тоқтатуды бұйырды, себебі 1970 жылы қол қойылған шекаралық дауларды шешу және Рио-Гранде және Колорадо өзендерін АҚШ пен Мексика арасындағы халықаралық шекара ретінде сақтау туралы келісім бұзылуы мүмкін екенін тексеру қажет.

География

Рио-Гранде аңғары – нағыз аңғар емес, өзеннің дельтасы. "Аңғар" сөзі АҚШ-тың батысында өзендермен бірге кең жазықтықты білдіру үшін жиі қолданылады. Мұндай аңғарлардың көпшілігі, Рио-Гранде сияқты, жақсы ауыл шаруашылығы өнімдерін береді. 20-шы ғасырдың басында жерді иемденуге тырысқан кәсіпкерлер, иесіз жерлерден пайда табу үшін, қоныс аударушыларды және инвесторларды тарту мақсатында "Сиқырлы аңғар" деген атты қолданды. Рио-Гранде аңғары сол жерде тұратын адамдар арасында "аңғар" сөзінің испан тіліне аудармасы – "Эль-Валье" деп те аталады. Аймақтың басты бөлігі төрт Техас округінің құрамында: Старр округі, Идальго округі, Уилласи округі және Камерон округі.

Негізгі елді мекендер

Аймақтың американдық жағындағы ең ірі қала Браунсвилл (Кэмерон округі), одан кейін Макэллен (Хидалго округі). Басқа да ірі қалалар: Харлинген, Сан-Бенито, Эдинбург, Миссия, Рио-Гранде-Сити, Реймондвилл, Уэслако, Идальго және Фарр. Мексика шекарасының жағында Матаморос, Рио-Браво және Рейноса осы аймақтағы маңызды қалалар болып табылады. Кэмерон окруғының халқы шамамен 422 135 адамды құрайды, бұл екінші ең көп көрсеткіш. Старр окруғы халық саны бойынша үшінші орында тұр, оның халқы 64 032 адамға жетеді. Уилласи окруғының халқы шамамен 21 419 адамды құрайды, ол төртінші орында. 2008 жылғы АҚШ халық санағы бюросының мәліметтеріне сәйкес, Кэмерон окруғының 86 пайызы, Хидалго окруғының 90 пайызы, Старр окруғының 97 пайызы және Уилласи окруғының 86 пайызы испан тілді халықтан тұрады.

Дін

Рио-Гранде аңғарында католик шіркеуі Испанияның аймақты колонизациялауынан бері келеді. Техас штатындағы Сан-Хуан қаласында Сан-Хуан-дель-Валледегі Біздің Ханымның Ұлттық Қасиетті Орындағы Базиликасы – маңызды католик қасиетті орны. Католик шіркеуінің бір саласы – Санта-Мюэртеге табыну, аңғарда аз, бірақ маңызды жақтастары бар. Олардың үйлерінде және қоғамдық жерлерде қасиетті орындар құруына қарсы наразылықтар болды. 2015 жылы Сан-Бенитода (Техас штаты) Санта-Мюэрте мүсініне байланысты бомбалық қауіптің алдын алу шаралары қабылданды. Бұл, сол жылдың қаңтар айында Сан-Бенито қалалық зиратында Санта-Мюэрте мүсініне құрметсіздік жасаудан кейін болды. Сонымен қатар, Иса Мәсіхтің Соңғы Күндерінің Киелілер Шіркеуінің 26 қауымы бар, олардың шамамен 17 000 мүшесі бар. 1952 жылы құрылған Эль-Пасодағы 3-аудан шіркеудің испан тілінде сөйлейтін алғашқы ауданы болды. 2019 жылы шіркеу Мак-Аллен, Техас ғибадатханасының салынатынын хабарлады. Рио-Гранде аңғарында сикх, мұсылман, индуист, яһуди, буддист және бахаи дін өкілдерінің қауымдастықтары гүлденуде.

Климат

Төменгі Рио-Гранде аңғары жылы және қолайлы климатқа ие, ол көптеген жақын маңайдағы аймақтардан келушілерді тартады. Бұл аймақта бұрын қатты суық күндер болған, мысалы, 2004 жылғы Рождество қар буылы мен 2021 жылғы суық толқын, бірақ температураның мұздақ деңгейге жетуі немесе одан төмен түсуі сирек, әсіресе жағалау бойында, ол тропикалық климатқа айналады. Шекара маңындағы және Рио-Гранде бойындағы танымал бағыттар: Матаморос, Нуэво Прогресо, Рио-Браво және Рейноса, олардың барлығы Мексиканың Тамаулипас штатында орналасқан. Аймақ сонымен қатар Тамаулипас, Нуэво-Леон, Коауила және Мехико штатынан (Мехико қаласы) туристерді тартады.

Экономика

Өзен аймағы тарихи түрде агробизнес пен туризмге тәуелді. Мақта, грейпфрут, сорго, жүгері және қант қамысы – оның басты егістері. Бұл аймақ цитрус өнімі және Техас штатындағы көкөніс өнімінің ең маңызды орталығы болып табылады. Соңғы бірнеше он жылдықтарда макиладоралардың (зауыттар немесе өндіріс орындары) пайда болуы шекара бойындағы өнеркәсіптік дамуға серпіліс берді, ал халықаралық көпірлер Мексика азаматтарына Рио-Гранде бойындағы шекаралық қалаларда сауда жасауға, сатуға және бизнес жүргізуге мүмкіндік берді. Оңтүстік Падре аралының географиялық жағдайы туризмді, әсіресе көктемгі демалыс маусымында дамытады, себебі оның субтропикалық климаты жыл бойы температураны жылы ұстайды. Қыс айларында көптеген зейнеткерлер (“Қысқы техастар” деп аталатындар) жылы ауа-райын пайдалану үшін келеді. Браунсвилл, Харлинген және МакАллен қалаларында ірі ауруханалар, көптеген клиникалар мен жеке практикалар бар, сондықтан денсаулық сақтау саласы дамыған. Техас АҚШ-та цитрус жемістерін өндіруші үшінші ірі штат, оның көп бөлігі Рио-Гранде аймағында өсіріледі. Грейпфрут аймақтың цитрус өнімінің 70% астамын құрайды, сондай-ақ әр қыста апельсин, мандарин, тангело және Мейер лимоны да өндіріледі. Рио-Гранде аймағында бір кәсіби спорт командасы бар: Рио-Гранде аймағының Виперлері (баскетбол). Бұрын аймақта ойнаған, бірақ қазір жойылған командалар: Эдинбург Роудраннерс (бейсбол), Ла Фиера ФК (жабық футбол), Рио-Гранде аймағының Оцелотс ФК (футбол), Рио-Гранде аймағының Уайтвингс (бейсбол), Рио-Гранде аймағының Киллер Биз (мұз хоккейі), Рио-Гранде аймағының Сол (жабық футбол) және Рио-Гранде аймағының ФК Торос (футбол).

Өзен аймағының танымал туристік орындарының бірі – жартылай тропикалық жануарлар дүниесі. Құстар мен көбелектер жыл сайын бүкіл аймаққа көптеген саяхатшыларды тартады. Экотуризм Рио-Гранде аймағының экономикалық қуатының маңызды бөлігін құрайды.

Көлік

Рио-Гранде аңғарына үш коммерциялық әуежай қызмет көрсетеді: Браунсвиллдегі Оңтүстік Падре аралы халықаралық әуежайы, Харлингендегі (Техас штаты) халықаралық әуежайы және Макэллендегі (Техас штаты) Миллер халықаралық әуежайы. American Airlines және United Airlines әуежайлардың үшеуіне де қызмет көрсетеді, Avelo Air сонымен қатар Браунсвилл Оңтүстік Падре аралы халықаралық әуежайына, Allegiant Air Макэллен Миллер халықаралық әуежайына, ал Southwest Airlines, Sun Country Airlines және Delta Air Lines Valley халықаралық әуежайына қызмет көрсетеді. Төменгі Рио-Гранде аңғарының АҚШ жағынан өтетін бірнеше автобус желілері бар, оның ішінде Metro Connect (Макэллен), McAllen Paratransit, McAllen Metro Services, Brownsville Metro/ADA Paratransit Service Island Metro (Оңтүстік Падре аралы) және Greyhound Lines. Мексика шекарасының мексикалық жағында Greyhound, Tornado, Ave Senda Ejecutiva, Enlaces Terrestres Nacionales, Futua, Noreste, Omnibus de Oriente, Transpais, Transportes del Norte, Transportes Frontera және Turistar Lujo сияқты бірнеше автобус компаниялары жұмыс істейді. Мексика жағында Матаморос, Рейноса және Нуэво Ларедо арасында бірнеше маңызды автомобиль жолдары бар. 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, Мексика жағында автокөлікпен саяхаттау қауіпті деп есептелді және Мексика Федералды полициясы Сиудад Виктория, Матаморос және Рейноса қалалары арасында полиция сүйемелдеуін ұсынды. Жүк пойыздары Харлинген, Миссия, Эдинбург және Санта-Роза қалалары арасында жүреді, олар Юнион Пасифик теміржолына қосылады. Мексикада Kansas City Southern de México жүк тасымалын жүзеге асырады және Матаморостан Браунсвиллге Браунсвилл мен Матаморос халықаралық көпірі арқылы өтеді. Теңіз саудасы Браунсвилл порты және 62-ші сыртқы сауда аймағы арқылы жүзеге асырылады. SpaceX South Texas ұшыру алаңы Браунсвиллдің жанында орналасқан. Илон Маск сонымен қатар Марсқа және одан тасымалдауға арналған Deimos деп аталатын мұхиттық ғарыш портын салуда.

Саясат

Президент сайлауының нәтижелері Жыл Республикалық Демократиялық Үшінші партиялар 2020 41.6% 147,286 57.6% 203,435 0.9% 3,382 2016 29.0% 81,885 67.6% 190,922 3.4% 9,544 2012 29.6% 68,927 69.3% 161,804 1.0% 4,433 2008 31.2% 69,287 67.8% 150,424 1.0% 2,033 2004 45.8% 90,493 53.8% 106,300 0.4% 789 2000 39.5% 69,801 59.1% 104,327 1.4% 2,505 1996 29.2% 44,959 65.8% 101,327 5.0% 7,605 1992 30.7% 49,798 56.6% 91,667 12.7% 20,523 1988 37.0% 56,479 62.5% 95,425 0.5% 671 1984 46.5% 68,602 53.2% 78,625 0.3% 435 1980 42.9% 51,233 54.9% 65,571 2.1% 2,559 1976 35.3% 37,853 64.0% 68,661 0.7% 772 1972 56.8% 48,442 42.7% 36,410 0.1% 390 1968 38.1% 28,831 55.1% 41,665 6.8% 5,147 1964 34.1% 23,002 65.7% 44,374 0.2% 169 1960 40.4% 25,465 59.0% 37,239 0.6% 360 1956 54.2% 27,425 44.7% 22,621 1.0% 525 1952 60.2% 32,185 39.6% 21,189 0.2% 791 1948 36.8% 11,764 60.8% 19,439 2.5% 786 1944 37.5% 10,211 56.6% 15,406 5.9% 1,595 1940 36.4% 9,065 63.4% 15,789 0.3% 631 1936 26.1% 5,818 71.7% 15,960 2.2% 498 1932 20.9% 5,045 78.0% 18,837 1.1% 275 1928 49.7% 8,368 50.1% 8,897 0.2% 271 1924 24.6% 2,395 71.3% 6,950 4.2% 407 1920 38.0% 2,115 60.9% 3,382 1.1% 591 1916 19.5% 805 78.8% 3,250 1.7% 691 1912 9.17% 445 85.0% 4,125 5.8% 283

Аймақтың АҚШ Сенатында Тед Круз және Джон Корнин, ал АҚШ Өкілдер палатасында Моника Де Ла Круз және Висенте Гонсалес өкілдік етеді. ХХІ ғасырда агробизнес үстемдігі саяси мәселелерге себеп болды, өйткені су құқықтарына қатысты юрисдикциялық даулар АҚШ-Мексика шекарасының екі жағындағы фермерлер арасында шиеленісті тудырды. Мексикалық саясаттанушы Арманд Песхард Свердруп сияқты ғалымдар бұл шиеленістің суды трансұлттық басқарудың стратегиялық жүйесін қайта құру қажеттігін туғызғанын айтады. Кейбіреулер бұл дауларды табиғи ресурстардың азаюына байланысты "соғыс" деп жариялады. Климатологтардың пікірінше, климаттың өзгеруі аймақтағы жауын-шашынның қалыпты түрін өзгерткенде, аңғардағы су тапшылығы арта түседі. Демократиялық кандидат Бето О'Руркке аймақтан 164,232 дауыс берілді, бұл көрсеткіш қазіргі президент Тед Круздың 79,049-ымен салыстырғанда, оның 2018 жылы Сенаттан Круздың орнын алмастыруға деген сәтсіз ұсынысында болды. Техастың көп бөлігінен айырмашылығы, Рио-Гранде аңғарының демократиялық бағыты өте күшті, соңғы рет 1972 жылы және 1912 жылдан бері 1952 және 1956 жылдармен бірге 3 рет ғана республикалық президенттік кандидатқа дауыс берді. 2016 жылы Дональд Трамп аймақтағы сайлаушылардың 29 пайызын ғана жеңіп алды, бұл республикашылар үшін 80 жылдағы ең төменгі көрсеткіш. Алайда, 2020 жылы ол Рио-Гранде аңғарында республикалық дауысты айтарлықтай күшейтті, басқа да нәрселермен қатар, Хиллари Клинтонның 2016 жылғы жеңісі 60% -ға дейін қысқарды.

Білім

Тарихи тұрғыдан алғанда, білім беру аймақтағы мектептер үшін елеулі қиындықтар туғызды. 1920 жылдардың басынан 1940 жылдардың соңына дейін Рио-Гранде аңғарындағы мектептер нәсілдік бөлініс бойынша сараланған. 1940 жылы жасалған зерттеу оқытудың мәдени ерекшеліктерін жақсарту қажеттігін көрсетті. Техас Жоғарғы Соты Del Rio ISD v. Salvatierra ісінде нәсілдік бөліністі нығайтты. 1968 жылы президент Линдон Б. Джонсон Екі тілді білім беру туралы заңға қол қойды, бұл ағылшын тілі екінші тіл болатын оқушыларға көмектесті. Заң жергілікті мектептерге екі тілді бағдарламалар құруға қаржылық көмек көрсетті, соның арқасында мексикалық оқушылар ағылшын тілінде білім беретін мектептерге енігуге мүмкіндік алды. Техас штаты әлі де екі тілді білім беру бағдарламасын сақтап тұр, ал Калифорния, Аризона және Массачусетс сияқты штаттар бұл заңды жойып, студенттерге тек ағылшын тілінде білім беруді көздейтін ұқсас қаулылар қабылдады.