Кіріспе

1933 жылы АҚШ Конгресінің 18-ші түзетуді жою және алкогөлге тыйым салуды тоқтату туралы бірлескен қаулысы.

Блейн актісі, ресми түрде АҚШ Конституциясына жиырма бірінші түзетуді ұсынатын бірлескен қаулы деп аталады. Бұл қаулы 1933 жылғы 20 ақпанда АҚШ Конгресі тарапынан қабылданды және АҚШ-та алкогөлге тыйым салуды орнатқан АҚШ Конституциясының 18-ші түзетуін жою процесін бастады. Жою рәсімі 1933 жылғы 5 желтоқсанда Конституцияға 21-ші түзетуді қажетті саны штаттар бекіткен кезде аяқталды.

72-ші конгрессіндегі алғашқы іс-әрекет

Вольстед актісі 18-ші түзетуді (Тыйым салу) іске қосты. Акт "маскүнемдік сусыны" деп салмағы бойынша 0,5 процент алкоголь қоршайтын сусынды анықтады. Орындалуымен байланысты көптеген мәселелер, сондай-ақ сыра, шарап және спиртті заңдастыру арқылы жұмыс орындарын жасау және салық кірісін арттыру ниеті 1932 жылдың соңына қарай көптеген сайлаушылар мен Конгресс мүшелерін Тыйым салуға қарсы шығуға әкелді.

Саяси жағдай

72-ші АҚШ Конгресінің бірінші заң шығару сессиясы 1931 жылдың 7 желтоқсанында ашылғанда, Волстед заңына түзетулер енгізу немесе 18-ші түзетуді толығымен жою туралы жиі екі ондықтан астам заң жобалары ұсынылды. Алдыңғы Конгресте екі палатаны да басқарған республикашылар бұрынғыда тыйым салуды қолдауда бірігіп, «құрғақтардың» (тыйым салуды жақтаушылардың) қолдауымен, тіпті Волстед заңына ең аз жеңілдіктер енгізу туралы дауыс беруді тоқтату үшін қажетті үштен екі көпшіліктен асып түсті. Бірақ қазір 64 «сулы» республикашыл Өкілдер палатасында демократтармен (бірқатар қосымша сайлауларда жеңіске жеткеннен кейін шамалы басымдыққа ие болған) бірлесіп жұмыс істеу үшін кокус құрды, мақсаты – түзетулер енгізу немесе жою. Демократтар да палата ережелерін өзгертіп, егер 145 депутат талап етсе, заң жобасын дауысқа салу үшін міндетті түрде қарау процедурасын қабылдады. 1931 жылдың 23 желтоқсанында республикашыл «сулылар» шағын жеңіске жетіп, Сенат Әділет комитетінің подкомитетін құру туралы келісімге қол жеткізді, ол Волстед заңына түзетулер енгізу және 18-ші түзетуді жою мәселелері бойынша тыңдаулар өткізуге тиіс болды. Сенатор Джон Дж. Блейн (Висконсин штатынан, республикашыл), Сенаттағы республикашыл «сулылардың» жетекшісі болды. Бірақ бес мүшелі подкомитетте үш мүше «құрғақтардың» басымдығы болғанына жауап ретінде, екі партиялық «сулылар» кокусы 1931 жылы Заңды сақтау және орындау жөніндегі Ұлттық комиссия (Викершам комиссиясы) ұсынған ұсынымдарға сәйкес 18-ші түзетуді өзгерту жоспарын ұсынуға шешім қабылдады. Бұл комиссия Президент Герберт Гувердің тыйым салу кезеңіндегі құқық қорғау мәселелерін зерттеу үшін құрылған еді. Тыйым салудан бері бұл мәселе бойынша алғашқы тікелей дауыс беруде Сенат 1932 жылдың 21 қаңтарында Бингемнің күшін жою туралы резолюциясын 55 дауысқа 15 дауыспен қабылдамады. «Құрғақтар» бұл дауыс беруді күшін жою күштерінің әлсіздігінің символы деп бағалады.

Тыйымды өзгертуді күмәнді қолдау

Конгресстегі "ылғалдар" тыйым салуға қолдаудың азайып бара жатқанын сезінді. Бингхамның күшін жою ұсынысы жеңіліске ұшырағаннан кейін бір апта өткен соң, Палатадағы "ылғалдар" Volstead Act-ті қайтадан сыра өндіруге рұқсат беру үшін түзетулер енгізу туралы заң жобасын әзірлеуді бастады. Олардың мақсаты – 1932 жылдың шілдесінде Конгресс сессиясы аяқталмас бұрын дауыс беруге мәжбүрлеу еді. Сенатта 34 "ылғал" дауысы және Палатада 190 дауысы болғандықтан, күшін жою лоббистері 1932 жылдың қараша айындағы сайлаулардан кейін ғана шара қолдануға болады деп сенді. Конгресстегі "ылғалдар" 20 ақпанда демократтардың жетекші президенттік үміткері Франклин Д. Рузвельт федералды үкімет пен штаттар үшін салық кірістерін өндіру құралы ретінде 18-ші түзетуді жоюды қолдайтынын жариялағанда үлкен серпін алды. Рузвельттің күшін жоюды қолдауы Палатадағы "ылғалдардың" қолдауын арттырды. 16 ақпанда Палатаның Әділет комитеті Бек Линтикум резолюциясына 14-9 дауыспен қарсы дауыс берді, ол штат заң шығарушы органдарынан 18-ші түзетуді қайта растау немесе жою туралы сұрауды көздеді. 25 ақпанда Палатадағы "ылғалдар" Бек Линтикум резолюциясына қол қою үшін 110 қол жинап, екі жақтың да саяси көшбасшыларын таң қалдырды. "Ылғалдар" 1 наурызда қажетті 145 қолды жинады. Бек Линтикум резолюциясы 187 дауыспен қабылданды, нәтижесінде тыйым салынғаннан бері "құрғақтардың" жинаған ең кішкентай көпшілігі болды. Бек Линтикумға дауыс беруді өздерінің күшейіп келе жатқан күшін сынау ретінде қарастырған Палатадағы "ылғалдар" дауыс беруден қатты қуанды. Палатадағы сынақ дауыс Сенаттағы "ылғалдарға" да жігер берді. 19 наурызда Блейннің Әділет комитетінің кіші комитеті сенатор Бингемнің 4 пайыздық сыраны заңдастыруды ұсынған заң жобасын жағымды баяндады. Қызығы, комитет баяндамасында 18-ші түзетуді өзгертудің мәні жоқ деп айтылды. Үш күннен кейін 38 сенатордан тұратын екі партиялық топ Сенатқа 18-ші түзетуді өзгерту немесе жою туралы дауыс беруді талап ететін хатқа қол қойып, таң қалдырды. Хатта Блейннің кіші комитеті алдындағы төрт резолюцияға сілтеме жасалды. Төрт резолюция: (1) Сенатор Бингемнің әлсіз сөздермен жасалған күшін жою резолюциясы; (2) Сенатор Роберт Ф. Вагнердің (Д, Нью-Йорк) әлсіз сөздермен жасалған күшін жою резолюциясы; (3) Сенатор Миллард Тайдингстің (Демократ, Мэриленд) тыйым салуды штаттарға толығымен немесе ішінара сақтауға рұқсат беруге өзгерту резолюциясы; және (4) Сенатор Блейн 14 наурызда ұсынған, 18-ші түзетуді жоятын күшті сөздермен жазылған резолюция. Палатадағы "ылғалдар" 25 наурызда Палатаның Томас Х. Калленнің (Д, Нью-Йорк) 2,75 пайыздық сыраны өндіруге рұқсат беру және оған салық салу үшін Volstead Act-ке түзетулер енгізу ұсынысын Палата қабылдамағанда кері соққыға ұшырады. Сенаттағы "ылғалдар" да жағдайын жоғалтты. Блейн сәуірдің ортасында 18-ші түзетуді жою туралы тыңдаулар өткізе бастады, ал 19 сәуірде Сенат Өнеркәсіп комитеті 4 пайыздық сыра заң жобасын жағымсыз деп мәлімдеді, бұл дауыс беруді іске асырудың күлкілі салдары болды. Бұл сынақ дауыс беруде "ылғалдар" тек 24 дауыс жинады. 1932 жылдың мамыр айында Палатадағы "ылғалдар" О'Коннор Хулл заң жобасын Палатаның Жолдар және құралдар комитетінен босату туралы арызға жеткілікті қол жинап, саяси элиталарды қайтадан таң қалдырды. Палата 2,75 пайыздық сыраға рұқсат беретін және оны бөлшек сауда құнының 3 пайызы мөлшерінде салық салатын заң жобасын 228-169 есебімен қабылдамады. Бұл тыйым салуға қарсы қолдаудың айтарлықтай төмендеуі болды.

1932 жылғы сайлау және тыйым салудың күшін жоюға әсер ету

Алайда, әртүрлі штаттардағы сайлаушылар арасындағы саяси жағдай тыйым салуды алып тастау жағында болды. 1932 жылы 14-16 маусымда Чикагода өткен Республикалық Ұлттық конвентке қатысушылардың көпшілігі 18-ші түзетуді алып тастауды жақтағанымен, президент Гувер оған келіспеді. Конвентте штаттарға заңды толық немесе ішінара (федералды бақылауға сәйкес) орындауға рұқсат беру үшін тыйым салуға өзгерту енгізуді жақтаған партиялық платформаны қабылдауға келісімге қол жеткізілді. Бұл планка сонымен қатар мемлекеттік заң шығарушы органдармен мақұлдау/мақұлдамау арқылы ұлттық референдумды қабылдамады. Платформа жоспары тыйым салу мәселесінде нақты ұстаным танытпағаны үшін кеңінен сынға алынды. Алайда, "құрғақтар" Гуверді күшті қолдады, оны тыйым салуды қандай да бір формада сақтаудың жалғыз мүмкіндігі деп есептеді. 1932 жылы 27 маусымнан 2 шілдеге дейін Чикагода өткен Демократиялық Ұлттық конвентте 18-ші түзетуді жоюды басым көпшілік қолдады. Партияның платформасында әр штаттың сайлаушылары арнайы сайлаған конвенттер арқылы жоюды ұсынатын планка болды (жыл басындағы Бингемнің ұсынысы). Планка сонымен қатар штаттар мен олардың жергілікті биліктері қаласа "құрғақ" қалуға мүмкіндік беруді ұсынды. Партияның АҚШ президенті лауазымына үміткері Франклин Д. Рузвельт жоюды ынталы түрде жақтады. Конгрестегі екі партияның "ыңғайлы" (wet) мүшелері Демократиялық партияның платформасына қуанды және 1933 жылдың наурыз айында 72-ші Конгресс аяқталғанға дейін Волстед заңына маңызды түзетулер енгізуге келісті. Сенаттағы "ыңғайлылар" сенатор Кэмерон А. Моррисонның (D N. C.), радикалды "құрғақ" саясаткердің, 1932 жылдың маусым айындағы Демократиялық алға сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін ерекше көтеріңкі көңілде болды. Алайда, сенатор Бингем өзінің жою туралы резолюциясын ілгерілетуге тырысқанда, Сенат басшылары бұл қадамды тоқтатты. Палатада "ыңғайлылар" сыраны қайтадан заңды етуге бағытталған төрт заң жобасы бойынша қол қою жинауға асықты. Палатаның Сот комитетінің "құрғақ" төрағасы Джон У. Саммерс (R Wash.) енді 18-ші түзетудің штаттарға қайта ұсынылуы сөзсіз деп сенді. Палата спикері Джон Нэнс Гарнер Конгресс сессияның соңына дейін сыра сатуға рұқсат беретініне сенді. Сенаттағы көрнекті "ыңғайлылар" азырақ үміттенді, өйткені олардың күштері Волстед заңын өзгертуді қолдау мен 18-ші түзетуді толығымен жою арасында бөлінді. Сайлау күні 100-ден астам "құрғақ" кандидаттар Конгресстегі орындарынан айырылды. Палатада жаңа және қайта сайланған мүшелердің басым көпшілігі толық жоюды қолдады, ал Сенатта толық жоюды қолдайтын мүшелердің саны үш дауыспен жетіспеді. Сенатор Томас Дж. Уолш (D Mont.), жетекші "құрғақ", 12 қарашада өзгерту немесе жою үшін дауыс беруге келіскеннен кейін екі дауыс қосылды, содан кейін 18 қарашада сенатор Артур Ванденберг (R Mich.).

Блейн актісінің қабылдануы

Конгресс қарашадағы «аяқ-қолтық» сессиясын ашқанда, Палатаның көпшілік көшбасшысы Рейни – өзінің фракциясының тілегіне бағынып – Палата басшыларының тыйым салуға қатысты өзгерістерді мүмкіндігінше жылдам қарастыратынын мәлімдеді. Палата мүшелері арасында жүргізілген сауалнама пивоны қайтадан заңды ету үшін Волстед заңын өзгертуді қолдаушылардың басым екенін көрсетті, ал 18-ші түзетуді жоюға қолдау білдірушілердің саны аз болды. Президент Гувердің заңға вето қоятынына уәде бергеніне қарамастан, спикер Гарнер Конгресс отырысын жабуға мәжбүр болғанға дейін «сыра заңына» басымдық беру үшін барлық заңнамалық күнтізбені тазартатынын айтты. Осы кезде Гарнер вице-президенттікке де сайланған еді. Гарнердің жоспары 2 желтоқсанда Палатаның Әділет комитеті 13 дауысқа 6 қарсы дауыспен қарарды қабылдамағандықтан сәтсіздікке ұшырады. Бақылаушылар Гарнердің ұсынысының кемшіліктері бар ма, әлде «құрғақтар» соңында оған қарсы шығуға шешім қабылдады ма деп таласты. Палата 5 желтоқсанда қайтадан отырысқа кірісті, ал Гарнердің ұсынысы дауысқа салынатын болды. Демократиялық партияның ұйымдастырушылары күшін жоюды қолдаған 275 дауыс санағанымен, ұсыныс қажетті үштен екі көпшілікті ала алмады. Соңғы дауыс беру нәтижесі 272 – 144 болды, мұнда 79 бұрынғы «құрғақтар» (66 демократ және 13 республикашыл) күшін жоюға дауыс берді. Ашулы және көңілі құлаған Гарнер бұл мәселені «өлі» деп жариялады және Конгресс 1933 жылдың 4 наурызында 73-ші Конгресс жаңа «сырлы» көпшілік билікке келгенше күтуге мәжбүр болады деді. Бейк-Линтикум заң жобасын (тоғыз ай бұрын жеңіліске ұшыраған) бірлесіп жасаған Джеймс М. Бек (R-Па.), егер ол бұл мәселені «аяқ-қолтық» сессиясының бірінші күні күштеп шешуге тырыспаса, Палата Гарнердің ұсынысын қабылдайтынына сенді.

"Сараны төлеу"

Палата басшылығы "Коллиер заң жобасы" бойынша шара қабылдауға келісті, бұл заң жобасын конгрессмен Джеймс Коллиер (Миссисипи штатынан демократ) ұсынды. Заң жобасы 2,75 проценттік сыра мен шарапты заңдастырып, сыраның әр барреліне 5 долларлық (АҚШ доллары) салық, ал шарапқа бөлшек саудадағы бағасының 20 пайызы салық салуды көздейді. Ұсынылған түзетулер "құрғақтардың" қатарын бөлу қаупін тудырды, бірақ Палата 21 желтоқсанда Коллиер заң жобасын 230 дауысқа 165 дауыспен күрт көп айырмашылықпен қабылдады. Заң жобасына енгізілген түзету тыйымды сақтауды таңдаған штаттарға сыра жөнелтуді шектеді. Сенатта "сыра заңдары" және 18-ші түзетуді жою туралы ұсыныстар қарастырылды. Сенатор Тайдингс алкогольдің кез келген процентін қамтитын сыраны сатуға рұқсат беретін және сыраның бөлшек сауда бағасының 16 пайызын салық салуды ұсынды. Алайда, сенатор Бингем бастапқы Коллиер заң жобасына толық сәйкес келетін заң қабылдауға тырысты. Сенат 23 желтоқсанда Бингем заң жобасын талқылауға және дауысқа салуға шығаруға бағытталған әрекетке 48 дауысқа 23 дауыспен қарсылық көрсетті. Сенаторлар бұл заң жобасы Вольстед заңына түзетулер енгізбейтінін, ол жеке заң екенін атап өтті. Олар Вольстед заңы өзгертілмесе, Бингем-Коллиер заң жобасы конституцияға қайшы деп танылуы мүмкін деп қорқып отырды. Сенатор Блейн бұл мәселелерді шешу үшін дереу қайта қарауға уәде берді.

Блейн заң жобасын Сенатта ұсыну

1933 жылдың 5 қаңтарында Блейн кіші комитеті S. J. Res. 211 қаралымында маңызды өзгерістер енгізді. Ұсынылып отырған конституциялық түзетудің бірінші тармағы 18-ші түзетуді толығымен жойды. Екінші тармақтағы жаңа мәтін, есірткі ішімдіктерін тыйым салған штаттар мен аумақтарда оларды сатуға тыйым салды, ал үшінші тармақ Конгреске белгілі бір орындарда есірткі ішімдіктерін тұтынуды реттеу немесе тоқтату құқығын берді. *Ескерме: Бұл тармақ бұқаралық ойда «салонға қарсы қағида» деп белгілі болды.* Блейн Сенатқа S. J. Res. 211 қаралымын 14 ақпанда қарауды ұсынды. Сенаттағы «құрғақтар» сенатор Моррис Шеппард (Техас штаты, Демократ) және Смит В. Брукхарт (Айова штаты, Республикалық) басшылығымен сегіз сағаттық кешіктіру тактикасын қолданды. Ақырында, кешіктіру тактикасы Сенаттың барлық жұмысына, тіпті Ұлы депрессияның банк дағдарысын шешуге қатысты жедел заңнаманы да тоқтатып тастағандықтан, наразылық білдіріліп, кешкі сағат 22:00-де сәтті дауыс беру арқылы кешіктіру тактикасы тоқтатылды. Сенатор Джозеф Т. Робинсон (Арканзас штаты, Демократ) штат заң шығарушы органдары емес, штаттық конвенциялар арқылы ратификацияны қамтамасыз ететін түзету ұсынды. Бұл түзету 45 дауыспен 15-ке қарсы қабылданды. Содан кейін сенатор Робинсон екінші тармақты жою туралы түзету ұсынды, бірақ кейіннен үшінші тармақты жою туралы өтінішін өзгертті. Бұл түзету 33 дауысқа 32 дауыспен мақұлданды. Сенат 16 ақпанда талқылауды жаңадан бастады. Сенатор Дэвид А. Рид (Пенсильвания штаты, Республикалық) үшінші тармақты жою туралы дауысты қайта қарауды сұрады, ал сенатор Картер Гласс С. J. Res. 202 қаралымын ауыстыру ретінде ұсынды. Гласс ұсынған түзету 14 дауысқа 70 дауыспен қабылданбады. Сенатор Тайдингс Конгреске есірткі ішімдіктеріне салық салуға тыйым салуға тырысты, бірақ оның түзетуі дауыс беру арқылы қабылданбады. Гласс С. J. Res. 202 қаралымын ауыстыруға тағы да тырысты (бұл жолы түзету ретінде), бірақ тағы да 38 дауысқа 46 дауыспен қабылданбады. Ридтің үшінші тармақты қайта жаңарту туралы ұсынысы да 37 дауысқа 47 дауыспен қабылданбады. Сенатор Томас Гор (Оклахома штаты, Демократ) жеке пайда үшін есірткі ішімдіктерін сатуға тыйым салу үшін екінші тармаққа түзету енгізуге тырысты, бірақ оның ұсынысы дауыс беру арқылы қабылданбады. Содан кейін Сенат түзетілген қаралымды 63 дауысқа 23 дауыспен, қажетті екі үшінші көпшіліктен бес дауыс артық қабылдады.

Блейн заң жобасын палатаға енгізу

С.Ж. Резолюция 211-ді қабылдау Палатада жаңа жою белсенділігін тудырды. Көпшілікке жетекші Рейни Демократиялық фракцияның шұғыл отырысын шақырды, ал Спикер Гарнер жою мәселесін жылдам дауысқа салу үшін регламентті тоқтатуды сұрауға ниетті екенін айтты. 20 ақпанда көпшілікке жетекші Рейни регламентті тоқтатуды және С.Ж. Резолюция 211-ді дереу қабылдауды ұсынды. Пікір-таластар тек 20 минутқа, жақтаушылар мен қарсыластар үшін бөлінді. Палата Рейнидің ұсынысын 289 дауыспен қабылдады, 121 депутат қарсы дауыс берді. С.Ж. Резолюция 211 қажетті екі үшін бір көпшіліктен 15 дауыс артық дауыспен қабылданды.

21-ші түзетуді қабылдау

С. Ж. Рес. 211 1933 жылдың 20 ақпанында АҚШ Мемлекеттік хатшысына жіберілді. 1933 жылдың 21 наурызында Конгресс «Каллен Харрисон» заңын қабылдады, ол «маскүнемдік ішімдік» терминін салмағы бойынша 3,2 процент алкоголь қамтитын ішімдік деп қайта анықтады. «Каллен Харрисон» заңы 1933 жылдың 7 сәуірінде күшіне енді. 21-ші түзету 1933 жылдың 5 желтоқсанында штаттардың ратификациялық конвенцияларымен бекітілді. Юта штатының түзетуді бекіткен 36-шы штат болғанын бүкіл елдегі радио тыңдаушылары тікелей эфирде естіді.