Кіріспе

Алкогольді ішімдіктерге қарсы әлеуметтік қозғалыс – алкогольді тұтынудан жаздыру немесе толық бас тартуды қолдайтын әлеуметтік қозғалыс. Бұл қозғалысқа қатысушылар көбінесе алкогольдік маскүнемдікті сынап, не алкоголь ішімдігінен толық аулақ болуды жақтайды, ал оның жетекшілері алкогольдің адам денсаулығына, тұлғасына және отбасылық өміріне тигізетін теріс әсерлерін баса көрсетеді. Әдетте, бұл қозғалыс алкоголь туралы білім беруді насихаттайды және алкоголь сатуға қарсы жаңа заңдар қабылдануын талап етеді, яғни алкогольге қолжетімділікті реттеуді немесе оны толығымен тыйым салуды талап етеді. 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында жаздыру қозғалысы көптеген елдерде, әсіресе ағылшын тілінде сөйлейтін, скандинавиялық және басым көпшілігі протестант елдерінде кең таралды. Нәтижесінде, Канадада (1918-1920 жж.), Норвегияда (1919-1926 жж., тек спиртті сусындарға), Финляндияда (1919-1932 жж.) және АҚШ-та (1920-1933 жж.), сондай-ақ Үндістанда (1948 жылдан бүгінгі күнге дейін) провинциялық тыйым салу шаралары енгізілді. Жаздыруды және алкогольден толық бас тартуды қадірлілік ретінде насихаттайтын бірнеше ұйым бар.

Контекст

Солтүстік Америкада 17 ғасырдың соңында алкоголь колониялық өмірдің маңызды бөлігі болды – сусын, дәрі және тауар ретінде ол ерлер, әйелдер және балалар үшін қажетті еді. Ішімдікке кеңінен көз жүгісіп, қоғамға толық интеграцияланған, алайда маскүнемдікке төзбеді. Американың отарлық кезеңінде, шамамен 1623 жылдан бастап, Плимут пастыры Уильям Блэкстоун алма мен гүлдерді таратуды бастағаннан 1800 жылдардың ортасына дейін қатты сидр халықтың басты алкогольді сусындары болды. Қатты сидр осы кезең бойына ерекше көзге түсті және ауқымы мен қолжетімділігі жағынан ешбір сусынмен салыстыруға келмейтін. Бұл американдық мәдениеттің барлық колониялар ортақ деп білген сирек аспектілерінің бірі еді. Шекараға жақын жерлерге қоныстану көбінесе заңдық талапты қамтыды, онда қоныстанғаннан кейін үш жыл ішінде жеміс беретін жетілген алма ағаштарынан тұратын баушаны құру міндетті болды, содан кейін ғана жерге құқық ресми түрде берілді. Мысалы, Огайо компаниясы қоныс аударғандардан үш жыл ішінде кем дегенде елу алма және жиырма шабдалы ағашын отырғызуды талап етті. Бұл отырғызулар жерге құқық беруге кепілдік берді. 1767 жылы Жаңа Англиядағы орташа отбасы жылына жеті баррель қатты сидр тұтынды, бұл бір адамға шаққанда шамамен 35 галлонға тең. 1800 жылдардың ортасында Германиядан және басқа елдерден келген жаңа иммигранттар сыраның танымалдылығын арттырды, ал тыйым салу қозғалысы және батысқа қарай кеңейту фермерлерді сидр бауларынан бас тартуға мәжбүр етті. Ұлыбританияда алкогольге деген көзқарас 18 ғасырдың соңында күрт өзгерді. Бұл өзгерістің себебінің бірі – Өнеркәсіптік революцияда дамыған ауыр машиналарын басқару үшін салауатты еңбекшілердің қажеттігі болды. Энтони Бенезет 1775 жылы алкогольден бас тартуды ұсынды. Раш ашытылған сусындардың пайдасын көрді, бірақ дистилляцияланған спирттерді қолдануды айыптады. Алайда, американдықтар тыйым салу туралы үгілдерге 1820 жылдарға дейін көп мән бермеді. 1737 жылға дейін үндістердің тыйым салу жақтастары алкогольге қарсы науқан жүргізіп, алкогольді ішімдіктердің сатуын және таралуын шектеу үшін заң шығаруға ұмтылды. Колониялық дәуірде Питер Шартье, Король Хаглер және Кішкентай Торғай сияқты көшбасшылар рум мен брендиді сауда тауары ретінде пайдалануға қарсылық көрсетті, бұл үндістерді олардың құрылымдық өзгерістер деп санайтын нәрседен қорғауға бағытталған. 1743 жылы методист шіркеуінің негізін қалаушы Джон Уэсли «ішімдік сатып алу, сату және ішу, егер қажет болмаса, болдырмау керек нәрселер» деп жариялады. 19 ғасырдың басында АҚШ-та алкоголь әлі де практикалық және әлеуметтік себептермен американдық диетаның қажетті бөлігі саналды. Бір жағынан, су көздері көбінесе ластанған, сүт әрқашан қолжетімді болмады, ал кофе мен шай қымбат болды. Екінші жағынан, сол кездегі әлеуметтік нормалар адамдардың (әсіресе ерлердің) алкогольден бас тартуын әдепсіздікке теңеді. Ұйым тек жоғары әлеуметтік статусы бар ер адамдарды қабылдады және алкогольді шамамен тұтынуға шақырды. Оның ықпалы 1818 жылы ең жоғары деңгейге жетті және 1820 жылы тоқтады, күшейтілген қозғалыстың болашағына елеулі әсер етпеді.

Қауіпсіздікті насихаттау (1820-1830 жылдар)

Америка Құрама Штаттарындағы қанағаттылық қозғалысы 1820 жылдары ұлттық деңгейде басталды, оны евангелистік қанағаттылық реформаторлары мен орта таптар арасында танымал етті. Күшті спирттік ішімдіктерге қарсы кеңеске, барлық алкогольден бас тартуға қарағанда көбірек назар аударылды, ал құқықтық шараларға қарағанда моральдық реформаларға басымдық берілді. L'Alarme: société française d'action contre l'alcoolisme – 1914 жылы Францияда Алкоголизмге қарсы Ұлттық лиганың (Ligue National contre l'Alcoolisme) қолдауымен құрылған қозғалыс. Оның мақсаты – депутаттар палатасына кандидаттарды сайлау кезінде спирттік ішімдіктерге қатысты шектеулерді күшейту үшін қоғамдық пікірді пайдалану. 1919 жылы L'Alarme тек ашытылған спирттік ішімдіктерге ғана қарсы емес, сонымен қатар шарап пен шарап өндірушілерді қызу спирттік ішімдіктерге қарсы ең күшті күштердің бірі деп есептеді, оған L'Alarme қарсы тұрған алкоголизм себеп болды деп саналды. Алкоголь зерттеушісі Йохан Эдманның айтуынша, алкогольге тыйым салған алғашқы ел – Ресей, бұл соғысқа жұмылдыру саясатының бір бөлігі болды. 1916 жылы мемлекеттік басқару схемасы бойынша Ұлыбританияның белгілі бір аймақтарындағы сыраханалар мен пабтар мемлекеттік меншікке алынды, әсіресе қару-жарақ өндірісі жүргізілетін жерлерде. 1913 жылы ASL ұлттық тыйым салу үшін күш-жігерін бастады. Ұлттық тыйым салу Жаңа Зеландияда да бірнеше рет ұсынылды және іс жүзінде қабылданды. Осыған ұқсас, Австралия штаттары мен Жаңа Зеландия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін барлардың жұмысын ертерек тоқтату мерзімін енгізді. Канадада 1916 жылы Онтарио қанағаттылық заңы қабылданды, ол 2,5% -дан астам алкогольді ішімдіктерді сатуға тыйым салды. 1920 жылдары провинциялық референдумдар арқылы алкоголь импорты тоқтатылды. Норвегия 1917 жылы ішінара тыйым салуды енгізді, ол 1919 жылы референдум арқылы толық тыйым салуға айналды, бірақ бұл заң 1926 жылы күшін жойды. Сол сияқты, Финляндия 1919 жылы тыйым салуды енгізді, бірақ 1932 жылы қылмыстық мүмкіндіктермен байланысты зорлық-зомбылық қылмыстарының өршуінен кейін оны жойды. Исландия 1915 жылы тыйым салуды енгізді, бірақ 1933 жылы спирттік ішімдіктерді тұтынуды либералдады, бірақ сыра 1989 жылға дейін заңсыз болды. 1910 жылдары әлемдегі елдердің жартысы өздерінің заңдарында немесе саясатында алкогольді бақылаудың қандай да бір түрін енгізді. Осылайша, Үндістандағы қанағаттылық қозғалысы Үндістанның тәуелсіздік қозғалысымен тығыз байланысты болды, өйткені Махатма Ганди алкогольді шетелдік импорт деп қарастырды. Ол шетелдік үкіметті ұлттық тыйым салудың әлі орнатылмауының себебі деп есептеді. Алкогольді ішімдіктерге ескерту жазуларын қосуды WCTU сияқты қанағаттылық қозғалысының ұйымдары қолдады. Қазіргі таңда белсенді түрде әрекет ететін белгілі қанағаттылық ұйымдарына Дүниежүзілік әйелдер христиандық қанағаттылық одағы, Мас күйде көлік жүргізушілерге қарсы аналар, Алкогольдік әділдік, Халықаралық көк крест, Рехабиттердің тәуелсіз ордені және Халықаралық жақсы тамплиерлер ұйымы кіреді. Мысалы, консервативті қасиеттілік қозғалысындағы методисттер денонсациясы Аллегений Веслиан методисттік байланысы, сондай-ақ Құтқару Армиясы – өз мүшелерінің алкогольді ішімдік ішкенін, сондай-ақ темекі тартқанды, заңсыз есірткі қолданғанды және құмар ойындар ойнағанды талап ететін христиан шіркеулері. 1990 жылдардағы жастар мәдениеті кезінде басқа есірткілерден аулақ болуды баса көрсететін тыныш өмір сүру маңызды бөлігі болды. Фицпатриктің Ланкаширдегі (Англия) шөптік денсаулығы ең көне қанағаттылық барлары деп саналады және басқа да осындай мекемелер соңғы уақытта танымал болды. Әлемнің әртүрлі бөлігінде сайлаушылар алкогольге тыйым салуды қолдауда. Мысалы, 2016 жылы Үндістанның Тамил Наду штатындағы көптеген әйелдер алкогольді тұрмыстық зорлық-зомбылық сияқты әлеуметтік проблемалар үшін кінәлады, сондықтан тыйым салуды қолдаған көшбасшыны сайлауға қатысты. Олардың бұл әрекеті сәтті аяқталып, Ж.Ж. Сайлауалды партияға сайланып, билік басында тұрған күні-ақ 500-ге жуық арақ дүкенін жапты. Олар Нитиш Кумардың сайлауына үгіт-насихат жасады, ол әйелдердің өтініші бойынша алкогольді ішімдіктерге тыйым салатындығын уәде етті. Олар бұдан былай қылмыстың азаюына, отбасылардың нығаюына және қоғамның жалпы жақсаруына көмектеседі деп сенді. Қанағаттылық қозғалысы өзінің жеке мәдениетін қалыптастырды. Сузан Макфарланд Паркхерст, Джордж Фредерик Рут, Генри Клей ...

Басқа себептері

Тыйым салу күнтәртібі зауыт иелерінің арасында да танымал болды, олар өндіріс күшейген кезеңде тиімділікке ұмтылды. Осы себепті Генри Форд және С. С. Кресге сияқты өнеркәсіптік лидерлер тыйым салуды қолдады. Салауатты зауыт жұмыскерінің мәселесі әйелдердің ұстамдылық қозғалысымен байланысты болды: алаңдаған аналар зауыт жұмыскерлерінің құлдыққа түсуіне, сондай-ақ осы жұмыскерлерге салон ұсынған құмарлыққа қарсы шықты. Үкімет үшін тиімділік маңызды аргумент болды, себебі ол әскерлерінің салауатты болуын қалады. 19 ғасырдың соңында, ұстамдылық қозғалысының қарсыластары Африкадағы құл саудасын сынап бастады. Бұл сын колониялық экспансияның соңғы кезеңінде туды. Колониялардағы құлдық пен алкоголь саудасы екі бір-бірімен тығыз байланысты проблема ретінде қарастырылды және оларды жиі "халықтың егіз қысымшылары" деп атады. Бұл мәселе өркениет және тиімділік идеяларымен байланысты: ұстамдылық жақтастары "жергілікті халықты" дұрыс "өркениеттендіруге" және жұмысқа орналастыруға болмайтынын айтты, егер оларға алкогольдің зияны тигізілсе.