Кіріспе

Прочида (ˈprɔːtʃida; ) — Италияның оңтүстігіндегі Неаполь жағалауындағы Флегри аралдарының бірі. Арал Мисено мүйісі мен Иския аралының арасында орналасқан. Вивара деген кішкентай серік аралымен бірге, ол Кампания облысы Неаполь қалалық аймағының коммунасы болып табылады.

Этимология

Аралдың атауы латын тіліндегі Prochyta сөзінен шыққан. Προχύτη / Prochýtē ежелгі грек тілінде «құйылған» деген мағынаны білдіреді. Тағы бір теория бойынша, Prochyta ежелгі грек тіліндегі prokeitai етістігінен туындаған, яғни «алға жатыр», себебі арал теңізден осылай көрінеді.

География

Просида Капо Мисено мен Ишия аралының арасында орналасқан. Оның жағалаулары өте тік және қиық. Терра Мурата төбесі аралдағы ең биік нүкте болып табылады. Геологиялық тұрғыдан Просида қазірде ұйықтап жатқан және су астында қалған төрт жанартаудың атқылауынан пайда болған.

Ежелгі тарих

Прокидада б.з.д. 16-15 ғасырлардағы кейбір микендік грек заттары табылған. Просиданың оңтүстік-батыс жағалауындағы Вивара аралында да оның іздері анықталған. Тарихи жазбаларда белгілі болған алғашқы грек қоныс салушылары б.з.д. 8 ғасырында осы аралға Эгей теңізінен келген, одан кейін Магна Грекиядан, жақын орналасқан Кумадан келген гректер де қоныстанды. Рим сатиригі Ювенал «Сат. 3, 5» еңбегінде бұл аралды шөлейт жер деп сипаттаған. Кейіннен, Рим үкімдігі кезінде Просида Римнің жоғары топтарының танымал демалыс орнына айналды.

Орта ғасырлар

Батыс Рим империясының құлдырауынан және Готика соғыстарында Византияның қайта басып алуынан кейін Просида Неаполь герцогының билігінде қалды. Вандалдар мен готтардың, содан кейін сарацендердің үздіксіз шабуылдары халықты ортағасырлық дәуірге тән бекінілген ауылға қоныстандыруға мәжбүр етті. Халықты мүйіс қорғады, теңізге қарай биіктейтін табиғи қабырғалармен қоршалған, кейіннен нығайтылып, «Terra Murata» («қабырғалы жер») деген атқа ие болды. Осы кезеңнің куәгерлері – теңіздегі қарауыл мұнараларын күзеткен адамдар, олар аралдың символына айналды. Оңтүстік Италияны нормандықтар жаулап алғаннан кейін Просида феодалдық үстемдікке түсті; арал, құрлыққа жапсарлас бөлігімен (болашақтағы Просида тауы) бірге, екі ғасырдан астам уақыт бойы аралды иеленген Да Просида әулетінің бақылауына өтті. Әулеттің ең танымал өкілі – Просидалық Иоанн III, император Фридрих II-нің кеңесшісі және Сицилия кештесі көтерілісінің жетекшісі. 1339 жылы феод, Иския аралымен бірге, француз тегіндес Косса әулетіне берілді, олар сол кезде Неапольде билік құрған Анжу әулетінің адал қолдаушылары болды. 1410 жылы Балдассаре Косса Иоанн XXIII деген атпен антипап сайланды. Осы кезеңде аралдың терең экономикалық өзгеруі басталды, өйткені егіншілік балық аулауға көшті.

Қазіргі заман

Испания императоры Карл V билігі тұсында арал Д’Авалос отбасына берілді. Осы кезеңде де қарақшылардың шабуылдары жалғасты. Әсіресе 1534 жылы танымал түрік адмиралы Хайреддин Барбаросса бастаған шабуыл ерекше көзге түсті. 1744 жылы Испания королі Карл III Прочиданы патшалық аң ауру қорығы деп жариялады. Осы кезеңде Прочида флоты кеме жасау өндірісінің дамуының арқасында өркендеп, ең жоғары деңгейіне жетті. Халық саны шамамен 16 000 адамға дейін өсті. 1799 жылы Прочида Неаполь Республикасының жариялануына әкелген көтерілістерге қатысты. Бірнеше айдан кейін Бурбон әулеті қайта оралғанда 12 прочидалықтың басы кесілді. Наполеон соғыстары аралдың француз және ағылшыз теңіз шайқастарындағы стратегиялық маңыздылығына байланысты бірнеше қирату оқиғаларына әкелді. 1860 жылы Екі Сицилия Корольдігі құлағаннан кейін арал жаңа құрылған Италия Корольдігінің құрамына кірді.

20 ғасыр

XX ғасырда Процида кеме жасау саласында өнеркәсіптік конгломераттармен бәсекелестікке байланысты дағдарысқа ұшырады. 1907 жылы Просида өз құрлық аумағын жоғалтты, ол тәуелсіздік алып, көбінесе Просида тауы (Монте ди Просида) деп аталады. 1957 жылы Просидада Еуропадағы алғашқы су асты су құбыры салынды. Соңғы онжылдықтарда халық саны бірте-бірте өсе бастады. Экономиканың көп бөлігі әлі де теңіз өнеркәсібіне байланысты, алайда туризм саласы да дамыды.

Мәдениет

Бірнеше жазушы өзінің романдарын Просидада жазған. Олардың ішінде француз әскерінде қызмет етіп, 19 ғасырдың басында Бургундиядан Просидаға келген Альфонс де Ламартиннің "Гразиелла" романы және Эльза Морантенің "Артур аралы" (1957) романы бар. Просида көптеген фильмдерге (30-дан астам фильм) түсірілім алаңы ретінде таңдалды, оның ішінде "Почташы" және "Талантты мырза Рипли" фильмдері де бар. Просида "Клеопатра" фильмінің түсірілімдеріне де орын болды, онда Элизабет Тейлор мен Ричард Бертон басты рөлдерде ойнады. Атап айтқанда, Просида порты Клеопатраның кемесіне байланысты сахналарда көрсетілді, ол Кіші Азиядағы Тарс қаласының портын бейнелеу үшін пайдаланылды. Голливудтың анахронизмге бейімділігімен, Просидадағы шіркеудің барокколық күмбезі Клеопатраның алтын египеттік кемесі портына тоқтағанда фоннан көрінеді. 2013 жылы Фабрицио Боргоня жас режиссерлер, сценаристтер және кино әуесқойлары үшін халықаралық кинофестиваль – Procida кинофестивалін ұйымдастырды.

Фольклор және дәстүрлер

Аралда Ұлы жұмаға дейінгі Қасиетті аптамен байланысты көптеген діни дәстүрлер бар. Олардың ең әсерлілері – Қасиетті бейсенбі күні елшілер шеруі және Ұлы жұма күні құпиялар шеруі. Екіншісі 17 ғасыр соңына дейінгі дәстүрге негізделген. Шеруде аралдың жас жігіттері "Туркини бауырластығының" дәстүрлі киімдерін киіп, Torre Murata ауылынан Марина Гранде портына дейін белгілі бір қашықтыққа діни мазмұндағы аллегориялық көліктерді ("құпиялар" деп аталады) алып жүреді. Көп жағдайда өте көркем жасалған "құпиялар" жастардың өзі дайындайды және, теория бойынша, оларды шеруге дейін ешкім көрмейді. Шеруден кейін олар бөлшектеледі немесе жойлады. Әр жазда "Гразиэлла" ("Шағын әдемі") сайланады – Альфонс де Ламартиннің "Гразиэлла" романындағы оқиғаға сілтеме жасай отырып, аралдың дәстүрлі киімдерін киетін жас қыз. Сондай-ақ жаз айларында Эльза Моранте және оның "Артур аралы" романына арналған әдеби сыйлық табалдырылады.

2022 жылғы Италияның мәдениет астанасы

Просида Италияның бірнеше кандидат қалаларының ішінде 2022 жылғы Италияның Мәдениет астанасы болып таңдалды. 2020 жылдың 18 қаңтарында Италияның Мәдени мұра, іс-шаралар және туризм министрі Дарио Франчесчини осы таңдауға себеп болған жайттарды жариялады: мәдени жоба жергілікті және аймақтық мемлекеттік және жекеменшік қолдауға ие, сонымен қатар осы жердің мұрасы мен ландшафты мәніне баса назар аударады. Бұл ретте, Жерорта теңізі аралдарының дәстүрін көрсететін шағын шеберханалар арқасында қолөнер саласына ерекше мән берілді. Жоба аутентичность, дамудың тұрақтылығы, аралдар мен Бель-Паезе жағалау аймақтарының мәдениеті сияқты ерекшеліктерді қамтиды.