Кіріспе

Орегон бөтелкесі туралы заң – 1971 жылы АҚШ-тың Орегон штатында қабылданған және 1972 жылдың қазанында күшіне енген контейнерлік депозит туралы заң. Бұл заң АҚШ-та осындай заңның алғашқысы болды. 2007 және 2011 жылдары өзгертілді. Заң Орегон штатында сатылатын шыны, пластик немесе металл банкалар мен бөтелкелердегі белгілі бір көлемдегі сусындарды ең төменгі қайтару құнымен қайтаруға міндеттейді. Қайтару құны бастапқыда 5 цент болды, бірақ 2017 жылдың 1 сәуірінен бастап 10 центке дейін өсті. Орегон заң шығарушы органы Орегон спирттік бақылау комиссиясына осы заңды басқару және орындау құқығын берді. Oregon Beverage Recycling Cooperative (OBRC) – бөлшек саудагерлер мен сусындар дистрибьюторларына тиесілі жеке кооператив, қайтарылған контейнерлерді жинау және тасымалдауды жүзеге асырады, сондай-ақ талап етілмеген барлық депозиттерді сақтайды. OBRC қайтарылған контейнерлерден алынған материалдарды сатады және түскен қаражатты сусындар дистрибьюторларына береді. 2022 жылы заңға консервіленген шарап қосылды, оны 2025 жылдың 1 шілдесінен бастап қайтаруға болады. 1971 жылы қабылданған кезде заң негізінен қоқысты азайту шарасы ретінде қарастырылды. 1971 жылы қоқыстың 40% бөтелкелерден тұрды, 1973 жылы – 10,8%, ал 1979 жылы – 6%. Орегон DEQ мәліметтері бойынша, бұл азаю «заңның нәтижесі», яғни Бөтелке заңының нәтижесі. 2006 жылғы жарияланымда осындай заңдары жоқ штаттар контейнерлерінің орташа есеппен 33% қайта өңдейтіні хабарланды. 2016 жылы Кэмпбелл, Бенджамин және тағы басқалар жүргізген зерттеуде бөтелкелік депозит заңының таза шыны мен алюминийді қайта өңдеуге тигізетін әсері шамамен 3% ғана екені анықталды, егер бөтелкелік депозит заңы муниципалдық қайта өңдеу бағдарламасымен бірге қолданылса. 1980 жылдары қайтару көрсеткіші шамамен 90% болды. Кері қайтарудың теріс жағдайлары, мысалы, ыңғайсыздық және бөлшек саудагерлердің автоматтары жұмыс істемейтін күйде қалдыруы салдарынан қайтару мүмкін болмауы, 2015 жылға қарай қайтару көрсеткішінің шамамен 65% дейін төмендеуіне әкелді. 2015 жылы Орегон тұрғындарының 80% астамы үйден шығарып тастайтын қоқыс жиналатын жерлерде тұрды. Мемлекеттік заң бойынша бөлшек саудагерлер мен қайтару орталықтары бөтелке заңын қамтитын контейнерлерді әкелген тұтынушыларға қайтару құнын төлеуге міндетті. Сусындар дистрибьюторлары бөлшек саудагерлерге жіберілген сусындарға бастапқы депозитті қосады, олар оны өз кезегінде тұтынушыларға береді, бірақ мемлекеттік заң тұтынушылардан депозит алуды міндеттемейді. Сусындар дистрибьюторлары тұтынушылар қайтарып алмаған барлық депозиттерді өздерінде сақтайды. 2022 жылы депозитке жататын контейнерлерді қайтарудың жалпы штаттық көрсеткіші 85,5% құрады. === Су және хош иісті сулар Сыра немесе басқа да құмыз сусындары Газды сусындар. Комбуча Қатты сода.

4 унциядан 1,5 литрге дейін

Жоғарыда аталғандардан басқа, металл, шыны немесе пластикалық ыдыстардағы 4 унциядан 1,5 литрге дейінгі мөлшердегі барлық сусындар 10 центтік қайтару құнына ие. 2020 жылдың қаңтарында Орегон бөтелкелер заңына кейбір сүт өнімдері, мысалы кефир, ішуге арналған йогурт, сүт негізіндегі коктейльдер және сүт немесе өсімдік негізіндегі сүт, басқа ингредиенттер қосылған түрлері енгізілген болатын, бірақ OLCC 2020 жылдың 5 ақпанында бұл шешімді кері қайтарды.

Сенат 1520-шы заң жобасы (консерваланған шарап)

2022 жылы Орегон штатының қайтару жүйесіне өзгеріс енгізіліп, консервіленген шарап та қосылды, оған 2025 жылдың 1 шілдесінен бастап ақша қайтарылады.

Сақталған жүкті қайтару

Орегон штатындағы бөтелкелерді пакетпен қайтару жүйесі 2010 жылы енгізілді. Бұл әдісте тұтынушылар тіркелмелі шот ашып, арнайы белгіленген қаптарды бос контейнерлермен толтырып, толтырылған қаптарды қатысушы мекемеге тапсырады. Қаптар жиналып өңдеу орталығына жеткізіледі, содан кейін контейнерлер саналғаннан кейін ақша тұтынушының шотына аударылады. Қаптарды қабылдайтын орындарда қызметкерлер жоқ. Better Business Bureau 2024 жылғы наурыз айындағы мәліметтері бойынша, OBRC қайтару операторы 71 шағым және 1 жауапсыз шағым болғандықтан "D" рейтингісіне ие. Мемлекеттік аудит тұтынушылардың санау процесінің дұрыстығына қатысты шағымдарын қарастырған, бірақ бағдарламаның жалпы алғанда тиімді жұмыс істейтінін анықтады. Рұқсатсыз түрде қайта өңдеуге жарамды материалды контейнерден, қораптан, көліктен, қоймадан немесе басқа да жинақтау немесе сақтау орындарынан алып қою заңмен тыйымдалған. ORS 459A.080 ережесін бұзу ORS 459.992(1)(d) бойынша А класты қылмыс болып есептеледі. Орегон Жоғарғы Сотындағы "Мемлекет vs. Уотерхаус" ісінде айыпталушы, металл жинаушы, өзіне құнды металл сынықтарын заңсыз иеленгені үшін кінәлі деп танылды.

Қайтарымды контейнерлердің ұрлануына байланысты мәселелер

2018 жылдың желтоқсан айында The Columbian газеті Ванкувердегі Каскад парк маңындағы Вашингтон штатының Орегон шекарасына жақын жердегі көршілері банкалар мен бөтелкелердің, сондай-ақ тротуардағы қоқыс контейнерлерінің ұрланғанын байқағанын хабарлады. Waste Connections компаниясының аудандық менеджері өзінің еншілес компаниясы Columbia Resource Company компаниясының Кларк округіне қарасты екенін хабарлады. 2017 жылы Орегон штатында депозит 5 центтен 10 центке дейін өскеннен кейін қайтарып берілген шыны бөтелкелердің 9%-ға азаюын байқады. Ол бұл оқиғаның себебі ұрлық деп санайды. Кларк округі бойынша генератордың немесе тасымалдаушының келісімінсіз қайта өңдеу контейнерлерінен немесе олардың жанында мазмұнын алып тастауға тыйым салынады. Waste Connections қайта өңдеу контейнерлерінен ұрлық туралы нақты санды ұсынбады, бірақ жиналған қайта өңделетін материалдарды сататын Waste Connections үшін қаржылық әсер ету үшін жеткілікті мөлшерде алынып, Орегонға жеткізілгенін хабарлады. The Columbian 2019 жылдың маусым айында қайта өңдеу контейнерлерін аралап жатқан қоқыс жегіштер туралы хабарлар өткен жылы көбейгенін хабарлады. Газетте хабарланғандай, қоқыс жинаушылар Колумбия өзенінің арғы жағында құндылығы бар банкалар мен бөтелкелерді нысанаға алады, бұл жүк тасушыларды төмендетеді, сонымен қатар жұртшылықтан шағымдар тудырады. Марти Смит Уиламет апталығына жазған хатында Ванкувердегі қауым мүшелері қайта өңдеу контейнерлерінен банкалар мен бөтелкелердің ұрлануына шағымдана бастағанын айтады. Қайта өңдеуге жарамды заттардың жиналуына байланысты шағымдарды жақсырақ қадағалау үшін Кларк аймақтық төтенше жағдайлар қызметі агенттігі (CRESA), Кларк округі бойынша полиция диспетчері жиналған шағымдарды қадағалаудың жолын қарастыруда. Ванкувер қаласының айтуынша, заң қорғау органдары қоқыс жинауды заңсыз есірткі және жеке басын ұрлау сияқты басқа қылмыстарға жол ашатын қылмыс деп санайды. 2018 жылы Салемдегі Дуглас МакКей орта мектебінде концессиялық дүкенге қарақшылық шабуыл жасалған кезде қарақшылар 24-тік сусындардан тұратын он қорапты дүкен ішіндегі қоқыс жәшігіне құйып, бос контейнерлерді ұрлады. Мектеп қызметкерлері ұрлықтың себебі - Ланкастер драйвтегі жақын маңдағы OBRC BottleDrop сатып алу орталығында ұрланған контейнерлерді ақшаға айналдыру деп есептеді. 2019 жылдың қыркүйегінде Ашлендте жұмыс істейтін қалдық тасымалдаушы Recology Ashland Tidings газетіне ұрлықтан басқа, оның жүргізушілері қайта өңделетін заттар ұрыларының қорқытуына ұшыраған, сондықтан олар ұрлықпен және ұрылардың жүргізушілерді қорқытуымен күресудің жоспарларын жасақтады. Recology-ге клиенттерден қоқыс жәшіктерін аралап жатқан адамдар туралы көптеген қоңыраулар келіп тұрады. Компания адамдарға осы проблеманы азайту үшін төлемдерді қайтаруды, қайырымдылық ұйымдарына беруді немесе оларды өздері қайтаруды ұсынады. Орегон DEQ жүргізген зерттеулерде 77 көп отбасылық үйлердің менеджерлерінің жартысынан астамы сұхбаттасқанда, қалдықтарды жинау аймағын жалға алушы еместер, мысалы, уақытша тұрғындар пайдаланатыны, бұл қайта өңделетін материалдардың ластануы сияқты мәселелерді тудыратынын айтты. Орегон DEQ қайтаруға болатын контейнерлерді жинауды уақытша және басқа жалға алушыларға жиналу аймақтарына кіруге ынталандыру ретінде қарастырды.

Штаттан тыс контейнерлерді алаяқтықпен сатып алу

Шығыс штаттардан әкелінген контейнерлерді қайтару – алаяқтық деп есептеледі және бөтелкеге арналған заңмен тыйым салынған. Сауда орындары мен қайтару орталықтары, егер контейнерлер Орегон штатынан тыс жерде сатып алынғанына сенуге жеткілікті негіздер болса, оларды қабылдаудан бас тарта алады. Штат шекарасына жақын орналасқан кейбір орталықтардың қызметкерлері контейнерлерді Орегонда сатып алғанын растайтын чектерді сұрайды. KATU жаңалықтарында хабарланғандай, алаяқтықпен қайтару мәселесі туындап отыр. KATU тілшісіне OBRC кооперативінің өкілі айтқандай, штат шекарасына жақын Delta Park қайтару орталығының қызметкерлері Вашингтондан күніне шамамен 50 адамды ұстайды. Вашингтон штатының Ванкувер қаласы мен Портленд қаласы арасында қатынас жасайтын C TRAN қоғамдық көлік операторы, контейнерлерді штат шекарасы арқылы Портлендке қайтару үшін тасымалдайтын адамдардың тудырған қауіпсіздігі мен санитарлық жағдайларына байланысты, өз қызметіндегі бос сусын контейнерлерін тасымалдауға тыйым салды. 2019 жылдың мамыр айында OBRC өкілі Жюль Бейли бұл мәселенің ауқымын білмейтінін, бірақ бұл мәселенің «Колумбия дәлізі» бойында Вашингтон контейнерлерін қайтарумен және Калифорния немесе Айдахомен аздаған мәселелермен байланысты екенін айтты. Скаппуз қаласынан шыққан сенатор Бетси Джонсон демеушілік еткен Сенат заң жобасы №522, штаттан тыс контейнерлерді әкелгендерге айыппұл салады. Заң жобасы қабылданды және 2020 жылдың қаңтарынан бастап күшіне енетін алаяқтықпен қайтаруды D класындағы құқық бұзу ретінде қарастырады. Халыққа арналған тыңдау кезінде Сент-Хеленс қаласындағы Safeway дүкенінің директоры комитетке Вашингтон штатының тұрғындарының контейнерлерді қайтаруының күрт өскенін айтты және адамдардың Вашингтон тіркелген көліктерімен келіп, тұраққа шығып, судың ыдыстарын босатып, қайтаруға дайындап жатқанын сипаттады. Солтүстік-Батыс азық-түлік қауымдастығының президенті Орегон штатының шекарасына жақын қайтару орталықтарындағы қайтару көрсеткіштерінің күрт өскенін, кейде Орегондағы депозит мөлшерінің өскеннен кейін 100% асып кеткенін хабарлады. Есепті дайындау барысында Аудит бөлімінің өкілдері Вашингтон шекарасына жақын орналасқан екі BottleDrop қайтару орталығына барды және Вашингтон тіркелген нөмірлік белгілері бар немесе белгісіз көліктерде келетін көптеген адамдарды көргендерін хабарлады.

"Су төгу" деп аталатын бөтелкелерді салу арқылы әлеуметтік алаяқтық

"Су құю" – АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі қолданған термин, ол қолма-қол ақша алуға тырысатын әлеуметтік көмек алушылардың бөтелкедегі су сатып алып, оны босатып, контейнерлерін ақшалай құнға айырбастау арқылы жасалатын кең таралған әлеуметтік алаяқтықты білдіреді. 2012 жылдың қыркүйегінде Орегон штатында мұндай схема алаяқтық деп есептелмеген. 2013 жылдың ақпан айында USDA Қосымша тамақтануға көмек көрсету бағдарламасының алаяқтық анықтамасын кеңейтіп, "су құюды" да қамтыды. USDA қайталап "су құю" жасағандарды бүкіл ел бойынша өмір бойы SNAP-тан шеттету тізіміне енгізуді көздеп отыр. 2019 жылдың тамызында KTVZ телеарнасы La Pine қаласындағы азық-түлік дүкенінің қызметкері түсірген видеоны жариялады, онда бір ер адам Орегон Trail SNAP картасымен сатып алынған судың ішін құйып жатқан. Дүкен қызметкерінің баяндамашыға берген мәлімдемесіне сәйкес, мұндай жағдай жиі кездеседі. Орегон штатының Әлеуметтік қызметтер департаменті KTVZ телеарнасына бұл алаяқтық екенін, оның салдарынан жәрдемақы тоқтатылуы мүмкін екенін және штат билігі осы жылы осы алаяқтыққа қарсы күреске белсенді кірісіп отырғанын мәлімдеді. Спрингфилд полициясы 2019 жылдың қыркүйегінде бір ер адам мен әйелдің бөтелкелерді босатып жатқанын көрді. Полициямен сөйлескенде әйел SNAP арқылы сатып алынған суды контейнерлерді ақшаға айналдырып, содан кейін отын сатып алу үшін пайдалану мақсатында босатқанын мойындады. Әйелге бұрынғы қамау ордері бойынша ұсталды және полиция су құю оқиғасы туралы Орегон штатының Әлеуметтік қызметтер департаментіне хабарлады. KTVL телеарнасы сұхбаттасқан дүкеннің менеджері SNAP арқылы бөтелкедегі су сатып алып, оны босатып, контейнерлерін ақшаға айырбастау үшін дүкенге қайта келген адамдарды көргенін айтты.

Сусындар контейнерлерін сатып алу орталықтарына қатысты Қоғамдастық алаңдаушылық

Алу орталығын ашу үшін ол OLCC-нің мақұлдауынан өтуі керек. 2014 жылы Портленд қаласындағы Оңтүстік-Батыс 17-ші даңғылы мен Батыс Бёрнсайд көшесінің қиылысында орын таңдалды. OLCC шамамен 200 пікір алды, олардың басым бөлігі орталыққа қарсы болды. «Портленд Тимберс» және «Портленд Торнс ФК» сияқты ондаған көршілер мен кәсіпкерлер сусын шөлмешектерін қабылдау орталығының ашылуына қарсылық білдірді. Көптеген наразылықтар орталықтың жанына иесіз адамдардың, көшпенділердің, жиналған металл банкалары бар сауда арбаларымен келуіне байланысты қылмысқа әкелуі мүмкін деген болжамдармен байланысты болды.

Бивертон

2017 жылдың мамыр айында Бивертон қаласында қайта өтеу орталығы ашылды. KATU телеарнасынан Эндрю Рид хабарлағандай, көршілер BottleDrop компаниясы "әдетте күдікті мінез-құлық танытып, ауданға проблема туғызатын" адамдарды әкелгенін айтады. Жақын жердегі ветеринарлық дәрігер сұхбат беру кезінде BottleDrop компаниясы "оның мүлігіне проблемалардың толқынын әкелгенін" мәлімдеді. Ол, бизнесінің қауіпсіздік камерасының бірі ұрланғанын және біреудің оның дәрігерлік кабинетінің әбденіне есірткі қолдану үшін кіргенін хабарлады. Бұған қоса, ол өзінің мүлігінде күнделікті сауда арбалары қалдырылатынын және несеп толтырылған бөтелкелер табылғанын айтады; қауіпсіздік, шу, жағымсыз иіс, көлік қозғалысы, қоқыс тастау, есірткі құралдары және тұруға орны жоқ адамдар туралы мәселелер тізімін ұсынады. Қайта өтеу орталығының артында тұратын тұрғын, қоғамдық жерде зәр тастауды көргенін және үйінің жанында күдікті мінез-құлық танытып жүрген адамдарға күдікпен қарағанын хабарлады. Иезуит орта мектебінің оқу ісі жөніндегі деканы "Біздің мектеп енді бұрынғыдай қауіпсіз емес" деп мәлімдеді, бұл OBRC-нің BottleDrop қайта өтеу орталығының болуына байланысты екенін айтты. Орталықты қолдаушылар – Орегон азық банкі, ол оның қайырымдылық жинау бағдарламасына қатысады, және шамамен алты шақырым қашықтықта орналасқан Медоу Парк орта мектебінің екі ғылым мұғалімі болды.

Бұрылу

2017 жылдың қыркүйегінде KTVZ телеарнасы Bend BottleDrop орталығының жанындағы кәсіпорындардың "Bottle Drop келгеннен бері ауданда өзгерістер байқалып жатыр" деп мәлімдегенін хабарлады. Жаңалықтар тілшісі кәсіпкерлердің маңында көшпенділер лагерлерін көріп, BottleDrop олардың қызығушылығын тартады деп есептегенін айтты. 2017 жылы Бенд полициясы BottleDrop-қа 270 рет шақырылды. 2018 жылдың 16 шілдесіне дейінгі төрт айдың ішінде BottleDrop аумағында екі адам қоқыс тастағаны үшін, ал 11 адам есірткі құқық бұзушылығы үшін ұсталды. Бенд полициясы 2018 жылдың 12 шілдесіне дейінгі төрт айдың ішінде BottleDrop төңірегінде есірткі сақтағаны, дүкендерден сауда арбаларын ұрлағаны және қоқыс тастағаны сияқты мәселелер бойынша 24 адамды ұстады. 2020 жылдың сәуір айында Бенд полициясы Bend BottleDrop айналасындағы аймақты есірткі қолдану, ұрлық, қоқыс тастау, тастап кетілген сауда арбалары және заңбұзушылық әрекеттер туралы арыздардың жиі түсетін жері ретінде анықтады және бірнеше адамды ұстауға әкелген арнайы операция жүргізді.

Медфорд

2018 жылдың маусым айында Mail Tribune басылымының журналисі Дэмиан Манн жақын маңдағы бизнес иелері OBRC-нің қайта өтеу орталығының "метамфетаминге тәуелді адамдарды" тартатын орынға айналғанын айтты. Олар қайтарылған бөтелкелері үшін ақша алып, содан кейін есірткі сатып алып, жағымсыз әрекеттер жасайды екен. Медфордтағы бұл кәсіпкерлер BottleDrop қайта өтеу орталығы ашылғаннан бері көшпенділердің көбейгенін, ұрлық пен зақымдану оқиғаларының жиілегенін байқады. 2018 жылы Медфордтағы Southern Oregon Crane компаниясының иесі қалалық кеңесте: "Бұл крек үйінің қасында тұрған сияқты" деді, бұл сөздері қайта өтеу орталығына қатысты айтылды. Медфордтағы қайта өтеу орталығы 2014 жылдың қараша айында ашылды және штат бойынша ашылған онінші орталық болды.

Портленд дельталық саябағы

2020 жылдың 27 наурызында Delta Park BottleDrop-тың жалға берушісі TMT Development денсаулық пен қауіпсіздік мәселелерін айта отырып, міндеттемелерді орындамау туралы хабарлама жолдады. TMT компаниясы дүкеннің сыртында ұзын кезектің пайда болғаннан кейін, BottleDrop COVID-19 пандемиясына байланысты әлеуметтік арақашықтық талаптарын сақтамағанын мәлімдеді. Хабарламада оларға 6 фут қашықтықты сақтау немесе жалдау шартынан айырылу туралы ескертілді. Сол күні бір адам өліммен қорқытқаннан кейін полиция құтқару орталығына шақырылды. TMT Development компаниясының бас директорының сөзінше, жақын жердегі бизнес иелері BottleDrop клиенттерінің есіктерін кедергілегеніне, тым жақын тұрғанына және зорлық-зомбылыққа қатысқанына шағымданыпты. The Oregonian басылымында жарияланғандай, сәуір айында TMT есірткі егу құралдары табылғаннан кейін шөптесін жердің айналасына қоршау орнатты. TMT сондай-ақ, адамдарды тұраққа немесе басқа бизнес алдына кезекке тұрудан тоқтату үшін қарулы күзетшілерді орналастырды. Бұл аумақты BottleDrop клиенттері пайдаланған, бірақ ол ресми жалға алу шартына кірмейді. TMT президенті ұрыс-жеңгел мен есірткі сатуды болдырмау үшін араласу қажет болғанын айтады. Willamette Week басылымына сұхбат берген спорттық тауарлар дүкенінің менеджері OBRC-нің BottleDrop дүкенінің алдында есірткі сату және ұрыс-жеңгел болғанын айтты. Осы орынға байланысты қоқыс және қылмыс туралы шағымдар жылдар бойы келіп түсіп келеді. Бөлшек саудагерлер сынған немесе зақымдалған контейнерлерді қабылдауға міндетті, егер оларда бренд пен Орегон штатының 10 центтік белгісі болса, ал клиенттер дүкеннің машинасы қабылдамаған контейнерлерді қолмен санауды талап етуге құқылы. Депозит ақшасын Columbia Distributing және Maletis Beverages сияқты дистрибьюторлар сақтайды. Willamette Week журналының Нигель Жакисі экологиялық пайдасына күмәнданады, бірақ «ауысымның өсуі сыра мен сусын тарататын компанияларға үлкен пайда әкеледі» деген пікір білдірді. Орегон заң шығарушы органы OLCC-ге Бөтелке заңын орындау және басқару құқығын берді. 2016 жылы OLCC Willamette Week сұраған дистрибьюторлар сақтаған депозиттің ақшалай сомасын жариялаудан бас тартты. OLCC «бізге проценттік көрсеткіштен басқа сандарды жариялауға тыйым салынған» деп жауап берді. Газет Орегон Әділет министрлігіне шағымданды, ол 2016 жылдың қыркүйегінде осы сандарды қоғамдық ақпарат ретінде жариялауға бұйрық берді. Газетте сусын өнеркәсібінің лоббисі Пол Ромен дистрибьюторлар жеке компаниялардың сандарын құпия ұстағысы келгенін айтты. Деректерге сәйкес, дистрибьюторлар жылына шамамен 30 миллион доллар сақтап отырды. Сол жылы бюджеттің 29 миллион доллары қайтарылмаған бөтелкелер есебінен төленді. Қалған қаражат азық-түлік дүкендері мен дистрибьюторлардың ақшалай үлесімен жабылды.

Қайтарылған материалдың өңдеу процесі

ОБРК, депозитті бастаушы дистрибьюторлар тобы депозиттік контейнерлерді жинау және тасымалдауды басқарады. Қайта өңдеу арқылы қайта өңделген контейнерлер құн алу статистикасына есептелмейді, ал қоқыс тасымалдаушылар құн алу сомасын алмайды. Сатылған металл сынықтарының құны OBRC-нің операциялық бюджетіне кірмейді. OBRC қайта өңделетін материалдарды сатудан түскен кірісті кооператив мүшелері болып табылатын дистрибьюторларға бөліп береді. OBRC бұл көрсеткіштерді OLCC-ге ұсынамайды, бірақ мемлекеттік аудитордың есебінде OBRC 2018 жылы 19,08 миллион доллар, ал 2019 жылы 17,05 миллион доллар көлеміндегі қаражатты қайтарылған контейнерлерден алынған металл сынықтарын сатудан ішімдік дистрибьюторларына төлегені, ал құндылықтың басым бөлігі алюминийден түскені айтылған. 2017 жылы OBRC-нің шығындары 34 миллион долларды құрады, оның 9 миллион долларын дистрибьюторлар төлесе, 25 миллион долларын өтелмеген депозит төледі. Орегон штатының Бөтелке заңына сәйкес қайтарылатын барлық шыны бөтелкелер Портленд қаласының Калли ауданында орналасқан Оуэнс Броквей зауытында өңделеді. Бұл зауыт 2021 жылдың маусым айында Орегон DEQ-і тарапынан қоршаған ортаны қорғау ережелерін бұзғаны үшін 1 миллион доллар айыппұл төледі. Бұл АҚШ-та қабылданған алғашқы заң болды және ол 1972 жылдың 1 қазанында күшіне енді.

1970 жылдар

1971 жылы Орегон штатында кешірушілерді қайтару туралы заң қабылданбағанша, Орегон штатында кешірушілерді қайтарудың ресми емес жүйесі орнатылған еді. Вермонт штатының кешірушілерді қайтару жүйесінен шабыттанған Орегон штатының шектеулі жүйесі сыра бөтелкелері мен банкаларына 1 цент, ал сода бөтелкелері мен банкаларына 3 цент төледі. Бұл 1950 жылдардың ортасында басталып, 50 жылдардың соңына дейін, 1960 жылдар бойы және 70 жылдардың басына дейін, одан да ресми және кеңейтілген Бөтелке заңы қабылданғанша жалғасты. Басты назар бөтелкелерге аударылды, себебі бөтелкелер жуылып, жаңа өнімдерді сату үшін қайта қолданылды, бірақ кейін қайта жуу жүйесін тоқтатқан денсаулық сақтау заңдары қабылданды. Бөтелкелер мен банкаларды қайтару үшін төленетін төлем аз болғандықтан және Орегон теледидарындағы түрлі қоқысқа қарсы жарнамалық науқандарға қарамастан, Орегондықтардың салыстырмалы түрде аз бөлігі ғана бөтелкелер мен банкаларды қайтаруға қатысты. Соның салдарынан, көптеген бөтелкелер мен банкалар осы ерте кешірушілерді қайта өңдеу кезеңінің барлық уақытында Орегонның тас жолдары мен көрнекті аймақтарында лақтырылып жатты. Ағаш кесу жабдықтарын сатушы Ричард Чемберс штаттың әр жерінде серуендеп, тау шаңғысымен сырғанап және каякпен жүзіп қоқыс жинады. 1968 жылы ол Чемберсті жақсы білетін Орегон штатының өкілі Пол Ханнеманға қоңырау шалды, себебі ол Британдық Колумбияның қайтарымсыз бөтелкелер мен банкаларға тыйым салу туралы шағын газет мақаласынан шабыттанды. Чемберс бөтелкелер мен банкаларға ақша төлеу арқылы адамдарды оларды дүкенге қайтаруға ынталандырғысы келді. Чемберс хат жазу науқанын бастады, мақсатты аудиториясының назарын аудару үшін әдеттегі емес кеңсе құралдарын және маркаларды пайдаланды. Орегон штатының 1157 заң жобасы енгізіліп, Палатаның Мемлекеттік және Федералдық істер комитетіне жіберілді. Чемберс заң жобасын қолдау үшін куәлік беру үшін адамдарды шақырды, оның ішінде судағы сусындардың қоқыс мөлшері туралы куәлік беру үшін өзендегі гид және сусындар контейнерлерінен шыны мен металл сынықтарын жұтқандықтан төрт сиырдан айырылған фермер. Сусын құю материалдары мен бөтелкелеу компаниялары заң жобасына қарсы күресті. Ханнеман қайтарымсыз өнімдерге тыйым салмай, оның орнына қайтару үшін ынталандыру ретінде бес центтік депозит талап ету туралы келісім ұсынды. 5 дауысқа 4 қарсы дауыспен заң жобасы Палатаның отырысына жіберілді, онда 60 мүшесінің 27-сі оған дауыс беріп, қабылдануға 3 дауыс жетпеді. Губернатор Том Макколл заң жобасын қолдауға уағдаласқандықтан, Ханнеман Макколлдан Палатаның дауыс беруіне ықпал етуін сұрады. Макколл бас тартты, ол заң шығару сессиясында Бөтелке заңын қабылдағысы келмейтінін айтты. Макколл 1970 жылы Keep America Beautiful коммерциялық емес ұйымының қоқысқа қарсы науқанын қолдауды және 1971 жылға дейін Бөтелке заңын қолдауды күтуді жоспарлады. Бұл кешіктіру Макколлдың заң жобасын өзіне тиесілі ету үшін қасақана жасағаны туралы айтылады. Жеңілгеннен кейін Чемберс хат жазу науқанын жалғастырды және заң жобасын мақұлдауға жұмыс істеді. Заң жобасына қарсы шыққандардың арасында қайтаруларды өңдеуде қаржылық қиындықтар туындауы мүмкін деп қорқыныш білдірген сусын компаниялары да болды. Жаңа заң жобасы, 1036-құжат, қайтарымсыз өнімдерге тыйым салды және сыра, сыра сусындары, минералды және содалы сулар және газдалған суық сусындар бар бөтелкелер мен банкаларға бес центтік депозит қойды. Заң 1972 жылдың 1 қазанында күшіне енді.

Шөлмектік шотқа алғашқы 6 ай

Шөлмекті заң күшке енгенге дейін, сусындардың 51% қайта толтырылатын шыны бөтелкелерде, 41% қаптарда және 8% қайта толтырылмайтын шыны бөтелкелерде сатылатын. 1971 жылдың желтоқсанында OLCC Орегон штатында сатылатын сыраның шамамен 35% қаптарда сатылатынын бағалады. 1972 жылдың желтоқсанында сыраның 99,5% бөтелкелерде, ал қалғаны қаптарда сатылды. 1973 жылдың наурызында Орегон штатында сатылатын барлық газдалмаған сусындар қайта толтырылатын бөтелкелерде болды, тек 1% азы қаптарда сатылды. 1973 жылдың наурыз айындағы бағалар бойынша, мысал ретінде келтірілген сыраның алтылығы қайта толтырылмайтын ыдыстарда 30 центтік кепілдікпен 1,58 долларға, ал қайта толтырылатын бөтелкелерде 12 центтік кепілдікпен 1,17 долларға сатылды.

1990 жылдардан қазіргі уақытқа дейін

1996 жылы сайлаушылар бөтелке заңын ұзартатын ұсынысты қабылдамады. 2005 жылы Республикалық партия өкілі Вики Бергер (Чеймберстің қызы) бөтелке заңын ұзартатын тағы бір заң жобасын енгізді, бірақ ол Сенатта сәтсіз аяқталды. 2007 жылдың 7 маусымында губернатор Тед Кулоноски Сенаттың 707 заң жобасына қол қойды, ол су бөтелкелерін қайтару заңына қосты. Заң 2009 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. Сол кезде бөтелке заңдары бар тоғыз штаттың ішінде тек Мэн, Калифорния және Гавайи су бөтелкелерін қамтыды. 2007 жылғы заң шығарушы орган 2009 жылғы заң шығарушы органға бөтелке заңын одан әрі жаңарту бойынша ұсыныстар жасау үшін арнайы топ құрды. 2000 жылдардың соңында қарастырылып отырған жаңартулардың ішінде шарап және шырын бөтелкелері сияқты өнімдерді қосу, сондай-ақ қайтару сомасын 5 центтен арттыру қарастырылды. Контейнерді қайта өңдеу институты 2005 жылы Орегон штатында 125 миллион бір реттік су бөтелкесі сатылғанын, бұл газдалған сусындар бөтелкелерінен көп екенін, ал су бөтелкелерінің қайта өңдеу деңгейі 32 пайызды құрады, ал сыра мен газдалған сусындар бөтелкелері үшін 82 пайызды құрады деп есептейді. Контейнерді қайта өңдеу институты – бөтелке заңын қолдауға бағытталған зерттеу және әсер ету тобы. OLCC 2010 жылдың басында дистрибьюторлар басқаратын қайтару орталықтарын сынақ ретінде мақұлдады. Біреуі Вуд-Виллидж қаласында, екіншісі Орегон-Сити қаласында ашылды. 2017 жылдың сәуір айында 16 қайтару орталығы болды. Бірінші қайтару орталығы 2010 жылдың қыркүйегінде Вуд-Виллидж қаласында ашылды және ол сөмкелерді тастау мүмкіндігін де қамтыды. Онжылдықтар бойы бөтелкелерді қайтару тек бөлшек сауда орындары арқылы жүзеге асырылды. 2008 жылы Орегон мен Мичиган бөтелкелерді қайтару орталықтары жоқ жалғыз штаттар болды және қайтару көрсеткіштері ең жоғары болды. 2017 жылдың 1 сәуірінде контейнер үшін қайтару құны 5 центтен 10 центке дейін арттырылды. Бұл Орегонның бөтелке заңы тарихындағы алғашқы арттыру болды. Бұл өзгеріс 2011 жылы заң шығарушы орган қабылдаған мемлекеттік заңның талабына байланысты болды, егер контейнерлерді қайтару деңгейі екі жыл қатарынан 80 пайыздан төмен болса, қайтару құнын 10 центке дейін арттыру қажет еді. Келесі өзгеріс 2018 жылдың қаңтарында күшіне енді, онда қосымша сусындар түрлеріне кепілдік талап етілді. 522-ші заңға қол қойылды, ол штаттан тыс контейнерлерді алаяқтықпен қайтаруды 250 долларға дейін айыппұлмен жазалайды. Сондай-ақ 2019 жылы OBRC демеушілігімен SB 93 заңы қабылданды, ол дилерлік қайтару орталықтарын құруды көздейді. Дилерлік қайтару орталықтары – бұл OBRC-мен серіктестік құрған және контейнерлерді таңғы 8:00-ден кешкі 8:00-ге дейін пакеттерде қабылдауға және серіктес дүкендерге күніне 24 контейнерден артық қайтаруды шектеуге мүмкіндік беретін дүкендер. Қызмет ақысыз көрсетілуі керек және қайтару құны сөмкелер тапсырылған күні бір апта ішінде төленуі керек. 2020 жылдың қаңтары: Контейнерлерді алаяқтықпен қайтару 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап құқық бұзушылық болып саналды. Алайда, OLCC сүт қалдықтарының өңдеу жабдықтарына тигізетін әсеріне қатысты алаңдаушылықтар туындағандықтан 2020 жылдың 5 ақпанында бұл шешімнен бас тартты. +Мемлекеттік қайтару көрсеткішіжылдық көрсеткіш202285,5%202180,60%202077,21%201881,02%201773,33%201664,31%201564,45%201468,26%201370,97%201270,95%

Ақырғы төлемді уақытша тоқтату

Орегон штатының «Бөтелке заңына» сәйкес, бөтелкелерді қайтару екі рет тоқтатылды. COVID-19 пандемиясы кезеңінде OLCC бөлшек саудагерлерге қойылатын талаптарды бірнеше рет уақытша өзгертті. 2020 жылдың 15 наурызында OLCC азық-түлік дүкендеріне COVID-19 пандемиясы барысында, кемінде 2020 жылдың мамыр айының соңына дейін бөтелкелерді қайтаруды қабылдауды тоқтатуға рұқсат берді. 22 мамырда «Бөтелке заңына» түзету енгізілді, соған сәйкес, заңның күшіне енуі дүкен орналасқан округ қайта ашу кестесінің 1-ші кезеңіне өткеннен кейін екі аптадан соң басталады. Егер округ бастапқы жағдайға оралса, заң күшін жояды. 1-ші кезеңдегі қайта ашу кезінде бөтелкелерге қатысты талаптарға өзгеріс енгізілді, нәтижесінде тәулік бойы жұмыс істемейтін бөлшек сауда орындары бөтелкелерді қайтару уақытын таңғы 8:00-ден кешкі 18:00-ге дейін шектеуге мүмкіндік алды. Тәулік бойы жұмыс істейтін дүкендерге таңғы 7:00-ден кешкі 23:00-ге дейін шектеу қойылды. «Бөтелке заңының» күші тоқтатылған күндер – 2020 жылдың наурызы және 2020 жылдың 18 қарашасы. Орегон денсаулық сақтау органының COVID-19 бойынша тәуекел деңгейі «өте жоғары» немесе «жоғары» деп бағаланбағанша, бұл шектеу жекелеген округтерде сақталды. Орегон денсаулық сақтау басқармасы тиісті округті «төмен» немесе «орта» деңгейге жіктегеннен кейін бес күннен соң заң күшіне қайта енеді, ал жағдай «жоғары» немесе «өте жоғары» деңгейге қайтса, тоқтатылады. «Төмен» немесе «орта» деңгейдегі округтердегі бөлшек сауда орындарына тәулік бойы жұмыс істемейтін дүкендер үшін қабылдау уақытын таңғы 8:00-ден кешкі 18:00-ге дейін, ал тәулік бойы жұмыс істейтін дүкендер үшін таңғы 7:00-ден кешкі 23:00-ге дейін қысқартуға рұқсат берілді. Пандемиямен байланысты «Бөтелке заңының» барлық талаптарына сәйкес келмеу 2021 жылдың 5 шілдесінде тоқтатылды. Орегон губернаторы Тина Котек және жергілікті билік өкілдері «90 күндік фентанил төтенше жағдайы» аясында Портленд қаласының орталық ауданындағы екі дүкенде бөтелкелерді қайтаруды тоқтатуға бұйрық берді. Бұл шектеу бастапқыда 2024 жылдың наурызына белгіленген, бірақ ол 2024 жылдың 1 мамырына дейін ұзартылды. Есірткі сатып алу үшін ақша табу мақсатында консервтерді қайтару да мәселенің бір бөлігі болып табылады. Қала тұрғындары бөлшек саудагерлердің қолма-қол ақшаны қайтаруға міндетті болуына наразылық білдірді, себебі бұл бөтелкелерді қайтарудан түскен ақшаны есірткі сатып алуға және жақын маңда қолдануға пайдаланатын адамдарды тартады.

Контекст

Қайта толтырылатын шыны бөтелкелерге ақы төлеу 1930 жылға дейін кең таралған еді, одан кейін бір рет қолданылатын болаттан жасалған сусын бөтелкелері шыныны бірте-бірте ығыстыра бастады. 1960 жылы АҚШ-тағы сыраның шамамен жартысы банкаларда сатылды, ал газдалған сусындардың бес пайызы ғана бөтелкеде болмады. Вермонт штаты 1953 жылы алғашқы «бөтелке заңын» қабылдады, бірақ ол тек қайта толтырылмаған бөтелкелерді тыйым салды және ақы төлеу жүйесін енгізбеді. Сыра өндірушілердің лоббилеуінен кейін ол 1957 жылы күшін жойды. 1999 жылы Кентукки штатындағы қоқыстың 58 пайызы сусын контейнерлерінен тұрды. Бөтелкелерге ақы төлеу жүйесін қабылдаған штаттарда қоқыс мөлшері 64 процентке дейін азайды. Контейнерлерге ақы төлеу жүйесінің орташа құны контейнер басына 1,53 цент (басқа жинау жүйелеріне қарағанда 1,25 цент), және ол контейнерлерді қайта өңдеуде екі жарым есе тиімді. 1968 жылға қарай Орегон штатында сыра және газдалған сусын компаниялары жылына 173 миллион бөтелке мен 263 миллион банкаға жауапты болды.

Орегон сусындарды қайта өңдеу кооперативі

OBRC – бұл бөтелкелерді қайтару жүйесінің салалық басқарушысы және талап етілмеген салымның барлығын қабылдайды. Ол 2009 жылы Beverage Recyclers of Oregon және Container Recovery Inc. компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. OBRC Орегон штатындағы сусындарды таратқыштардың 96%-ын біріктіреді және BottleDrop қайтару орталықтары мен жасыл қаптар бағдарламасын жүзеге асырады. Ол Орегон штатының бөтелкелерді қайтару заңының басты мүдделі тарапы болып табылады. OLCC бөтелкелерді қайтару заңын қадағаласа да, OBRC-ге қатысты оның қадағалау құқығы шектеулі.