Кіріспе

Термини Имерезе (;) – Италиядағы Сицилияның солтүстік жағалауындағы Палермо қалалық аймағының қаласы. Бұл Палермо қалалық аймағының ең маңызды қалаларының бірі, одан 33 км қашықтықта орналасқан. Қалаға жақсы дамыған инфрақұрылым арқылы оңай жетуге болады: A19 тас жолында үш шығу бар, оның теміржол станциясы Сицилияның барлық теміржол желілерін байланыстырады және оның теңіз порты қаланы Италияның басқа маңызды теңіз қалаларымен байланыстырады. Қаланың сот ауданы бар. Бұл қала мәдени жағынан қызықты: жақын жердегі ежелгі грек Химера қаласының қираған орындары, көптеген шіркеулер, римдік қираған орындары, тарихқа дейінгі қазбалар және Италиядағы ең көне карнавалдың жыл сайынғы тойлануы бар. Ескі қаланың төменгі жағында, Гранд-Отель делле Терме термалдық моншалары орналасқан, онда рим дәуірінен бері құнды жылу сулары ағып жатыр. Термини және Сиара мен Каккамо аймақтарында Термини Имерезе шығанағының жағалауы мен айналасындағы құнарлы жазық жерлер арасында орналасқан Сент-Калогеро тауының бағытталған табиғи қорығы бар. Қаланың шығыс бөлігінде маңызды өнеркәсіптік аймақ орналасқан, әсіресе бұрын FIAT компаниясына тиесілі болған зауыт және ENEL компаниясының "Этторе Маджорана" электр стансасы белгілі.

Ежелгі тарих

Қала орны ежелгі заманнан бері қоныстанған, көптеген археологиялық қазбалар осыны жылдар бойы көрсетіп келді. Оның жазбаша тарихы б.з.д. 409 жылы екінші Химера шайқасынан кейін басталады, сол кезде оның ежелгі көршісі Химера (қазіргі уақытта коммунаның шекарасында) Ганнибал Маго басқарған Карфаген әскерімен толығымен қиратылды. Апаттан аман қалғандар сол кезде "Терме" деп аталған жерге көшіп, бүгінде Термини деп белгілі болған бұл жер Химераның жалғасы болды. Жаңа Терме немесе Терма қаласы, нақтырақ айтқанда Thermae Himerenses деп аталды, атауы, әрине, оның мәшһүр болған ыстық суларынан шыққан, ал оның алғашқы ашылуы туралы аңыз Геркулестің саяхаттарымен байланыстырылған. Карфаген үстемдігінде болғанына қарамастан, ол тез арада маңызды қалаға айналған сияқты. Бірінші Пуника соғысында оның аты бірнеше рет еске алынады. 260 жылы Рим әскерлерінің бір бөлігі осы маңайда лагерь құрғанда Хамилкардың шабуылына ұшырап, ауыр зиянға ұшырады.

Рим дәуірі

Бірінші Пуникалық соғыс (б.з.д. 241 ж.) аяқталуға аяқ басқанда Терма римдіктермен қоршауланып алынды, бірақ қаланың жаулап алушылары оған ерекше құрмет көрсеткендей. Цицеронның айтуынша, римдіктер Термитандарға өз қалалары мен аумақтарын өз заңдарымен басқаруға рұқсат берді, осылайша олардың адалдығын сыйлады. Бірінші Пуникалық соғыс кезінде олар Риммен жауласқандықтан, бұл "адалдық" кейінгі кезеңге қатысты болуы мүмкін. Цицеронның (б.з.д. 80-40 ж.) заманында Терма гүлденген, көп көлемде сауда-саттық жүргізген орын болған, бірақ ол оны *oppidum non maximum* деп атады. Ол ежелгі қаланың сұлулығын және азаматтарының өнерді қолдауға деген құштарлығын мойындады, оны *primis Siciliae clarum et ornatum* деп сипаттады, себебі Термитандар Сципион Карфагенді басып алғаннан кейін қалпына келтірген мүсіндерді сақтап қалған. Ол Август тұсында (б.з.д. 27-14 ж.) отарға айналған болуы мүмкін, сондықтан жазуларда *Ordo et Populus splendidissimae Coloniae Augustae Himeraeorum Thermitanorum* деген сөздер кездеседі. Плиний Терма колониясы туралы айтады және бұл осы қалаға сілтеме болуы керек, бірақ ол оны оңтүстік жағалаудағы Thermae Selinuntiae (қазіргі Sciacca) колониясымен шатастырған сияқты, ол колония емес еді. Терма туралы кейінгі мәліметтер аз, бірақ оның аты Птолемейдің және саяхат жолдарының сипаттамаларында кездеседі. Сонымен қатар, әсерлі су құбыры және басқа да ескерткіштердің болуы Рим империясы кезеңінде де оның өмір сүргенін көрсетеді, және, мүмкін, ол ешқашан тоқтап қалмаған, себебі қазіргі Термини Имерезе қаласы ежелгі орнын және атын сақтап қалған.

Орта ғасырлар мен қазіргі заман

Рим империясы құлағаннан кейін, қала құлдырау кезеңіне енді. Термини 12 ғасырға дейін епископтық ретінде сақталып келді, бірақ епископтар тізімінде түрлі олқылықтар мен нақты емес мәліметтер кездеседі. Нормандық билік тұсында қала алғашқыда патшалық қала болды, кейіннен тәждің тікелей басқаруындағы 42 қаланың (città demaniali) біріне айналды. Ең бастысы, орта ғасырлардан бастап 19 ғасырдың басына дейін Термини астық және басқа да азық-түлік тауарларын жинау және тасымалдаудың маңызды орталығы болды, олар арнайы мемлекеттік қойма кешенінде (caricatore regio) сақталды және баж салығына тартылды. Caricatore-дің болуы қаланың өркендеуіне ықпал етті, оны Сицилияның маңызды портының біріне айналдырды және Генуя, Пиза және Венеция теңіз республикаларымен, сондай-ақ Жерорта теңізінің ірі порттарымен (Марсель, Барселона және т.б.) және 16 ғасырда Атлант мұхитының порттарымен сауда байланыстарын нығайтты. 18 ғасырдың соңында Терминиде Палермо академиясының Эрена Имеризе бөлімшесі ашылды, одан кейін көп ұзамай Accademia Euracea, кейіннен Accademia Mediterranea Euracea құрылды. Алайда, 19 ғасырда caricatore-нің жабылуы терең экономикалық дағдарысқа алып келді, ол 20 ғасырдың соңына дейін жалғасты, одан кейін қала экономикасының дәстүрлі ауыл шаруашылық негізін қолөнер және протоөнеркәсіптік қызмет алмастыра бастады. Америкаға эмиграциямен байланысты халық санының азаюы 20 ғасырдың басында Агридженто, Мессина және Рагузадан келген көші-қон арқылы толықтырылды. 1970-2011 жылдар аралығында Терминиде Fiat автомобильдерін шығаратын ірі зауыт болды, онда 126, түпнұсқа Panda және Punto сияқты шағын автомобильдер өндірілді. Зауыт 2005-2011 жылдар аралығында құрастырылған екінші буын Lancia Ypsilon үшін жалғыз құрастыру орны болды. 2006 жылы зауыт төрт миллионшы көлігін шығарды. 2011 жылдың соңында Fiat зауытты қытайлық Chery автокөлік өндірушісіне сатты. 2015 жылдың қаңтарынан бастап ол Blutec компаниясына тиесілі болды, оның иесі 2020 жылы Guardia di Finanza қызметкерлерімен ұсталды. Кейіннен 2023 жылы зауыт қайтадан сатылымға қойылды. Сонымен қатар, Enel компаниясына тиесілі, қуаттылығы 454 МВт электр стансасы да бар.

Су құбыры

Римдік су құбыры арқылы өтетін көпір аралдағы ең ірі және ең жақсы сақталған көпір болып табылады. Су көзі қаладан шығысқа қарай 5 км жерде, Монте-Сан-Калогеро тауының етегінде орналасқан, онда екі шөгінді резервуардың қалдықтары Брукато аумағында әлі де көрініп тұр. Су құбыры Барратина өзенін кесіп өтуі керек болды және алғашқы кезеңде Фонтана Супериореде 600 метрлік сифон арқылы жасалды, оның жақсы сақталған алтыбұрышты қысым мұнарасы қалды, биіктігі 16 метр және 6 метрлік қабырғалары бар шаршы тұғырға тіреледі. Мұнараның бесеуінде терезелер болды, ал шығыс жағынан су құбыры басталады. Бұл мұнарада бұрын үлкен жазу болған, бірақ қазір жоғалды: aquae Cornealiae ductus p. XX. Соңғы әріптер ("жиырма фут") ғимараттың қабырғаларының өлшемдеріне сәйкес келуі мүмкін. Кейіннен су құбыры өзен бойымен төменге қарай жалғасты: Фигуреллада екі қатарлы аркалы көпір әлі де көрінеді (алғашқыда төменгі қатарда тоғыз, жоғарғы қатарда он бес арка болған: әр қатардан екі арка құлап кеткен), биіктігі 14 метр. Блоктармен қапталған құрылымы амфитеатр мен куриядағы құрылыммен бірдей және бұл Август колониясының бір құрылыс жобасына жататынын көрсетеді.