1971 жылғы Индо-Пакистан соғысының маңызды шайқасы: Лонгевала шайқасы

Кіріспе

1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысының маңызды шайқасы

Лонгевала шайқасы (4–7 желтоқсан 1971) 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысының батыс майданындағы алғашқы ірі шайқастардың бірі болды. Бұл шайқас Раджастанның Тар шөліндегі Лонгевала шекаралық бекетінде Пакистанның шабуылдаушы күштері мен Үндістанның қорғаушылары арасында өтті. Шабуылға 2000–3000 пакистандық әскер, 30–40 танк, ал қорғауға 120 үнді әскері, 4 «Хокер Хантер» және 3 «ХАЛ Марут» истребитель-бомбалаушылары қатысты. Майор Кулдип Сингх Чандпури басқаратын Үндістан армиясының Пәнжаб полкінің 23-ші батальонының ротасы күштер келгенше тұру немесе пакистандық механикаландырылған жаяу әскерінен қашудың алдында тұрды. Чандпури бұл мүмкіндікті пайдаланып, барлық күштерін дұрыс орналастырып, өзінің берік қорғаныс позициясын және жау тактикасындағы қателіктерден туындаған әлсіздіктерді толыққанды пайдаланды. Сонымен қатар, ол Үндістан әуе күштерінің алдыңғы қатардағы бақылаушысының постты қорғау үшін алты сағаттан кейін күштер келгенге дейін ұшақтарды басқарып, қауіпсіздігін қамтамасыз етуіне риза болды. Пакистандық қолбасшылар бірнеше дұрыс емес шешімдер қабылдады, оның ішінде Лонгевала аймағындағы үндістандық истребитель-бомбалаушыларының болуын болжамау, маршрутты дұрыс зертпестен операциялық жылдамдықты қолдану және инженерлік барлаусыз фронталды шабуылға бару. Бұл пакистандық бригадалық топты әуе шабуылына өте осал қалдырды, ал көлік құралдары бронетранспорт құралдарының қозғалысына жарамсыз жерде батты, себебі олар бір жолдан шығуға тырысты және жаудың отына оңай түсті, тактикалық шайқаста сыртқы отын қоймаларын пайдаланды және беймәлім жерде түнгі шабуылға баруға тырысты. Сонымен қатар, жаяу әскер әскердің қозғалысына кедергі келтіретін кедергілерге тап болды, бұл жаяу әскердің шабуыл жасаған сәтте үнділік қарудан және қолдау қаруынан жасырыну мүмкіндігі болған қараңғылықта шатастыру мен шабуылды тоқтатуға әкелді. Осы кезде Исламабадқа ашық қақтығыс болатыны және Шығыс Пакистанның ұзақ мерзімде қорғала алмайтыны анық болды. Яхья Хан осы сәтте Пакистанның тұтастығын сақтауға тырысып, Әйүп Ханның стратегиясымен Үндістанды тоқтатуды көздеді: «Шығыс Пакистанның қорғанысы Батыста».

The Battle of Longewala (4–7 December 1971) was one of the first major engagements in the western sector during the Indo Pakistani War of 1971, fought between assaulting Pakistani forces and Indian defenders at the Indian border post of Longewala, in the Thar Desert of Rajasthan. The battle was fought between 120 Indian soldiers accompanied by four Hawker Hunter and three HAL Marut fighter bombers and 2,000–3,000 Pakistani soldiers accompanied by 30–40 tanks. A company of the Indian Army's 23rd Battalion, Punjab Regiment, commanded by Major Kuldip Singh Chandpuri, was left with the choice of either attempting to hold out until reinforced, or fleeing on foot from a Pakistani mechanized infantry force. Choosing the former, Chandpuri ensured that all his assets were correctly deployed and made the best use of his strong defensive position, as well as weaknesses created by errors in enemy tactics. He was also fortunate that an Indian Air Force forward air controller was able to secure and direct aircraft in support of the post's defence until reinforcements arrived six hours later. The Pakistani commanders made several questionable decisions, including a failure of their strategic intelligence to foresee the availability of Indian fighter bombers in the Longewala area, exercising operational mobility with little or no route reconnaissance, and conducting a tactical frontal assault with no engineer reconnaissance. That led to the Pakistani brigade group being left extremely vulnerable to air attack and vehicles becoming bogged in terrain unsuitable for the movement of armoured vehicles, as they tried to deploy off a single track and were more susceptible to enemy fire since they used external fuel storage in tactical combat and attempted to execute a night attack over unfamiliar terrain, and infantry was surprised by obstacles to troop movement, which caused confusion and stalling the attack during the crucial hours of darkness, when the assaulting infantry still had a measure of concealment from Indian small arms and infantry support weapon fire. It was clear to Islamabad by this time that open conflict was inevitable, and that East Pakistan was indefensible in the long run. Yahya Khan chose at this point to try to protect Pakistan's integrity and to hold India by Ayub Khan's strategy—"The defence of East Pakistan lies in the West".

Батыс сектор

Ханның саясаты халықаралық қысымның салдарынан Үндістанмен ашық қақтығыстың ұзаққа соқпайтынын, ал Шығыс Пәкістанды қорғау мүмкін емес екенін ескере отырып, келіссөздерде сауда құралы ретінде пайдалану үшін Үндістан аумағының мүмкіндігінше көп бөлігін басып алуға соғыс күшін жұмылдыруды көздеді. Шабуылдың алғашқы жоспарлары Пакистан Әуе Күштерінің (PAF) уақытша әуеде басымдыққа ие болуын талап етті, осының арқасында Ханның әскерлері Батыс Үндістанға тереңдеп кіріп, позицияларын бекітуге үлгеретін шапшаң әрекетті жүзеге асыруға мүмкіндік алатын еді. PAF 3 желтоқсан күні кешке алдын ала соққылар берді, осылайша батыс майдандағы жауынгерлік қимылдардың ресми түрде басталуына себеп болды. Халықаралық шекараға жақын орналасқан Рахим Яр Хан қаласы Ханның әскерлері үшін маңызды байланыс орталығы болды және Синд-Пенджаб теміржолында орналасқандықтан, Ханның логистикалық тізбегіндегі әлсіз буынға айналды. Рахим Яр Ханның үнді әскерлерінің бақылауына өтуі Синд пен Батыс Пенджаб арасындағы теміржол және автомобиль жолын тоқтата тұрып, Ханның әскерлерін отын мен оқ-дәрі жеткізілімінен айырып тастайтын еді, бұл жеткізілімдер Карачи арқылы жүзеге асырылатын. Үндістанның соғыс жоспарларында 12-ші үнді дивизиясының Саркари Тала арқылы Исламгархқа қарай шабуыл жасап, содан кейін Багла арқылы өтіп Рахим Яр Ханды басып алу көзделген. Бұл Пәкістанның Пәнджаб және Джамму мен Кашмир секторындағы қорғанысын әлсіретіп, Шәкәргарх секторындағы жоспарланған үнді шабуылына орай, ондағы пәкістандық күштерді қоршауға мүмкіндік берер еді. Пәнджабты операциялық орталық ретінде қарастырған Пәкістанның аймақта күшті барлау желісі болды және жердегі салыстырмалы түрде әлсіз күштерін алдын ала соққы беру арқылы толықтыруды жоспарлады, бұл соққы Рамгархтың оңтүстігіндегі дивизиялық штабқа қарай Кишангарх арқылы жасалатын еді. Пәкістандықтардың жоспары Лонгевала, Рамгарх және Джайсалмер қалаларына жетіп, оларды басып алудан тұрды. Алайда, жоспар бастапқыда-ақ қиындыққа толы болды, себебі ол маршруттық және инженерлік барлау жүргізілмей, түнде шабуыл жасауды көздеді, сондықтан бронетанкті әскерлер мақсатқа қарай жылдам қозғалыстың мүмкін еместігін білмеді. Күннің барысында Лонгевала шайқастың басталуына дейін басымдыққа ие болғанына қарамастан, Пәкістан үшін ең ауыр шығынға айналды, себебі көлік құралдары жұмсақ құмға батып, қимылдары шектелді.

Khan's policy made the assumption that an open conflict with India would not last long due to international pressure, and that since East Pakistan was undefendable, the war effort should be concentrated on occupying as much Indian territory as possible as a bargaining tool at the negotiating table. The initial plans for the offensive called for at least temporary air dominance by the Pakistan Air Force (PAF) under which Khan's troops could conduct a lightning campaign deep into Western India before digging in and consolidating their positions. The PAF launched pre emptive strikes on the evening of 3 December that led to the formal commencement of hostilities in the western theatre. The city of Rahim Yar Khan, close to the international border, formed a critical communication centre for Khan's forces and, situated on the Sindh–Punjab railway, remained a vulnerable link in Khan's logistics. The fall of Rahim Yar Khan to Indian forces would cut off the railway as well as road link between Sindh and West Punjab, starving Khan's forces of fuel and ammunition delivered to Karachi. Indian battle plans called for a strike by the 12th Indian Division across the border towards Islamgarh through Sarkari Tala, subsequently advancing through Baghla to secure Rahim Yar Khan. This would destabilise the Pakistani defences in the Punjab and Jammu & Kashmir Sector, allowing the planned Indian offensive in the Shakargarh sector to sweep the Pakistani forces trapped there. Pakistan, which envisaged the Punjab as an operational centre, had a strong intelligence network in the area and planned to counter its own comparatively weak strength on the ground with a pre emptive strike through Kishangarh towards the divisional headquarters south of Ramgarh. The Pakistani plan was to reach Longewala, Ramgarh and Jaisalmer. The plan was far fetched from the start, if only because it called for a night attack to be conducted over terrain that was not preceded by route or engineer reconnaissance, and the armoured troops were therefore unaware the ground could not support rapid movement towards the objective. As the day unfolded, Longewala would stand out as one of the biggest losses for Pakistan, despite overwhelming superiority before commencement of the battle, largely due to the vehicles becoming bogged down in soft sand.

Үндістанның қорғаныс жоспарын жасау

Үндістан тарапынан бұл постты майор Кулдип Сингх Чандпури басқарған Пәнжаб полкінің 23-ші батальонының А ротасы ұстады. Қорғаныс құрылымдары көліктер үшін өте қиын болған биік құм төбесінде орналасқан, аймаққа басымдық ететін жерді қамтыды. Лонгевала постында бронетранспорттық құралдар болған жоқ, бірақ батальонға тікелей қолдау көрсету міндеті жүктелген 170-ші және бір күн бұрын құпия түрде орналасқан 168-ші далалық артиллерия полкінен артиллериялық қолдау бар еді. Тікелей қолдау батареясы 168-ші далалық полкке қосылып, оның "Сьерра" батареясы ретінде жұмыс істеді. 3 желтоқсанда ПАФ-тың үндістандық әуежайларына жасаған шабуылдарынан кейін Чандпури екінші лейтенант Дархам Вирдің басшылығымен 20 адамнан тұратын патрульді шекарадағы 638-ші шекаралық бағанаға жіберді. Бұл патруль пакистандық күштердің ілгерілеуін анықтауда маңызды рөл атқарды.

Шайқас

4-ші күні түні, Дхарам Вирдің взводы патрульдеу кезінде шекарадан ар жақтан көптеген бронетранспортты құрылғылардың жақындап келе жатқанын анықтады. Бұл дерек майор Атма Сингх басқарған армияның әуе бақылауынан түскен хабарламалармен расталды, онда постқа қарай бет алған бронетранспортты колонна байқалды. Дхарам Вир Бхакридің взводына алға жылжып келе жатқан бронетранспортты колоннаны қадағалауды тапсырып, Чандпури батальон штабымен байланысып, дереу күштерді күшейтуді, бронетранспортты және артиллериялық қолдауды сұрады. Батальон штабы оған сол жерде қалып, шабуылды барынша тоқтатуды немесе Рамгархқа тактикалық шегінуді ұсынды, себебі сол түнде күштерді күшейту мүмкін болмайды. Оның құрамасында уақытында кері шегінуге жеткілікті көлік болғанына қарамастан, ол қалып, жаудың шабуылына тойтарыс беруді жөн көрді. Пәкістандық күштер шабуылды таңғы сағат 12:30-да бастады. Шабуыл жалғыз бекетке жақындағанда, пәкістандық артиллерия шекарадан орташа калибрлі артиллериямен атып, БЖҚ бөлімінің он түйесінің бесеуін өлтірді. 45 танктан тұратын колонна бекетке жақындағанда, далалық мина орнатуға уақыт жетпеген үндістандық қорғаныс күштері жаудың алға жылжуымен бірге асығыс түрде танкіге қарсы мина орнатып, осы процесте бір жаяу әскері қаза тапты. Үндістандық жаяу әскері ПИАТ-тарын қолдану алдында пәкістандық танктер жақындағанша атуды тоқтатты. Таңертең Үндістанның Әуе күштері HAL HF 24 Maruts және Hawker Hunter ұшақтарын постқа көмектесу үшін жіберді. Олар түнгі көру құралдарымен жабдықталмағандықтан, таң атқанша күтуге мәжбүр болды. Алайда, күндіз IAF тиімді жұмыс істей алды, соққы беруші ұшақтар әуедегі Forward Air Controller (FAC) Сингхтің HAL Krishak бақылау ұшағы арқылы нысандарға бағытталды. Үндістандық ұшақтар пәкістандық жер күштеріне әр ұшақта 16 "Матра Т-10" зымырасымен және 30 мм "Аден" зениттік пулеметтерімен шабуыл жасады. Пәкістанның Әуе күштері басқа жерлерде болғандықтан қолдау көрсетпеді, сондықтан танктер мен басқа бронетранспортты құрылғылар IAF-тың "аңшылары" үшін оңай нысана болды. Танктерге орнатылған 12,7 мм-лік зениттік ауыр пулеметтердің қашықтығы шектеулі болғандықтан, үнді ұшақтарына қарсы тиімді болмады. Үндістанның әуе шабуылына шөлді жер көмектесті. Кейіннен көптеген IAF офицерлері шабуылды "түйе ату" деп сипаттады, бұл тең емес екенін көрсетеді. Келесі күні түскі уақытта шабуыл толығымен аяқталды, нәтижесінде Пәкістан 36 танкты жоғалтты, оның 22-сі ұшақтан, 12-сі жердегі танкіге қарсы атыстан қиратылды, ал 2-сі тастап кетілгеннен кейін қолға түсті, жалпы саны 100-ге жуық көлік посттың маңындағы шөлде жойылды немесе зақымдалды. Пәкістандық күштер дивизияның ат әскері полкінің 20-шы лансерлері полковник Бава Гурувачан Сингх басшылығымен және 17-ші батальон, Раджпутана атқыштарымен бірге алты сағаттық ұрысты аяқтау үшін қарсы шабуылға шығып, кері шегінуге мәжбүр болды. Үндістанның жеңісіне қарамастан, екі тараптың да барлау және стратегиялық қателіктері болды. Үндістанның барлау қызметі батыс секторда осындай үлкен бронетранспортты күштердің жақындап келе жатқаны туралы ескерту бермеді. Сонымен қатар, қорғаныс бекеті жеткілікті қаруланбаған еді. Соңында, олар өз басымдықтарын пайдаланып, Пәкістанның қашып бара жатқан танктерін жоймады, IAF оларды қашып кеткенше күткенімен. Дегенмен, олар 36 танкты жойды немесе басып алды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бір шайқаста бір тараптан танктердің ең көп жоғалтуы болды. Кейбір пәкістандық танктер өздерін құтқаруға тырысқанда қозғалтқыштары қызып, істен шығып, тасталып кетті. Ашық шөлді жердегі майдан танктер мен жаяу әскерлерді әуе шабуылынан қорғауға мүмкіндік бермеді. Лонгеваланы басып алу жоспары жақсы болғанымен, әуе қорғанысының болмауынан сәтсіз аяқталды. Нәтижесінде екі танк полкі Лонгеваланы басып ала алмады. Өз кезегінде, үндістандық рота командирі Чандпури Үндістанның екінші жоғары батырлық ордені – Маха Вир Чакрамен марапатталды. Қорғаныс ротасының мүшелері мен батальон командиріне де бірнеше марапаттар берілді. Ал пәкістандық дивизия командирі қызметтен босатылды. 2008 жылы шайқасқа қатысты кейбір офицерлер барлық жауынгерлік жетістіктерді IAF-қа жатқызды, бұл келіспеушіліктерге әкелді. Бұл Чандпуридің 1 рупия сомасында сотқа жүгінуіне себеп болды.

During the night of the 4th, Dharam Veer's platoon, while on a patrol, detected noises across the border that suggested a large number of armoured vehicles approaching. These were soon confirmed by reports—from the Army's air observation post aircraft flown by Major Atma Singh—in the area of a armoured column on the track leading to the post advancing in the general direction of the Longewala post. Directing Dharam Veer Bhakri's patrol to trail the advancing armoured column, Chandpuri contacted battalion headquarters, requesting urgent reinforcements and armour and artillery support. Battalion headquarters gave him the choice of staying put and containing the attack as much as possible, or carrying out a tactical retreat to Ramgarh, as reinforcements would not be available that night. Despite his command having all the transportation to retreat back on time, he chose to stay and fight back the advancing enemy. The Pakistani forces began their attack at 12:30 am. As the offensive approached the lone outpost, Pakistani artillery opened up across the border with medium artillery, killing five of the ten camels from the BSF detachment. As the column of 45 tanks neared the post, Indian defences, lacking the time to lay a prepared minefield, laid a hasty anti tank minefield as the enemy advanced, one infantryman being killed in the process. The Indian infantry held their fire until the leading Pakistani tanks had approached to within before firing their PIATs. In the morning, the Indian Air Force was finally able to direct some HAL HF 24 Maruts and Hawker Hunter aircraft to assist the post; they were not outfitted with night vision equipment, and so had to wait until dawn. With daylight, however, the IAF was able to operate effectively, with the strike aircraft being guided to targets by the airborne Forward Air Controller (FAC), Singh, in a HAL Krishak observation aircraft. The Indian aircraft attacked the Pakistani ground troops with 16 Matra T 10 rockets and 30 mm ADEN cannons on each aircraft. Without support from the Pakistan Air Force, which was busy elsewhere, the tanks and other armoured vehicles were easy targets for the IAF's Hunters. The range of the 12.7 mm anti aircraft heavy machine guns mounted on the tanks was limited and therefore ineffective against the Indian jets. Indian air attacks were made easier by the barren terrain. Many IAF officers later described the attack as a "turkey shoot", signifying the lopsidedness. By noon the next day, the assault had ended completely, having cost Pakistan 36 tanks 22 of which were destroyed by aircraft fire, 12 by ground anti tank fire, and 2 captured after being abandoned, with a total of around 100 vehicles destroyed or damaged in the desert around the post. The Pakistani forces were forced to withdraw when Indian tanks from the division's cavalry regiment, the 20th Lancers, commanded by Colonel Bawa Guruvachan Singh, along with the 17th Battalion, Rajputana Rifles, launched their counter offensive to end the six hour engagement. Notwithstanding the Indian victory, there were intelligence and strategic failures on both sides. India's intelligence service failed to provide warning of such a large armoured force in the western sector. Moreover, the defending post was not heavily armed. Finally, they did not push home their advantage and destroy the fleeing Pakistani tanks while the IAF had them on the run. They did, however, destroy or capture some 36 tanks, one of the most disproportionate tank losses for one side in a single battle after World War II. Some Pakistani tanks suffered engine failure due to overheating in trying to extricate themselves, and were abandoned. The open desert battleground provided little to no cover for the tanks and infantry from air attacks. The plan to capture Longewala may have been good in conception, but failed due to lack of air cover. As a result, two tank regiments failed to take Longewala. For his part, the Indian company commander, Chandpuri, was decorated with India's second highest gallantry award – the Maha Vir Chakra. Several other awards were earned by members of the defending company and the battalion's commander. On the other hand, the Pakistani divisional commander was dismissed from service. In 2008, the battle was the subject of disagreement, some officers of the time ascribing all the combat success to the IAF. This led to Chandpuri suing for the token amount of one rupee.

Танымал мәдениетте

Лонгевала шайқасы 1997 жылы түсірілген «Шекара» (Border) хинди фильмінде бейнеленген. Ж. П. Датта режиссерлік еткен бұл фильмде Сунни Диол майор Кулдип Сингх, Джеки Шроф командир М. С. Бава, Сунил Шетти көмекші командир Баярон Сингх (БСФ) және Аксхай Ханна Дархам Вир рөлінде ойнады. Фильмге басты сын – Әскери-әуе күштерінен көмек келгенге дейін үнді әскерінің қиын жағдайда болғанын көрсеткені болды.