Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колорадо және Нью-Мексикодағы жоғары биіктіктегі алаптар
High altitude basin in Colorado and New Mexico in the United States
Сан-Луис аңғары – Колорадоның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан, шағын бөлігі Нью-Мексикоға дейін созылатын аймақ. Аңғардың ұзындығы шамамен 196 км (122 миль), ені 119 км (74 миль) және солтүстік-батыс шетіндегі Континенттік бөліністен оңтүстіктегі Нью-Мексикоға дейін жалғасады. Онда 6 округ және тағы 3 округтің бөлігі бар. Бұл шамамен 20 720 км² (8000 шаршы миль) аумақты алып жатқан, теңіз деңгейінен орташа биіктігі 2336 м (7664 фут) болатын кеңінен тараған, жоғары биіктіктегі шөгінді алап. Аңғар Рио-Гранде жарылысының бөлігі болып табылады және Сан-Хуан тауларының батысынан бастау алатын Рио-Гранде өзенімен оңтүстікке қарай суға толы. Сан-Луис аңғарында суық шөлді климат орналасқан, бірақ Рио-Гранде және жер асты суларынан мол су ресурстары бар. Сан-Луис аңғары Мексика-Америка соғысынан кейін Мексикадан АҚШ-қа өткен. Испандық қоныс аударушылар солтүстікке қарай жылжи бастады және АҚШ Уте тайпасымен келісімге келгеннен және 1850-ші жылдардың басында бекініс салғаннан кейін аңғарға қоныстанды. Мексика соғысына дейін испан және мексикалық үкіметтері аңғарды Уте тайпасына берген. Кейін, 19 ғасырда ағылшын қоныс аударушылары аңғарға қоныстанды және кен өндіру, мал шаруашылығы және суармалы егіншілікпен айналысты. Бүгінде аңғарда ағылшын және испан халқының әртүрлі тобы қоныстанған.
The San Luis Valley is a region in south central Colorado with a small portion overlapping into New Mexico. The valley is approximately 122 mile (196 km) long and 74 mile (119 km) wide, extending from the Continental Divide on the northwest rim into New Mexico on the south. It contains 6 counties and portions of 3 others. It is an extensive high elevation depositional basin of approximately 8000 square miles (20,720 km2) with an average elevation of 7664 feet (2336 m) above sea level. The valley is a section of the Rio Grande Rift and is drained to the south by the Rio Grande, which rises in the San Juan Mountains to the west of the valley and flows south into New Mexico. The San Luis Valley has a cold desert climate but has substantial water resources from the Rio Grande and groundwater. The San Luis Valley was ceded to the United States by Mexico following the Mexican–American War. Hispanic settlers began moving north and settling in the valley after the United States made a treaty with the Utes and established a fort in the early 1850s. Prior to the Mexican war the Spanish and Mexican governments had reserved the valley to the Utes. Later in the 19th century Anglo settlers began to settle in the valley and engaged in mining, ranching, and irrigated agriculture. Today the valley has a diverse Anglo and Hispanic population.
Ұт
1868 жылға дейін аңғарда Капоте (Капота) тайпасының юта индейлері тұрған. 1849 жылы Мексика соғысынан кейін юта тайпасы АҚШ-пен бейбітшілік шарты жасады. Одан кейін көп ұзамай Нью-Мексикодан келген қоныс аударушылар қазіргі Колорадода бірнеше шағын елді мекендер құрды, ал 1868 жылы юта тайпасы Колорадоның батысындағы резервацияға көшірілді. Олар Сагуашеде, аңғардың солтүстік-батыс бөлігінде, Лос Пинос агенттігінен Сагуашеге қарай, 1879 жылы Микер қырғыны салдарынан кең резервацияларын жоғалтқанға дейін белгілі бір рөл атқаруды жалғастырды.
Prior to 1868 the Capote (Kapota) band of Ute Indians lived in the valley. The Utes made a treaty of peace with the United States in 1849 after the Mexican War. Shortly thereafter settlers from New Mexico established several small settlements in what is now Colorado and in 1868 the Utes were removed to a reservation in western Colorado. They continued to play a role in Saguache in the northwestern corner of the valley from the Los Pinos Agency to the west of Saguache until they lost their extensive reservation as the result of the Meeker Massacre in 1879.
Испания мен Мексика әкімшілігі
Бұл аймақ испан, кейін мексикалық Нуэво-Мексико провинциясының бір бөлігі ретінде басқарылды. 1843 жылы Нуэво-Мексико үкіметі Сангре-де-Кристо жерін бөліп берді, ол аймақтың бір бөлігін қамтыды және Карлос Бобиен отбасына табысталды. 1848 жылы Мексика-Америка соғысынан кейін Гуадалупе-Идальго шарты арқылы бұл аймақ АҚШ-қа өткізілді.
The area was administered as part of the Spanish, later Mexican, province of Nuevo Mexico. In 1843, the government of New Mexico created the Sangre de Cristo Land Grant consisting of of the valley and granted the family of Carlos Beaubien. The area was ceded to the United States in 1848 after the Mexican–American War in the Treaty of Guadalupe Hidalgo.
АҚШ әкімшілігі
Сан-Луис аңғарында 1850 жылдары негізінен Нью-Мексикодан келген испаниялық фермерлер мен малшылар кең көлемде қоныстанды. Алғашқы қоныс аударушылар қазір Сан-Луис деп аталатын ауылда шіркеу салып, оны 21 маусым 1851 жылы Сент-Луис мерекесіне арнады. Қазіргі таңда Сан-Луис аңғарында Колорадо штатындағы ең ірі испан тілдес халқы тұрады; көптеген отбасылар Нью-Мексикодан келген алғашқы қоныс аударушылардың тікелей ұрпақтары. Иммиграцияның күшеюі бұрын қоныс аударушыларға жол бермеген Уте тайпасынан қорғану үшін АҚШ армиясы салған Массачусетс бекінісінен кейін басталды. АҚШ әскери қатысуының тарихы Гарланд фортында және аңғардағы басқа да тарихи ескерткіштерде сақталған. Сан-Луис аңғары 1861 жылы Колорадо территориясының құрамына кірді. Алғашқы Уте халқы 19 ғасырдың соңында Оңтүстік Уте және Уте Таулық Үнді резервацияларымен шектелді. Колорадоның қалған бөлігінен өзгеше, АҚШ Сан-Луис аңғарындағы жерлерді Нью-Мексико меридианы және базалық сызығын қолдана отырып зерттеді. Сан-Луис аңғары алғашқы атом бомбасын сынау үшін қарастырылған сегіз нысанның бірі болды, бірақ ақырында "Тринити" ядролық сынағы үшін Ақ құм сынақ алаңы таңдалды. Заңнан тыс Фелипе Эспиноса Сан-Луис аңғарында қылмыстық әрекеттер жасады.
Extensive settlement began in the San Luis Valley, primarily by Hispanic farmers and ranchers from New Mexico, in the 1850s. Early settlers built a church in the village that is now called San Luis and dedicated it on the Feast of Saint Louis, 21 June 1851. At present, the San Luis Valley has the largest native Hispanic population in Colorado; many families are directly descended from the original New Mexican settlers. The surge of immigration followed the construction by the U. S. Army of Fort Massachusetts for protection against the Utes, who had previously barred settlers. The history of the U. S. military presence in the valley is preserved at Fort Garland and other historic preserves in the valley. The San Luis Valley became part of the Territory of Colorado in 1861. The original Ute population was confined to the Southern Ute and Ute Mountain Indian reservations in the late 19th century. Unlike the rest of Colorado, the United States surveyed the lands in the San Luis Valley using the New Mexico Meridian and Baseline. The San Luis Valley was one of eight candidate sites to detonate the first atomic bomb with White Sands Proving Ground ultimately selected for the Trinity nuclear test. The outlaw Felipe Espinosa operated in the San Luis Valley.
География
Сан-Луис аңғары – Оңтүстік-орталық Колорадодағы және Солтүстік-орталық Нью-Мексикодағы Рио-Гранде өзенінің бастауындағы кең, көбінесе жазық аңғар. Сан-Луис аңғарының солтүстік бөлігі эндорхейлік алап болып табылады; жер беті сулары бұл аймақтан шықпайды. Қоршаған тау жоталарына түсетін қардың орташа мөлшері 100 дюймды құрайтынына байланысты жер асты сулары мен өзендердің арқасында суармалы егіншілік мүмкін. Оңтүстік бөлігін Рио-Гранде өзені кесіп өтеді. Нақты оңтүстік шекарасы жоқ, бірақ бұл термин көбінесе Оңтүстік Колорадодағы Сан-Луис таулы аймағын және Солтүстік Нью-Мексикодағы Таос платосын қамтиды. Шамамен 50 шақырым ені және 150 шақырым ұзындығы бар аңғардың шығысын Сангре-де-Кристо таулары, ал батысын Сан-Хуан таулары шектеулі. Колорадо штатында Сан-Луис аңғары көбінесе алты округтен тұрады деп есептеледі: Сагуаше, Аламоса, Рио-Гранде, Конехос, Костилья және Минерал. Басты қалалар: Аламоса, Монте-Виста, Дель-Норте, Саут-Форк, Креди, Сагуаше, Центр, Форт-Гарланд, Сан-Луис, Антонито, Ла-Жара, Капулин, Манасса, Санфорд, Крестоун, Вилла-Гроув, Хупер, Моска, Сан-Акасио және көптеген кішкентай елді мекендер. Колорадоның тағы бірнеше округінде Рио-Гранде алабындағы жерлер бар, оның ішінде Арчулета, Хинсдейл және Сан-Хуан округтері. Бланка шыңы – Сангре-де-Кристо жотасы деп аталатын таулардың ең солтүстік бөлігінің оңтүстік шетіндегі Сьерра-Бланканың ең көрнекті нүктесі. Аңғарға қол жеткізуге мүмкіндік беретін бірнеше асулар бар. Сангре-де-Кристо таулары арқылы өтетін Солтүстік Ла-Вета асуын АҚШ 160 тас жолы және Сан-Луис және Рио-Гранде темір жолы (бұрынғы Денвер және Рио-Гранде Батыс темір жолының тармағы) пайдаланады. Тарихи тұрғыдан Медано, Моска және Сангре-де-Кристо асулары да қолданылған. Ұлы құмдық төбелер – аңғардың әйгілі ерекшелігі. Олар Сангре-де-Кристо тауларының батысында орналасқан және биіктігі 229 метрге жетеді. Ұлы құмдық шұңқырлар ұлттық паркі мен қорығы құмдарды және аймақта табылған көптеген археологиялық ескерткіштерді қорғау үшін құрылған. Табиғи аңғарлық су жинағы аңғардың осы бөлігінде жер бетіне жақын орналасқан және құмдардың батысындағы Сан-Луис көлдеріндегі су деңгейін сақтауға көмектеседі. Аңғардың солтүстігіне қарай Понча асуына дейін биіктік көтеріледі, оны қазір АҚШ 285 тас жолы және тарихи тұрғыдан Денвер және Рио-Гранде темір жолының тар рельстері пайдаланады. Ото Мирс, сол кезде Сагуашеде тұрып, Понча асуы арқылы тарихи төлемақылы жолды салған және басқарған, бұл Колорадоның 19 ғасырындағы кен өндіру дәуірінде аңғарды Сан-Хуан және Гуннисон аймақтарына қақпа ретінде пайдаланған. Өзеннің шығысындағы Отто тауы оның құрметіне аталған. Cumbres Pass – Антонито, Колорадо және Чама, Нью-Мексико арасындағы 10 015 фут биіктіктегі асу. Осы асу арқылы 17 мемлекеттік тас жолы және Cumbres және Toltec көрікті темір жолы (алғашқыда Денвер және Рио-Гранде темір жолының Сан-Хуан тармағы ретінде салынған, ол Колорадо штатының Дюранго қаласына дейін созылған) өтеді. Рио-Гранде өзенінің бастауынан Волф Крик асуы АҚШ 160 тас жолының Del Norte, Колорадо және Пагоса Спрингс, Колорадо арасындағы бағыты, ал Slumgullion Pass – АҚШ 160 тас жолы мен Лейк-Сити, Колорадо арасындағы 149 мемлекеттік тас жолының бағыты. Stony Pass, кейде Stoney Pass деп те жазылады, Сан-Хуанның кен лагерлеріне баратын тарихи арба жолы, қазір джип жолы. Аңғардың солтүстік шетінде Солтүстік асу – Сагуаше, Колорадо және Гуннисон, Колорадо арасындағы 114 мемлекеттік тас жолының бағыты, ол қазір округтік жолға айналған Кочетопа асуының бастапқы бағытын айналып өтеді. Рио-Гранде өзені оңтүстік аңғар арқылы Del Norte-ден оңтүстік-шығысқа қарай Аламоса арқылы Нью-Мексикоға дейін ағып өтеді. Аламосадан оңтүстікке қарай батыстан бірнеше өзендер қосылады, оның ішінде Аламоса және Конехос өзендері, ал шығыстан Кулебра сағасы. Солтүстік аңғардың көп бөлігі Сан-Луис жабық алабы деп аталатын эндорхейлік алап болып табылады. Жалпы, Жабық алап ішінде Сагуаше, Сан-Луис және Сангре-де-Кристос тауларының батыс беткейінен ағып жатқан өзендер аңғардың түбіне беткі су ретінде қысқа ғана қашықтыққа ағып түседі. Тек өте ылғалды жылдары, шамамен 20 жылда бір рет, Жабық алаптың өзен жүйесі Ұлы құмдық төбелердің батысындағы Жабық алаптың ең төменгі нүктесіндегі Сан-Луис көліне жалғасқан бірлік ретінде ағып түседі.
The San Luis Valley is the broad, generally flat, valley at the headwaters of the Rio Grande in south central Colorado and far north central New Mexico. The northern portion of the San Luis Valley is an endorheic basin; surface water does not exit this area. Irrigated agriculture is possible in the area due to groundwater and streams fed by the average 100 inches of snow the surrounding mountain ranges receive. The southern portion is drained by the Rio Grande. There is no clear southern boundary but the term is generally used to include the San Luis Hills of southern Colorado and the Taos Plateau of northern New Mexico. About 50 miles from east to west and about 150 miles from north to south, the valley is bounded on the east by the Sangre de Cristo Mountains and on the west by the San Juan Mountains. Within Colorado the San Luis Valley is generally considered to comprise six Colorado counties: Saguache, Alamosa, Rio Grande, Conejos, Costilla and Mineral. The principal towns are: Alamosa, Monte Vista, Del Norte, South Fork, Creede, Saguache, Center, Fort Garland, San Luis, Antonito, La Jara, Capulin, Manassa, Sanford, Crestone, Villa Grove, Hooper, Mosca, San Acacio and a number of smaller locations. A few other counties of Colorado have some land in the Rio Grande Basin including Archuleta County, Hinsdale County and San Juan County. Blanca Peak is prominent in the Sierra Blanca at the southern end of the northernmost section of the mountains, which is known as the Sangre de Cristo Range. There are several passes, with elevations between , giving access to the valley. North La Veta Pass, through the Sangre de Cristo Mountains, is used by U. S. Highway 160 and by the San Luis and Rio Grande Railroad (formerly a branch of the Denver & Rio Grande Western) tracks. Other passes used historically were Medano, Mosca and Sangre de Cristo Passes. The Great Sand Dunes are a famous feature of the valley. They lie directly to the west of the Sangre de Cristo Mountains. The dunes can reach 750 feet (229 m) high. The Great Sand Dunes National Park and Preserve is now in place to protect both the dunes and the numerous archeological sites found in the area. The natural valley aquifer is close to the surface in this part of the valley, and helps with maintenance of water levels in the San Luis Lakes, just to the west of the sand dunes. Elevation rises as you go north in the valley to Poncha Pass, used now by U. S. Highway 285 and historically by the narrow gauge tracks of the Denver and Rio Grande Railroad. Otto Mears, then of Saguache, built and operated a historic toll road over Poncha Pass at the north end of the valley into the San Luis Valley during Colorado's 19th century mining era when the valley was the gateway to the San Juan and Gunnison country and the Ute agency was in the mountains west of Saguache. Mount Otto on the east side of the valley is named after him. Cumbres Pass is a 10,015 ft. pass between Antonito, Colorado and Chama, New Mexico. The pass is traversed by State Highway 17 and the Cumbres and Toltec Scenic Railroad (originally built as the San Juan Extension of the Denver and Rio Grande Railroad that ran to Durango, Colorado). From the headwaters of the Rio Grande Wolf Creek Pass is the route of U. S. Highway 160 between Del Norte, Colorado and Pagosa Springs, Colorado, while Slumgullion Pass is the route of State Highway 149 between U. S. Highway 160 and Lake City, Colorado. Stony Pass, sometimes spelled Stoney Pass, a historic wagon road to the mining camps of the San Juans, is now a jeep trail. At the north end of the valley, North Pass is the route of State Highway 114 between Saguache, Colorado and Gunnison, Colorado, bypassing the original route over Cochetopa Pass, now a county road. The Rio Grande follows a course through the southern valley from Del Norte southeastward via Alamosa to New Mexico. South of Alamosa it is joined by several streams from the west including the Alamosa River and the Conejos River and Culebra Creek from the east. Most of the northern valley is an endorheic basin called the San Luis Closed Basin. Generally, within the Closed Basin the major streams such as Saguache Creek, San Luis Creek, and the streams from the west face of the Sangre de Cristos flow only a short distance onto the valley floor as surface streams. Only in very wet years, perhaps every 20 years, does the stream system in the Closed Basin flow as a contiguous unit into San Luis Lake at the low point of the Closed Basin west of the Great Sand Dunes.
Жерге меншік және басқару
Сан-Луис аңғарының шамамен 50% жеке меншікте. Аңғардың оңтүстік бөлігіндегі, Конехос және Костилья округтеріндегі жердің көп бөлігі бастапқыда Мексиканың ірі жер иеленулерінің бір бөлігі болды және қазір жеке меншік жер. Аңғардың шеттерінде (әдетте Ұлттық орман жерлеріне жақын) орналасқан жерлерді Америка Құрама Штаттарының Ішкі істер департаментінің Жерді басқару бюросы (BLM) басқарады. Бұл жерлер көбінесе көршілес шаруашылықтарға жайлау үшін шамалы төлеммен жалға беріледі. Шаруашылықтың құнының бір бөлігі BLM немесе Ұлттық орман жерлерін жалға алу құқығы болып табылады. Сан-Луис аңғарының айналасындағы таулардағы мемлекеттік жерлер көбінесе Рио-Гранде ұлттық орманның құрамына кіреді және АҚШ Орман шаруашылығы қызметі басқарады. Жеке меншіктегі кең аумақтар кішкентай "ранчо" учаскелеріне бөлінген немесе Федералды үкіметке сатылған немесе сыйға берілген, соның нәтижесінде Ұлы құмды төбелердің ұлттық паркі мен қорығы, басқа да жануарлар дүниесінің қорықтары және әртүрлі мемлекеттік жануарлар дүниесі орналасқан жерлер құрылды.
About 50% of the in the San Luis Valley is privately owned. Much of the land in the south part of the Valley, in Conejos and Costilla counties, was originally part of large Mexican land grants and is private land. on the borders of the valley (generally adjacent to National Forest Lands) are managed by the Bureau of Land Management, BLM, a division of the United States Department of the Interior. This land is usually leased to neighboring ranches for grazing for a nominal fee. Part of the value of a ranch is its continuing lease of BLM or National Forest lands. Public lands in the mountains surrounding the San Luis Valley are generally part of the Rio Grande National Forest and are managed by the United States Forest Service. Large areas of private lands have either been subdivided into small "ranch" lots or have been sold or donated to the Federal government and make up portions of the Great Sand Dunes National Park and Preserve, other wildlife preserves, and various state wildlife sites.
Геология
Сан-Луис аңғарында Аломоса бассейні орналасқан, ол Рио-Гранде жарылысының солтүстік шетінде жатыр. Шөгінділерге терең аллювиалды қабаттар, олардың астында кембрийге дейінгі тақталық жыныстар, Еоцен аллювиалды шөгінділері, Бланко бассейнінің формациясы кіреді; сондай-ақ Олигоцен күлі мен лава ағындары, Конехос формациясымен байланысты, Санта-Фе формациясы, Сан-Хуан жанартаулық өңірінен батысқа қарай аралас аллювиум және лава шығындары; ал кейінгі қабаттар Аламоса формациясын құрайды, құм, қиыршық тас және саз қабаттары кезектесіп орналасқан. Салыстырмалы түрде су өткізбейтін саз қабаттары жер асты суын "жасырын сулы горизонтта" ұстап тұрады, ол бұрғыланған жағдайда артезиандық құдықтармен қамтамасыз етеді. Жер бетіндегі сулар, соның ішінде Рио-Гранде және басқа да өзендер, гидрологиялық тұрғыдан "ашық сулы горизонтпен" байланысты, ол аңғардың көп бөлігін құрайтын жер асты суларының қабаттары. Аңғардың жерүсті суларымен жеткілікті гидрологиялық байланысы бар терең жасырын горизонттар, Колорадо штатының су заңдары бойынша заңды түрде пайдалануға болатын "қосымша емес" сулар ретінде қарастырылмайды. Аңғарға құятын өзендер, әсіресе Рио-Гранде, жоғарыдан аңғар төңірегіне шығатын жерде аллювиалды жайылмаларды қалыптастырған.
The San Luis Valley contains an alluvial basin, the Alamosa Basin, which lies at the north end of the Rio Grande rift. Deposits include the deeper alluvial strata, overlying Precambrian basement rock, Eocene alluvial deposits from a shallow Laramide depression, the Blanco Basin Formation; and Oligocene ash and lava flows associated with the Conejos Formation, is the Santa Fe formation, mixed alluvium and lava outflows from the San Juan volcanic field to the west; later strata comprise the Alamosa formation, alternating layers of sand, gravel, and clay. The relatively impermeable clay layers trap ground water in the "confined aquifer" which, if tapped, supplies artesian wells. Surface waters, including the Rio Grande and other streams, are hydrologically connected to the "unconfined aquifer" a shallow ground water formation which underlies much of the valley. The deeper confined aquifers have sufficient hydrological connection with the surface waters of the valley that they are not considered for the purposes of Colorado water law "nontributary" waters which could legally be mined. Streams which flow into the valley, particularly the Rio Grande, have deposited alluvial fans where they emerge from higher terrain onto the valley floor.
Ата-бабалардағы Роки таулары, Орталық Колорадо сайысы және Сан-Луис-Ункомпагре жоталары
Сан-Луис аңғарындағы прекамбрийлік негіз жынысы мен эоцендік аллювиалды шөгінділер арасындағы айырмашылық, Сан-Луис аңғарының батыс бөлігін қоса, оңтүстік Колорадоның көп бөлігі 56-34 миллион жыл бұрынғы эоцен дәуірінен бұрынғы кезеңде жоталы жерлер болғандығын көрсетеді. Солтүстікте, Колорадоның орталық бөлігінде, Колорадоның батып кету аймағы – шығыстан батысқа қарай созылған алап орналасқан. Сангре-де-Кристо формациясының ірі аллювиалды шөгінділері, мысалы Крестон конгломераты, осы батыстағы жоталардан палеозой, пенсильвания және пермь кезеңдерінде пайда болған. Сангре-де-Кристо тауларының қырларындағы геологиялық құрылымдар ежелгі Роки таулары дәуірінде Орталық Колорадо ойпатында теңіз болғандығын көрсетеді.
The gap between the Precambrian basement rock and the Eocene alluvial deposits in the San Luis Valley is considered evidence that much of southern Colorado, including the western portion of the San Luis Valley, was highlands in the period prior to the Eocene Epoch, 56 to 34 million years ago. There were lowlands to the north in central Colorado, the Colorado sag, an east–west basin. It is from those highlands to the west, in Paleozoic, Pennsylvanian, and Permian times that the coarse alluvial deposits of the Sangre de Cristo Formation such as the Crestone Conglomerate originated. on the crest of the Sangre de Cristos, is evidence of a sea in the Central Colorado Trough during the era of the Ancestral Rockies.
Батыс ішкі теңіз жолы
Орта және соңғы креда дәуірінде, шамамен 100 миллион жыл бұрын, Сан-Луис алқабы Батыс ішкі теңіз жолының жағасында немесе оның астында жатқан, Солтүстік Американы екіге бөлетін саяз теңіз болды. Теңіз тереңдеп, кеңейген сайын батыстағы таулардан эрозияға ұшыраған құм мен қиыршық тас Дакота формациясына шөгінді; кейін, теңіз одан да терең болғанда, саз бен құм Манкос тақтасына шөгінді. Крестоун маңындағы Лексам мұнай аймағы Сангре-де-Кристо тауларының батыс жағындағы Сангре-де-Кристо жарылысының батысында, Манкос тақтасының астында жатқан Дакота формациясының құмтастарында мұнай бар деген гипотезға негізделген. Алтын іздеу кезінде таудың түбінде жүргізілген бұрғылау шағын мөлшерде мұнайды және осы формациялардың, сондай-ақ олардың астындағы Моррисон формациясының бар екенін көрсетті. Бұл жаңалыққа дейін осы формациялар Ларамид орогенезі кезінде эрозияға ұшыраған деп есептелген.
In the middle and late Cretaceous Period, about 100 million years ago, the San Luis Valley lay on the shore of or beneath the Western Interior Seaway, a shallow sea which divided North America into two parts. As the sea deepened and expanded sand and gravel eroded from mountains in the west was deposited in the Dakota Formation; later, when the sea was deeper mud and sand were deposited in the Mancos Shale. The Lexam oil play near Crestone is based on the hypothesis that there is oil trapped in Dakota Formation sandstones lying beneath Mancos Shale to the west of the Sangre de Cristo fault at the western base of the Sangre de Cristo Range southwest of Crestone. Drilling at the base of the range during gold exploration in the vicinity showed small amounts of oil and evidence of the existence of those formations as well as the underlying Morrison Formation. Prior to this discovery it was assumed that these formations had eroded away during the Laramide orogeny.
Ларамидтің оргенезі
80–55 миллион жыл бұрын Ларамид орогенезі кезінде Роки тауларының жиырылуы Сан-Луис алқабы аумағында Сан-Луис Бразос көтерілісі деп аталатын жота жасады. 30 миллион жылға жуық созған бұл процестің нәтижесінде қазіргі Сан-Луис аңғары орналасқан жерде биік және күшті эрозияға ұшыраған жазық пайда болды. Оның батыс бөлігінде Сан-Хуан өзенінің тарихи арнасымен батысқа қарай ағып кеткен алап болды. Эоцен кезеңінде осы алапта қалыптасқан шөгінділер Сан-Луис аңғарының батыс бөлігінің астында сақталған.
Building of the Rocky Mountains by folding during the Laramide orogeny 80 to 55 million years ago created a highland, the San Luis Brazos uplift, in the area of the San Luis Valley. This process over 30 million years resulted in an elevated and highly eroded peneplain where the San Luis Valley is today. There was a basin in its western portion which may have drained west through the course historically followed by the San Juan River. Sedimentary deposits formed in that basin during Eocene times remain in place beneath the western portion of the San Luis Valley.
Ауыл шаруашылығы және жануарлар дүниесі
Сан-Луис аңғарының көп бөлігі жайылымға арналған. Егіншілік көбінесе Аламоса, Монте-Виста және Центр қалаларының маңында шоғырланған. Басты егістерге картоп, қалампыр, бидай және арпа кіреді. Мұнда өсірілген арпа Coors сыра компаниясының негізгі жеткізушісі болып табылады. 1982 жылы квиноа Оңтүстік Америкадан тыс Колорадо штатының Сан-Луис аңғарында алғаш рет сәтті өсірілді, ал 1987 жылдан бері коммерциялық өндіріс жүргізілуде. Өсу маусымы қысқа және су құқығы шектеулі аймақтар люцерна мен жайылымға беріледі. Әсіресе Сагуаче округіндегі кең аумақтарда жер асты суының деңгейі жоғары немесе жылдың бір бөлігінде су тасқыны болады. Егіс емеу жерлер көбінесе "чико" деп аталатын, қояншөп, майлы бұта және басқа да бұталы өсімдіктермен жабылады. Егістіктер әдетте үлкен (1/4 миль радиусы) орталықтандырылған суару жүйелерімен суарылады, ал Рио-Гранде өзенінің аңғарға құятын жеріндегі Рио-Гранде дельтасының ерекшелігі – топырақтан іріленген картоптай тастардың үлкен үйінділері. Аймақ әртүрлі жануарларға толы. Құм қаздары әр көктем және күзде аңғар арқылы көшіп өтеді. Монте-Виста қаздары фестивалі наурыз айында қаланың оңтүстігіне қарай 6 миль (10 км) қашықтықта орналасқан Монте-Виста ұлттық жануарлар қорығында өткізіледі. Аңғар – авоцеттер, ақбас бүркіттер, алтынқос және түрлі түлкілер сияқты көшпенді құстардың жолы. Сан-Луис аңғарындағы ауыл шаруашылығы суару арқасында мүмкін болып отыр, себебі орташа жылдық жауын-шашын мөлшері өте аз, ал көптеген ауыл шаруашылығы дақылдарына кем дегенде екі есе көп су қажет. Аңғардағы жер үсті су құқықтары 1852 жылы Сан-Луис маңындағы Халық каналы арқылы бөліне бастады. 1870 жылдары Сан-Луис аңғарының бір бөлігі суарылды, ал 1880 жылдары бұл көрсеткіш артты. Сан-Луис аңғарының аймақтық медициналық орталығы – аңғардағы ең ірі жұмыс беруші, онда 600-ден астам адам жұмыс істейді. Соңғы жылдары туризм экономиканың маңызды бөлігіне айналды, сонымен қатар аймақты зейнеткерлерге арналған демалыс орны ретінде дамытуға бағытталған жұмыстар жүргізілуде. Сан-Луис аңғарының экономикасын кеңейтуде өнердің үлесі артып келеді.
Much of the land in the San Luis Valley is used for grazing. Farming is generally concentrated around the towns of Alamosa, Monte Vista and Center. Principal crops include potatoes, head lettuce, wheat, and barley. The barley grown here is the main supplier for Coors beer company. In 1982, quinoa was successfully grown for the first time outside of South America in the San Luis Valley of Colorado, and commercial growth has occurred since 1987. Less favored areas with a shorter growing season and less access to water rights tend to be devoted to alfalfa and grazing. Broad areas, especially in Saguache County, Colorado have a high water table or are even flooded part of the year. Uncultivated land is often covered with "chico", low brush such as rabbitbrush, greasewood and other woody species. Cropland is typically irrigated with large (1/4 mile radius) center pivot irrigation systems, and a common feature of the Rio Grande Delta area where the Rio Grande enters the valley are large piles of potato sized rocks screened from the soil. The area supports a wide variety of wildlife. Sandhill cranes migrate through the valley every spring and fall. The Monte Vista Crane Festival takes place in March, centering on the Monte Vista National Wildlife Refuge located 6 mile (10 km) south of town. The valley is a flyway for many migrating birds including avocets, bald eagles, goldfinches, and a plethora of hawk species. Agriculture in the San Luis Valley is enabled by irrigation, since average annual precipitation is just whereas most ag crop production requires at least twice that much water. Surface water rights in the Valley began to be allocated in 1852, with the People's Ditch, near San Luis. In the 1870s, some of the San Luis Valley were irrigated, which rose to in the 1880s. The San Luis Valley Regional Medical Center is the largest employer in the valley, with over 600 employees. Tourism has become a more important part of the economy in recent years, coupled with attempts to develop the area as a retirement destination. The arts are becoming an increasing force in expanding the economy of the San Luis Valley.
Туристік жерлер
National Geographic Traveler ұсынған туристік орындарға наурыз айында Монте-Виста крандар фестивалі, Лос-Каминос Антигуос аймақтық жол желісі, Адамс мемлекеттік университетіндегі Лютер Бин мұражайы кіреді. Сонымен қатар, бірнеше ыстық бұлақтар бар: Құмдық құмдар бассейніндегі ыстық бұлақ және Қуанышты саяхат ыстық бұлағы. Аламосадағы Мейн-стриттегі Firedworks галереясы аймақтық тарих пен өнерді, сондай-ақ аймақтық мексикалық тағамдарды ұсынады. Аламосаның жанында жабайы табиғатты тамашалау үшін қаладан солтүстікке қарай Аламоса ранчосы және оңтүстік-шығыста Аламоса ұлттық жабайы табиғат қоры ұсынылады. Аламосаның солтүстік-шығысында Сан-Луис көлдері мемлекеттік жануарлар аймағы, Сан-Луис көлдері және Ұлы құмдық шұңқырлар ұлттық паркі орналасқан.
Tourist attractions suggested by National Geographic Traveler include the Monte Vista Crane Festival in March, Los Caminos Antiguos, a regional road network, the Luther Bean Museum at Adams State University. Multiple Hot springs the Sand Dunes Swimming Pool Hot Spring and Joyful Journey Hot Springs. The Firedworks Gallery on Main Street in Alamosa for regional history and art, and regional Mexican food. Also recommended near Alamosa for wildlife viewing are The Alamosa Ranch north of town and the Alamosa National Wildlife Refuge to the southeast. To the northeast of Alamosa lie the San Luis Lakes State Wildlife Area, the San Luis Lakes and the Great Sand Dunes National Park
Форт-Гарланд, Колорадо, Ұлы құмдық шұңқырлардың оңтүстігінде, АҚШ 160 тас жолында Форт-Гарланд мұражайы ұсынылады. Одан әрі оңтүстікке қарай, Колорадо штатының ең көне қаласы Сан-Луис қаласында, 159 мемлекеттік тас жолында Хьюберто Маэстастың Христиан дінінің стацияларын бейнелейтін қола мүсіндері орналасқан. National Geographic автосапары Сан-Луистен бастап Манасса, Колорадо арқылы 142 мемлекеттік тас жолымен батысқа қарай, содан кейін Конехос, Колорадо арқылы АҚШ 285 тас жолымен оңтүстікке қарай, одан кейін Кумбрес асуынан Чамға дейін, Нью-Мексико, 17 мемлекеттік тас жолымен батысқа қарай, тар жолды Кумбрес және Толтек көрікті темір жолының бағытына параллель жүруді ұсынады. Penitente Canyon және басқа да жерлерде тауға шығу және кемпинг жасауға болады. Рито Секо паркі Сан-Луистің шығысында орналасқан және Рито Секо атымен аталған. 1970 жылдары кемпинг ретінде құрылған. Алайда, онда жаяу жүру жолдары болмаған. 2022 жылы он жылдан астам жоспарлаудан кейін Костилла округі мен Сан-Луис аңғарының ұйымы паркте үш жаяу жүргінші жолы мен бір тау велосипеді жолын салды.
At Fort Garland, Colorado south of the Great Sand Dunes on U. S. Highway 160 the Fort Garland Museum is recommended and further south on State Highway 159 at San Luis, Colorado, the oldest town in Colorado, the bronze sculptures by Huberto Maestas, depicting the Stations of the Cross. From San Luis, the National Geographic road trip suggests traveling west on State Highway 142 through Manassa, Colorado, then south on U. S. Highway 285 past Conejos, Colorado then west on State Highway 17 over Cumbres Pass to Chama, New Mexico paralleling the route of the narrow gauge Cumbres & Toltec Scenic Railroad. Rock climbing and camping are available at Penitente Canyon and other locations. Rito Seco Park, located east of San Luis and named for a creek called Rito Seco, was established as a campground in the 1970s. However, it lacked hiking trails. Then in 2022, after more than a decade of planning, Costilla County and an organization called San Luis Valley Great Outdoors built three hiking trails and one single track mountain bike trail in the park.
Өнер қауымдастығы
Сан-Луис аңғарында 500-ден астам белгілі суретші тұрады, бұл туралы Монте-Виста суретшілер тобының жүргізіп отырған каталогы куәландырады, The Art Thing. The Art Thing мүшелеріне әртүрлі салаларда жұмыс істейтін, елімізде танымал бірнеше суретші кіреді. Монте-Вистада Монте Өнерлер Кеңесі, сондай-ақ бірнеше фестиваль және Калифорния мен Солтүстік Каролина сияқты алыс штаттардан суретшілерді қызықтыратын өнер саяхаттары бар. Сан-Луис аңғарының өнері ертедегі юта, апачи, команч тайпаларының және кейінірек испан тілінде сөйлейтін иммигранттардың дәстүрлерінен бастау алады. Сан-Луис аңғарында бес жұмыс істеп тұрған театр бар, олардың екеуі Адамс мемлекеттік университетінде, ал қалғаны Крид репертуарлық театры, Ескі испан жолдары театр компаниясы және Монте-Вистадағы Рокки-Маунтин сахнасы. Тамыз айында екі ірі музыка фестивалі өтеді: Испан жолдары музыка фестивалі, мексикалық родео және Риодағы ырғақтар. Аңғардағы музыкаға South Fork Music Association және Alamosa Live Music Association қолдау көрсетеді.
There are over 500 known artists living in the San Luis Valley as evidenced by an ongoing directory maintained by Monte Vista artists' group, The Art Thing, The Art Thing's membership boasts several nationally recognized artists working in various media. Monte Vista is also home to the Monte Arts Council as well as several festivals and an art tour that attracts artists from as far away as California and North Carolina. The arts of the San Luis Valley draw from traditions of the early Utes, Apaches, and Comanches and the later Spanish speaking immigrants. The San Luis Valley is home to five active live theaters, two at Adams State University, The Creede Repertory Theater, The Old Spanish Trails Theatre Company and Rocky Mountain Stage in Monte Vista. In August there are two major Music Festivals, the Spanish Trails Music Festival and Mexican Rodeo, and Rhythms on the Rio. Music in the valley is sponsored by the South Fork Music Association and the Alamosa Live Music Association.
Күн энергиясы
Сан-Луис аңғары – күн энергиясын өндіруге қолайлы альпілік шөлдік аймақ. Бұл АҚШ-тағы үй шаруашылықтарында орналасқан күн энергиясы жүйелерінің халыққа шаққандағы ең жоғары концентрациясы. Колорадо штатының заңдарына сәйкес, 2020 жылға дейін штатта қолданылатын энергияның 30 пайызы жаңартылатын көздерден өндірілуі тиіс. Сондай-ақ, өндірілген қуаттың 3 пайызы өндірілген немесе оған жақын жерде пайдаланылуы керек, яғни тікелей тарату. Аймақта бірнеше ірі фотоэлектрлік электр станциялары бар, сонымен қатар күн энергиясы қондырғылары үшін жерді сату немесе жалға беру нарығы да белсенді. 2007 жылы SunEdison компаниясы Колорадо штатының Моска қаласының жанында 80 акр жерге 7,7 мегаватттық Аламоса фотоэлектрлік электр стансасын салды. Ол сол кезде АҚШ-тағы ең ірі желіге қосылған күн электр станциясы болды. 2010 жылы 19 мегаватттық Greater Sandhill күн электр станциясы, 2011 жылы 30 мегаватттық San Luis Valley күн электр шаруашылығы, 2012 жылы 30 мегаватттық Alamosa күн электр станциясы және 2015 жылы 50 мегаватттық Hooper күн фотоэлектрлік электр станциясы іске қосылды. Олардың барлығы Москаның жанындағы бұрынғы егістік жерлерде орналасқан. 2009 жылдың 11 желтоқсанында 125-тен астам адам Tessera Solar (Stirling Energy Systems компаниясымен байланысты) компаниясының Saguache қаласының жанында 8000 параболалық айнаны (әрқайсысы 40 футтан) орнату туралы ұсынысына жауап беру үшін жиналды. Мәселе көптеген Стирлинг қозғалтқыш генераторларынан шығатын шу деңгейі және жалпы өнеркәсіптік күн қондырғыларының тиімділігі болды. 2011 жылдың 11 шілдесінде рұқсат алуға берілген өтініш кері тартылды. Сонымен қатар, Понча және Ла Вета өткелдері арқылы салынатын жоспарланған электр беру желілері де дау тудырды, олар өнеркәсіптік күн энергиясын дамытуға жол ашар еді. 2012 жылы АҚШ Ішкі істер департаменті аңғардағы BLM жерлерінде бірнеше Күн энергиясы аймақтарын белгіледі, бірақ әзірге ешқандай жобаның дамытылып жатқаны туралы хабарлама жоқ.
The San Luis Valley is an alpine desert environment which is conducive to solar energy production. It has the highest per capita concentration of home based solar energy systems in the United States. Colorado law requires that 30% of the power used in the state be generated from renewable sources by 2020. It also requires that 3% of the power generated be used at or near where it is generated; i. e. distributed generation. There are also a number of utility scale photovoltaic power stations in the valley, and an active market in selling or leasing land to be used for solar facilities. In 2007, SunEdison constructed the 7.7 megawatt Alamosa Photovoltaic Power Plant on about 80 acres near the town of Mosca, Colorado. It was the largest grid connected solar electric facility in the United States at that time. It was followed in 2010 by the 19 megawatt Greater Sandhill Solar Plant, in 2011 by the 30 megawatt San Luis Valley Solar Ranch, in 2012 by the 30 megawatt Alamosa Solar Generating Project, and in 2015 by the 50 megawatt Hooper Solar PV Power Plant. All are located on previously developed agricultural lands near Mosca. On 11 December 2009, more than 125 people gathered to respond to a proposal by Tessera Solar (affiliated with Stirling Energy Systems) to install 8,000 parabolic mirrors, 40 feet each, on near Saguache, Colorado. At issue was the noise expected to be generated by the numerous stirling engine generators, and the wisdom of industrial solar facilities in general. The application for a permit was withdrawn on 11 July 2011. There has also been controversy regarding proposed transmission lines over both Poncha and La Veta passes, which would open the door to much more industrial solar development. In 2012, the United States Department of Interior designated several Solar Energy Zones on BLM lands in the valley, although no projects have yet been announced to be in development.
Демография
Сан-Луис алқабының көптеген тұрғындары – испаниялықтар, ал Костилья және Конехос округтерінде тарихи тұрған халық Нью-Мексикодан келген ерте көшіп келгендермен қоныстандырылған. Аңғарда аз ғана американдықтар да бар. Жақында құрылған шағын амиш қауымдары бар. Аңғардың төменгі жағындағы жайылымдық жерлердің көп бөлігі аса құнды емес. Костилья округінде үлкен жерлер 5 акрлық учаскелерге бөлінген. 35 акрлық учаскелер де аңғарда кең таралған, себебі 35 акрлық жерге бақша мен малға су беру үшін құдық қазуға болады. Бұл учаскелер көбінесе жерге орныққан, жеке шаруашылықпен айналысатын адамдарға сатылады. Ла Пуэнте ұйымы Аламосада орналасқан және аңғардағы үйсіздерге және басқа да мұқтаж жандарға әлеуметтік қызметтер көрсетеді. Оған Аламосадағы Тринидад мемлекеттік колледжінің кампусы да көмектеседі.
A significant portion of the residents of the San Luis Valley are Hispanic with historic populations in Costilla and Conejos counties which were settled by early migrants from New Mexico. There are a few Native Americans in the valley. There are small Amish communities which were recently established. Much of the grazing land on the floor of the valley is of little value. In Costilla County, large tracts of land have been subdivided into 5 acre plots. 35 acre plots are also common in the valley as a 35 acre plot allows drilling a well to water a garden and livestock. These have been sold to homesteaders who often live off the grid. La Puente, headquartered in Alamosa offers social services to the homeless and others in the valley. It is supplemented by a campus of Trinidad State College in Alamosa.
Денсаулық
Сан-Луис аңғарының аймақтық медициналық орталығы – толық қызмет көрсететін жедел медициналық көмек ауруханасы және мамандандырылған дәрігерлік клиника. Жергілікті түрде жүргізілген халық денсаулығы статистикалық зерттеуі, халық денсаулығының көптеген көрсеткіштері бойынша айқын кемшіліктерді көрсетті. Мәселен, медициналық қызметкерлердің жетіспеушілігі бар: 100 000 тұрғынға 106 дәрігер шамасында, ал Колорадо штаты бойынша орташа көрсеткіш 278 дәрігерді құрайды.
San Luis Valley Regional Medical Center is a full service Acute Care hospital and specialty physician clinic. A locally conducted survey of public health statistics showed a considerable deficiency with respect to most measures of public health. There is a deficiency of medical providers, for example, 106 physicians per 100,000 compared to the Colorado average of 278.