Кіріспе

Есірткіге тәуелділіктің өмірлік үрдіс моделі – тәуелділікті ауру емес, әдеттегі реакция және қанағаттандыру мен қауіпсіздік көзі ретінде қарастырады, оны тек әлеуметтік қарым-қатынастар мен өмірлік тәжірибелер контекстінде ғана түсінуге болады. Бұл модель тәуелділікті ауру ретінде қарастыратын модельге қарсы тұрады. Оны Стэнтон Пил өзінің «Тәуелділік және қалпына келтіру туралы шындық» (Арчи Бродский мен Мэри Арнольдпен бірлесіп, 1991) кітабында жариялап, қолдады. Өмірлік үрдіс моделінің жақтаушылары біртұтас биологиялық механизмдер тәуелділік мінез-құлқының барлық қырларын түсіндіре алмайды және сондықтан «ауру» терминін қолдануға қарсы. Олар адамның өмірлік мүмкіндіктерін кеңейту, жаңа бейімделу механизмдарын игеру, құндылықтар мен мақсаттарды іздеу, қарым-қатынастарды жақсарту және жеке бастамашылықты көрсету арқылы тәуелділікті жеңуге қабілетті екенін баса көрсетеді – бұлардың барлығы қалыпты адам дамуының бөлігі болып табылады. Шындығында, ауру моделі осы табиғи өмірлік процестерге кедеріс келтіреді. Барлық тәуелділік түрлеріне жататын деп есептелетін биологиялық механизмдер (CREB және ΔFosB) – психоәлеуметтік факторлар пайдалану мен әсер ету деңгейіне ғана әсер ететін екінші дәрежелі мәселелер ретінде қарастырылса – 2013 жылы Эрик Дж. Нестлер зерттеді. Бұл тұжырымдарға қарсы келетін және тәуелділіктің созылмалы рецидивтік ауру екендігіне күмән келтіретін деректерді 2013a және 2013b жылдары Джин М. Хейман, ал 2016 жылы Стэнтон Пил қарастырды. Пил әсіресе АҚШ және халықаралық эпидемиологиялық деректерді келтіреді, олар 1990 жылдардан бастап, АҚШ-тың нейропсихиатриялық тәсілдер мен миды зерттеуге салған инвестициялары жыл сайын миллиардтаған долларға жеткен кезде, психикалық денсаулық пен есірткіге тәуелділіктің нашарлауын көрсетеді.