Кіріспе

Техас штатының Увальде округі (/audio=En Uvalde. mp3//j//uː/'/v//æ//l//d//i/ yooVALdee; lang es) – АҚШ-тың Техас штатында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша, округтің халқы 24 564 адамды құрайды. Округ орталығы – Увальде қаласы. Округ 1850 жылы құрылып, 1856 жылы ұйымдастырылған. Округ Коахуиланың испан губернаторы Хуан де Угальде атымен аталады. Увальде округін Рединг Вуд Блэк негіздеген, ол сонымен қатар Техас штатындағы Увальде қаласын да құрған. Увальде округі Увальде, ТХ микрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді.

Америка тумасы

Артефактілер б.з. алдында 7000 жылға дейін адамдар қоныстанғандығын көрсетеді. Фернандо дель Боске 1675 жылы жасаған саяхатының жазбаларында Форт-Ингеден оңтүстікке қарай Леона өзені бойындағы тұрақты үнді ауылының болғанына дәлелдер келтірілген. Команчи, Тонкава, Семиноль және Липан апачилері 19 ғасырға дейін аң аулаумен және қоныс салушыларға шабуыл жасаумен айналысып келді.

Ертедегі зерттеулер

1790 жылдың 9 қаңтарында Коахуила губернаторы және Provincias Internas команданті Хуан де Угалде 600 сарбазды бастап, қазіргі Утопия қаласының жанындағы, сол кезде Аройо де ла Соледад деп аталған жерде апачтарға қарсы шешуші жеңіске жетті. Оның жеңісінің құрметіне осы шатқал аймағы кейіннен Каньон де Угалде деп аталды. Француз ботанігі Жан Луи Берландье 1820 жылдардың аяғында бұл аймаққа сапар жасады. Джеймс Боуи 1830 жылдары күміс іздеушілер тобын солтүстік-орталық Увальд округіне жетектеді. 1842 жылы Сан-Антониоға шабуыл жасаған генерал Адриан Воллдың мексика армиясы өткен жол Увальд округінің аумағынан өтіп, Сан-Антониоға бағытталған басты жолға айналды.

Ертедегі қоныстар

Форт Инге 1849 жылы Мексикамен халықаралық шекарадағы үнді шабуылдарын тоқтату үшін құрылды және оған Жер үсті оңтүстік поштасы қызмет көрсетті. Алғашқы қоныстанушылардың бірі – Уильям Вашингтон Арнетт, ол 1852 жылдың қысында келді. 1837 жылы Сан-Антониода жер алыпсататынтар құрған Каньон де Угалде жер компаниясы 1830 жылдардың соңында Увальде округінде жер иелігіне берілген құқықтарды сатып ала бастады. Reading Wood Black серіктесі Нейтан Л. Страттонмен бірге 1853 жылы Леона өзенінде, болашақ Увальде орналасқан жерде, бөлінбеген лига мен еңбекке ие болды. 1855 жылдың 2 мамырында Блэк Сан-Антонио литографы Вильгельм Карл Август Тилепапеді жалдап, кейіннен Увальде деп аталған Энцина қаласын жоспарлады. Капитан Уильям Уэрдің жоғарғы Сабинал каньонындағы Уэрсвилл және Джордж У. Паттерсон, Джон Лики және А. Б. Диллардтың Сабинал өзеніндегі Паттерсон қоныстары, Рединг Блэктің Энцинадағы Леона өзенін дамытуымен бірге жүрді.

Ауданның құрылуы мен өсуі

1855 жылдың қараша айында Ридинг Вуд Блэк Техас заң шығару органына Увальд округін құруға сәтті өтініш жасады. 12 мамырда округ ресми түрде құрылды. 14 маусымда Энцина округ орталығы болып бекітілді. Сот үйінің екінші қабаты мектепке айналдырылды, ал 1858 жылы округ бойынша алты мектеп округі құрылды. Сан-Антонио – Эль-Пасо пошта жолы 1857 жылы Форт-Ингенің аялдамасымен округтің басты жолымен ұзартылды. Мексика-Америка соғысы кезінде және одан кейін мексикалықтар мен аңгло-американдықтар арасындағы қақтығыстар Увальд округінде жалғасты, 1855 жылы Нуэсес өзенінің жанында он бір мексикалықтың линчеленгені туралы хабарлар тарады. 1857 жылы қабылданған заңдар мексикалықтардың округ арқылы өтуіне тыйым салды. Увальд округінің тұрғындары Одақтан бөлінуге қарсы 76–16 есебімен дауыс берді. Округтан бөлінгеннен кейін Форт-Ингенің тасталуы үнді шабуылдарының жаңа толқынына әкелді. Увальд округінің көптеген азаматтары Конфедерация үшін күресті, ал кейбір Одақ жақтастары қуғыннан қашу үшін Мексикаға қашты. Азамат соғысынан кейін Увальд округі үш онжылдық бойы үнемі құқықбұзушылыққа тап болды. Зорлық-зомбылық, тәртіпсіздік және азаматтар арасындағы Конфедерация мен Одақ арасындағы қақтығыстар соншалықты кең таралған еді, округтің салық жинаушысы мен бағалаушысына көмектесу үшін қарулы күзетшілер тағайындалды және округте екі жылға жуық шериф болмады. Азамат соғысынан кейінгі жылдарда Конфедерациядан келгендер мен Увальд округіне оралған Одақ жақтастары арасында қақтығыстар болды. Контрабандистер, мал ұрлаушылар, жылқы ұрлаушылар және басқа да заңнан тыс адамдар аймақты толтырды, соның ішінде 1881 жылы Увальд округінің шерифі болып тағайындалған әйгілі мал ұрлаушы Дж. Кинг Фишер. Ньютон тобының мүшесі Уиллис Ньютон алғашқы пойызды Увальд маңында тонады. Джесс пен Джо Ньютон Увальд округіне зейнетке шықты. «Увальд Умпир» газеті 1878 жылы, ал «Геспариан» газеті 1879 жылы жариялана бастады. Галвестон, Харрисбург және Сан-Антонио темір жолы 1881 жылы Сабиналь және Увальд қалаларынан өтіп, округ арқылы салынды. Уильям М. Ландрум 1880-жылдары аймаққа ангора ешкілерін әкелді. Ғасырдың басында ешкілердің саны ірі қарадан басып өтті. Ескі Батыстың заңгері Пэт Гарретт 1891 жылдан 1900 жылға дейін округте тұрды. 1905 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы Увальд, Книппа және Сабиналда теміржол станцияларын құрды. Жергілікті ара шаруашылығы 1900 жылғы Париж әлемдік көрмесінде бірінші орын алған өнімді өндірді. 1941 жылы ашылған Гарнер мемлекеттік саябағын Азаматтық консервация корпусы салды. Сол жылы Гарнер әскери әуе алаңы да салынды. 1937 жылы құрылған Ұлттық балық шаруашылығы 1970-ші жылдары миллиондаған балық, үлкен ауызды балық және күнбалық өндірді. 1974 жылы Увальд округіндегі шаруашылықтан шамамен 45 миллион доллар табыс алынды. 1989 жылдың қаңтарында Увальд округі Эдвардс жер асты су округінен шықты. 1990 жылы Увальд округінің халқы 23 340 адамды құрады, оның 60 пайызы испан тілділер еді.

Сегрегацияны жою

1910 жылғы Мексика революциясынан бастап, иммигрант жұмыс күші кең аумақтарды тазартты және суару жүйесі округ бойынша тараған кезде каналдар қазып жасады. Увальде және Солтүстік темір жолы Камп Вудқа дейін, 1921 жылғы асфальттық айналма темір жолы, сондай-ақ Блевет пен Дабнидегі Увальде округінің оңтүстік-батыс бөлігіндегі асфальт кендерінің кеңейтілуі мексикалық жұмысшылардың көмегімен аяқталды. 1960 жылы мексикалық-американдықтар Увальде округінің 16 015 тұрғынының жартысын құрады. 1960 жылдары маусымдық жұмысшылар Увальде және Сабиналға көшіп келуді жалғастырды. 1891, 1892 және 1921 жылдарғы «Шет елдік жер заңдары» Техас жерін азамат емес тұрғындарға тиесілі етуге тыйым салды. Бұл заңдар 1965 жылы Техас штатының 59-шы заң шығару жиналысы тарапынан жойылды. Осы және басқа да кемсітушілікке қатысты шарттар теханостардың округтегі қалалық жерлерді сатып алу мүмкіндігін шектеді. Увальде округіндегі испано-американдықтардың азаматтық құқықтары үшін күрес Америка легионының Томас Валле бөлімшесінің құрылуымен басталды. Округтік шіркеулер 1965 жылға дейін, Увальдеде біріктірілген католик шіркеуі құрылғанға дейін бөлек ғибадат орындарын сақтап келді. 1968 жылы Увальде қаласында құрылған Мексикалық-американдық жастар ұйымы кейіннен 6 апталық оқу бойкотының бастауы болды, онда 600-дан астам мексикалық-американдық студент қатысты, бұл 1970 жылдың 14 сәуірінде болды. Техас рейнджерлері және Техас қоғамдық қауіпсіздік департаменті мектеп тақтасының өтініші бойынша жағдайды бақылауға көмектесу үшін жіберілді. АҚШ Сенатының Білім беру мүмкіндіктері жөніндегі комитетінің төрағасы сенатор Уолтер Ф. Мондейл 1970 жылдың 30 шілдесінде Увальдеге сапар шекті және Uvalde Leader News газетінде жарияланған сұхбатында қалалық шенеуніктерді сынады. 1970 жылы Генуэва Моралес өзінің балаларының атынан Увальде Біріктірілген Тәуелсіз Мектеп округіне қарсы топтық сот процесін бастады. 1975 жылы Бесінші апелляциялық сот Техастағы Увальде C. I. S. D. мектеп жүйесін АҚШ Конституциясының 14-ші түзетуі мен 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның VI тармағын бұза отырып, бөлуге жеткізе алмағанын анықтады. 1976 жылы сот Увальде C. I. S. D.-ге талаптарды орындауға бұйрық берді. 2007 жылы Uvalde C. I. S. D. бөлу туралы бұйрықты күштен шығаруға тырысты. Мексикалық-американдық құқықтық қорғау және білім беру қоры (MALDEF) бұған қарсы шықты. 2008 жылдың 15 қыркүйегінде тараптар келісімге келді.

2017 жылғы шіркеу автобусының апаты

2017 жылдың 29 наурызында Комал округының Нью-Бранфелс бірінші баптист шіркеуінің Реал округының Лики маңындағы Альто-Фрио баптист лагерінде демалысын өткізген он үш қарт азаматы, 20 жасар Джек Д. Янг басқарған пикап Гарнер штаттық паркіне жақын Увальд округының 83-ші АҚШ тас жолында шіркеу минивэнымен соқтығысып, қаза тапты. Апаттан бір адам ауыр жағдайда аман қалды. Бұл оқиға Увальд округы тарихындағы ең қайғылы апаттардың біріне айналды. Әкесінің ранчосында және гольф алаңында жұмыс істеген, бұрын сотталмаған Янг куәгерге "Мен өте өкінемін, кешіріңіз" деп айтқан және апат кезінде ұялы телефонымен сөйлескенін мәлімдеді. Жол апатын көрген Лейкидегі дәнекерлеуші Джоди Кучлер шіркеу көлігінің жүргізушісі Янгтың пикапынан қашуға тырысқанын, бірақ күзет бағанасының кедергісінен қашып үлкермей қалғанын айтты.

2022 жылғы мектептегі атыс

2022 жылдың 24 мамырында Техас штатының Увальде қаласындағы мектепте болған оқ жарылысынан 19 бала мен екі мұғалім қаза тапты. Оқ жасай бастаған Салвадор Роландо Рамос әжесіне оқ атқаннан кейін Робб бастауыш мектебіне келіп, ешқандай қарсылыққа ұшырамастан ғимаратқа кірді. Жергілікті полиция қызметкерлері, оқ жасай бастаған адам мектеп ішінде қауіпсіз жасырынып отыр деп ойлап, қосымша нұсқауларды күтіп сыртта тұрды. Видеода жергілікті полиция қызметкерлері ата-аналарды полиция лентасының артына итеріп, оларды ұстап, электрошокермен қорқытып, балаларын құтқаруға тырысқандарын тоқтатып отырғаны көрінеді. Бір сағаттан соң ол БОРТАК агенттері тарапынан атып өлтірді.

География

Құрама Штаттардың халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 1559 шаршы миль (4,038 км²), оның ішінде 1552 шаршы миль (4,020 км²) құрлық, ал 6,7 шаршы миль (17 км²) (0,4%) су құрайды.