Сицилиядағы ежелгі Сегеста қаласы

Кіріспе

Ежелгі қала

осы атпен Лигурия қаласы

Сегеста (, Egesta, немесе Σέγεστα, Ségesta, немесе Αἴγεστα, Aígesta; ) Сицилияның үш түпкілікті халықтарының бірі – Элимдіктердің маңызды қалаларының бірі болды. Элимдіктердің басқа маңызды қалалары Эрикс және Энтелла еді. Ол Италиядағы Сицилияның солтүстік-батыс бөлігінде, Трапани провинциясындағы қазіргі Калатафими-Сегеста коммунасының жанында орналасқан. Сегестаның грек әсеріне ішкіруі өте ерте кезеңде болды және оның халқына зор әсер етті.

Шығу тегі

Сегестаның құрылысы мен негізі өте күңгірт. Гректер арасында кең таралған және Фукидид қабылдаған дәстүр, оның негізін қалалары қирағаннан қашқан троялық қоныс салушылардың тобына жатқызады; римдіктер де осы дәстүрді қуана қарсы алып, Сегесталықтармен туыс екендерін мәлімдеді. Фукидид Эрикс пен Сегеста маңындағы варвар тайпасы – элимдерді (Элими) аталған троялықтардан тараған деп есептегендей көрінеді; бірақ басқа бір мәліметте элимдер троялықтар келгенге дейін Сицилияның осы бөлігінде өмір сүрген жеке халық ретінде сипатталады, және олар екі қаланы құрған. Сегестаның шығу тегі Филоктеттің ізбасарлары болған фокийліктердің тобымен байланысты деген әңгіме де болған сияқты; әдеттегідей, кейінгі жазушылар екі мәліметті келістіруге тырысты. Сондай-ақ, троялық отарлаушылар қаланың астынан ағып өтетін екі кішкентай өзенге Симоис және Скамандер деген аттар бергені айтылады, ал Диодор Сицилий бұл атаулардың кейінірек де қолданыста болғанын көрсетеді. Қаланың алғашқы атауы Акеста немесе Эгеста болған және римдіктер латын тіліндегі жаман сөздерден сақтану үшін оны Сегеста деп өзгерткен деген сенім (эгестас – «кедейлік» немесе «жетіспеушілік») Тхукидид заманынан бұрын тұрғындары оны Сегеста деп атағандығын көрсететін монеталармен жоққа шығарылды, бірақ бұл атау Магна Греция гректерінде Эгеста деп жұмсақталған сияқты. Сонымен қатар, олар өте ерте заманнан бастап Сицилияның грек қалаларымен тығыз байланыста болған, аралдағы басқа варварлардан мүлдем өзгеше эллиндік мемлекеттермен жаушылық және одақтастық қарым-қатынасқа түскен. Грек өркениетінің ертедегі ықпалы олардың грек әріптерімен жазылған және грек өнерінің даусыз іздерін көрсететін монеталарында да көрінеді.

Тарихи деректерде

Бізге жеткен Сегестанның алғашқы тарихи мәліметтері оларды Селинмен (қазіргі Селиннте) жауласуда (б.з.д. 580 ж.) қатысқан деп көрсетеді, бұл екі қаланың да аумақтарын бір-бірімен қанағаттануға дейін кеңейткенін көрсетеді. Пентафл басшылығымен Книдиялықтар мен Родос тұрғындарының көшіп келгендерінің уақтылы көмегімен Сегестандықтар осы кезде қарсыластарынан басымдыққа ие болды. Диодордың түсініксіз мәлімдемесі б.з.д. 454 жылы Сегестанның Мазарус өзені маңындағы аумақ үшін лилибеялықтармен соғысқа қатысқанын айтады. Лилибеялықтардың аты мұнда, әрине, қате, себебі бұл атпен қала көп уақытқа дейін болған жоқ; бірақ біз олардың кім екенін нақты білмейміз, бірақ бұл Селинунттықтар деп болжанады, олармен Сегестандықтар үнемі дауласып келген көрінеді. Осы көршілерге қарсы күшейту үшін Сегестандықтар Сицилияға Лахес (б.з.д. 426 ж.) басшылығымен келген алғашқы афиналық экспедицияны пайдаланып, Афинамен одақ туралы келісім жасады. Алайда, бұл ешқандай нәтиже бермеді, көп ұзамай жауласу қайта басталды, Селинунттықтар Сиракуздықтардың көмегін сұрады, олардың көмегімен үлкен артықшылықтарға ие болды және Сегестаны құрлық және теңіз арқылы қысымға алды. Осы жағдайда Сегестандықтар Агригентке, тіпті Карфагенге көмек сұрағаннан кейін, афиналықтарға жүгінді, олар көп қиындықсыз олардың ісіне қосылып, б.з.д. 416 ж. флотты Сицилияға жіберді. Бұл нәтиже ішінара алаяқтық арқылы қол жеткізілді, Сегестандықтар афиналық елшілерді байлықты жалған көрсету арқылы алдап, оларды өздерінің ресурстары туралы тым асыра ойлауға итермеледі. Алайда олар 60 талант ақша және афиналық қару-жарақ келгеннен кейін тағы 30 талант берді. Бірақ Сегестаның жеңілісі афиналықтардың Сицилияға жасаған ұлы экспедициясының бастапқы мақсаты болғанымен (б.з.д. 415-413 жж.), бұл қала соңғы соғыс операцияларында аз рөл атқарды. Никиас, шын мәнінде, аралға келгеннен кейін, бірден Селинге баруды ұсынды және оларды қорқынышты қару-жарақтарын көрсету арқылы тапсыруға мәжбүр етті. Бірақ бұл кеңес қабылданбады: афиналықтар Сиракузға қарсы қаруды бұрды, ал Сегеста мен Селин арасындағы бәсеке осы екі ұлы держава арасындағы маңызды күресте ұмытылды. 415 ж. жазда афиналық флот, жағалау бойымен жүріп, Сегеста маңындағы жағалаудағы Гиккара деген шағын қаланы басып алды және Сегестандықтарға берді. Соңғы адамдар тағы да бір рет аталады, олар өздерінің афиналық одақтастарына көмекші әскерлерін жіберді; бірақ олар туралы басқа ескертулер жоқ. Афиналықтардың соңғы жеңілісі Сегестандықтарды көршілері Селинунттықтардың шабуылына ұшырауға мәжбүр етті. Олар өздерін олармен күресуге қабілетсіз сезініп, қайтадан Карфагендіктерге жүгінді, олар өздерінің ісіне қолдау көрсетуге бел буды және оларға бірінші кезекте 5000 африкалық және 800 Кампан мергендерінің көмекші күшін жіберді, бұл оларға б.з.д. 410 ж. қарсыластарынан жеңіс алуға жеткілікті болды. Келесі жылы Лилибаумға келіп, Селинге қарай тікелей аттанып, Химерамен бірге сол қаланы басып алып, жойды. Карфагендіктер Сицилияның батыс бөлігінде нық билік құрды. Осы қорқынышты көршімен барлық жағынан қоршалған Сегеста, әрине, Карфагеннің тәуелді одақтасы ретінде біртіндеп құлдырап кетті. Бұл тіпті б.з.б. 397 жылы Сиракузаның Дионисий I-нің Сицилияның батысына жасаған үлкен жорығы мен Мотияны қоршау Карфагеннің күшін шайқалтатын көрінді. Дионисий Сегестаны қоршап алды және оны барынша күшпен басып алды, әсіресе Мотияның құлдырауынан кейін. Алайда қала оның күш-жігеріне қарсы тұра алды, Химилконың Карфагеннің күшті әскерімен қонуы жағдайды өзгертті және Дионисийді қоршауды көтеруге мәжбүр етті. Осы уақыттан бастап Сиракузаның Агатоклінің заманына дейін Сегеста туралы аз айтылады, оның тұсында үлкен апат болды. Деспот Африкадан оралғанда (307 ж. б.з.б.) Сицилияның батысына қоныс аударды және қалаға досы және одақтасы ретінде қабылданды. Ол бірден қала тұрғындарына қарсы шығып, олардың барлығын (адамдардың саны 10 мыңға жетеді) семсермен қырып, байлықтарын тонап, әйелдер мен балаларды құлдыққа сатып жіберді. Ол қаланың атын Дикеополь деп өзгертіп, оны өзіне жиналған қашқындар мен босқындарға қоныс тепкен. Сегеста бұл соққыдан ешқашан толық айықпаған болуы мүмкін; бірақ ол көп ұзамай өзінің бастапқы атын қайтадан алды және тарихқа тағы да тәуелсіз қала ретінде кірді. Осылайша ол 276 жылы Епирдің Пиррге Сицилияның батысына жасаған экспедиция кезінде қосылған қалалардың бірі ретінде аталады. Алайда, көп ұзамай ол қайтадан карфагендіктердің қолына түсті; және бұл оқиғадан кейін қала олармен қолға алынып, тоналған болуы мүмкін, бұл туралы Цицерон айтқан. Ол бірінші Пун соғысына дейін осы халыққа бағынышты немесе одан тәуелді болды. Соғыстың бірінші жылында (б.з.д. 264 ж.) консул Аппий Клавдий Каудекс оған шабуыл жасады, бірақ сәттілікке жетпеді; бірақ көп ұзамай тұрғындары карфагендік гарнизонды қырып, Риммен одаққа түсті. Осының салдарынан олар карфагендік әскерлермен қоршалды, бір кезде үлкен қиындыққа тап болды, бірақ 260 ж. б.з.д. теңізде жеңіс однған кейін келген Гай Дуилийдің келгенімен құтқарылды. Сегеста Карфагеннен бас тартқан сицилиялық қалалардың біріншісі болған сияқты; осы себепті, сондай-ақ олардың Трояндық тегі туралы мәлімдемелеріне байланысты, римдіктер оларға үлкен құрмет көрсетті. Олар барлық мемлекеттік жүктемелерден босатылды және тіпті Цицерон заманында да "sine foedere immunes ac liberi" – еркін және иммунды қала болып қала берді. Карфагеннің жойылғаннан кейін, Сципион Африкандық Сегестандықтарға Карфагендіктер Пирр кеткеннен кейін қаладан алып кеткен Диананың мүсінін қайтарды. Екінші құл соғысы кезінде де, 102 ж. б.з.д. Сегеста аумағы көтеріліс ең қатты болған жерлердің бірі ретінде тағы да айтылады. Бірақ рим үкіметі кезінде оның басқа ескертулері жоқ. Ол Цицерон заманында да маңызды қала болған сияқты және шамамен 10 км қашықтықтағы шығанақта өз порты немесе сауда орталығы болған. Бұл сауда орталығы Страбон заманында Сегестадан гөрі маңыздырақ жерге айналған сияқты: бірақ ежелгі қаланың әлі де бар екені Плиний мен Птолемейдің еңбектерінде көрсетілген; және бұрынғысының мәліметі бойынша, тұрғындары номиналды тәуелсіздік позициясын жойғанмен, латын азаматтығының артықшылықтарын пайдаланған. Ол құлдырап бара жатқан жер болған сияқты және тарихта одан кейін ешқандай із қалған жоқ. 900 ж. б.з.д. сарациндердің шабуылы салдарынан оның орны ақыры тасталып кеткен және қазірде толық қираған. Қазіргі Кастелламмаре-дель-Гольфо қаласы, шамамен 10 км қашықтықта орналасқан, ежелгі сауда орталығының немесе Сегеста портының орнында тұрған сияқты.

The first historical notice of the Segestans transmitted to us represents them as already engaged (as early as 580 BC) in hostilities with Selinus (modern Selinunte), which would appear to prove that both cities had already extended their territories so far as to come into contact with each other. By the timely assistance of a body of Cnidian and Rhodian emigrants under Pentathlus, the Segestans at this time obtained the advantage over their adversaries. A more obscure statement of Diodorus relates that again in 454 BC, the Segestans were engaged in hostilities with the Lilybaeans for the possession of the territory on the river Mazarus. The name of the Lilybaeans is here certainly erroneous, as no town of that name existed till long afterwards; but we know not what people is really meant, though the presumption is that it is the Selinuntines, with whom the Segestans seem to have been engaged in almost perpetual disputes. It was doubtless with a view to strengthen themselves against these neighbors that the Segestans took advantage of the first Athenian expedition to Sicily under Laches (426 BC), and concluded a treaty of alliance with Athens. This, however, seems to have led to no result, and shortly after, hostilities having again broken out, the Selinuntines called in the aid of the Syracusans, with whose assistance they obtained great advantages, and were able to press Segesta closely both by land and sea. In this extremity the Segestans, having in vain applied for assistance to Agrigentum, and even to Carthage, again had recourse to the Athenians, who were, without much difficulty, persuaded to espouse their cause, and send a fleet to Sicily in 416 BC. It is said that this result was in part attained by fraud, the Segestans having deceived the Athenian envoys by a fallacious display of wealth, and led them to conceive a greatly exaggerated notion of their resources. They, however, actually furnished 60 talents in ready money, and 30 more after the arrival of the Athenian armament. But though the relief of Segesta was thus the original object of the great Athenian expedition to Sicily (415 413 BC), that city bears little part in the subsequent operations of the war. Nicias, indeed, on arriving in the island, proposed to proceed at once to Selinus, and compel that people to submission by the display of their formidable armament. But this advice was overruled: the Athenians turned their arms against Syracuse, and the contest between Segesta and Selinus was almost forgotten in the more important struggle between those two great powers. In the summer of 415 BC an Athenian fleet, proceeding along the coast, took the small town of Hyccara, on the coast, near Segesta, and made it over to the Segestans. The latter people are again mentioned on more than one occasion as sending auxiliary troops to assist their Athenian allies; but no other notice occurs of them. The final defeat of the Athenians left the Segestans again exposed to the attacks of their neighbors, the Selinuntines. Feeling themselves unable to cope with them, they again had recourse to the Carthaginians, who determined to espouse their cause, and sent them, in the first instance, an auxiliary force of 5000 Africans and 800 Campanian mercenaries, which sufficed to ensure them a victory over their rivals in 410 BC. This was followed the next year by a vast armament under Hannibal Mago, who landed at Lilybaeum, and, proceeding direct to Selinus, took and destroyed that city as well as Himera. The Carthaginian power now became firmly established in the western portion of Sicily. Segesta, surrounded on all sides by this formidable neighbor, naturally fell gradually into the position of a dependent ally of Carthage. It was one of the few cities that remained faithful to this alliance even in 397 BC, when the great expedition of Dionysius I of Syracuse to the West of Sicily and the siege of Motya seemed altogether to shake the power of Carthage. Dionysius in consequence laid siege to Segesta, and pressed it with the utmost vigor, especially after the fall of Motya. The city, however, was able to defy his efforts, until the landing of Himilco with a formidable Carthaginian force changed the aspect of affairs, and compelled Dionysius to raise the siege. From this time there are few mentions of Segesta till the time of Agathocles of Syracuse, under whom it suffered a great calamity. The despot landed in the West of Sicily on his return from Africa (307 BC), and was received into the city as a friend and ally. He suddenly turned upon the inhabitants on a pretence of disaffection, and put the whole of the citizens (said to amount to 10,000 in number) to the sword, plundered their wealth, and sold the women and children into slavery. He then changed the name of the city to Dicaeopolis, and assigned it as a residence to the fugitives and deserters that had gathered around him. It is probable that Segesta never altogether recovered this blow; but it soon resumed its original name, and again appears in history as an independent city. Thus it is mentioned in 276 BC, as one of the cities which joined Pyrrhus of Epirus during his expedition into the West of Sicily. It, however, soon after fell again under the power of the Carthaginians; and it was probably on this occasion that the city was taken and plundered by them, as alluded to by Cicero; a circumstance of which there are no other account. It continued subject to, or at least dependent on that people, till the First Punic War. In the first year of that war (264 BC) it was attacked by the consul Appius Claudius Caudex, but without success; but shortly after the inhabitants put the Carthaginian garrison to the sword, and declared for the alliance of Rome. They were in consequence besieged by a Carthaginian force, and were at one time reduced to great straits, but were relieved by the arrival of Gaius Duilius, after his naval victory in 260 BC. Segesta seems to have been one of the first of the Sicilian cities to set the example of defection from Carthage; on which account, as well as of their pretended Trojan descent, the inhabitants were treated with great distinction by the Romans. They were exempted from all public burdens, and even as late as the time of Cicero continued to be "sine foedere immunes ac liberi" a free and immune city. After the destruction of Carthage, Scipio Africanus restored to the Segestans a statue of Diana which had been carried off by the Carthaginians, probably when they obtained possession of the city after the departure of Pyrrhus. During the Second Servile War also, in 102 BC, the territory of Segesta is again mentioned as one of those where the insurrection broke out with the greatest fury. But with the exception of these incidental notices we hear little of it under the Roman government. It seems to have been still a considerable town in the time of Cicero, and had a port or emporium of its own on the bay about 10 km distant. This emporium seems to have grown up in the days of Strabo to be a more important place than Segesta itself: but the continued existence of the ancient city is attested both by Pliny and Ptolemy; and we learn from the former that the inhabitants, though they no longer retained their position of nominal independence, enjoyed the privileges of the Latin citizenship. It seems, however, to have been a decaying place, and no trace of it is subsequently found in history. The site is said to have been finally abandoned, in consequence of the ravages of the Saracens, in 900 AD, and is now wholly desolate. The modern town of Castellammare del Golfo, about 10 km distant, occupies nearly, if not precisely, the same site as the ancient emporium or port of Segesta.

Жағдай

Қаланың қираған жерлері теңіз деңгейінен 305 метр биіктіктегі Монте Барбаро тауының басында орналасқан. Қала бірнеше жағынан тік беткейлермен, ал ғибадатханаға қарай көлбеу беткейлерде қабырғалармен қорғалған. Таудың шаңырағынан аңғарға және Кастелламар шығанағына көрініс ашылады. Қала солтүстік жағалау мен ішкі аймақтар арасындағы бірнеше маңызды жолдарды бақылап тұрған. Қаланың жоспары туралы аса көп мәлімет жоқ. Әуе суретінде қаланың реттелген жоспары, табиғи еңісті жерді жеңу үшін ішінара террасалармен салынғаны көрінеді. Қазіргі қалдықтар Агатокл қаланы қиратқаннан кейін қайта жаңартылған болуы мүмкін. Қазіргі археологиялық жұмыстар осы жерді Норман дәуірінде мұсылман қауымы қайтадан мекендегенін көрсетеді. Қазба жұмыстары барысында мұсылман зираты және 12 ғасырдағы мешіт, Норман қамалының жанынан табылды. Дәлелдерге сүйенсек, мешіт 13 ғасырдың басында жаңа христиан билеушісі келгеннен кейін қиратылған. Қала 13 ғасырдың екінші жартысына қарай толығымен тасталып кеткен сияқты.

Ғибадатхана

Ежелгі Сегеста қаласының сыртындағы төбеде ерекше жақсы сақталған дориялық ғибадатхана орналасқан. Кейбіреулер оны б.з.д. 420 жылдары афиналық сәулетші, қалада грек халқы болмағанына қарамастан салған деп санайды. Алайда, басым пікір бойынша, оны жергілікті элимиандар салған. Ғибадатхананың үш қадамды тұғырнамасы 21х56 метрлік, ал оның үстінде алты қатардан 14 бағана орналасқан. Бірнеше мәлімет ғибадатхананың ешқашан аяқталмағанын көрсетеді. Бағаналар дориялық ғибадатханаларға тән қабырғалы болмаған, сондай-ақ базаның блоктарында блоктарды орнату үшін қолданылып, кейін алынып тасталатын тіректер әлі де бар. Ғибадатханада сонымен қатар, ішкі бөлме, әшекейлер, құрбандық алаңы немесе қасиетті заттарға арналған орын да жоқ, және ол ешқашан шатырмен жабылған емес. Сегеста мен Селинунте арасындағы соғыс салдарынан ғибадатхана құрылысын аяқтау мүмкін болмады. 5 ғасырдың соңында Карфагендіктерден қираудан құтылды.