Кіріспе
Саркомерлер деп аталатын қайталанатын функционалдық бірліктері бар бұлшықет ұлпасы. Жарық жолақты бұлшықет ұлпасы – құрамында саркомерлерден тұратын қайталанатын функционалдық бірліктері бар бұлшықет ұлпасы. Саркомерлердің болуы бұлшықет талшықтарының бойында көрінетін жолақтар түрінде көрінеді, осының нәтижесінде микроскоп астындағы бұлшықеттің суреттерінде жарық жолақты көрініс байқалады. Жарық жолақты бұлшықеттің екі түрі бар:
Жүрек бұлшықеті (жүрек бұлшық еті)
Скелет бұлшықеті (қаңқаға жалғасқан бұлшықет)
Striated muscle tissue is a muscle tissue that features repeating functional units called sarcomeres. The presence of sarcomeres manifests as a series of bands visible along the muscle fibers, which is responsible for the striated appearance observed in microscopic images of this tissue. There are two types of striated muscle:
Cardiac muscle (heart muscle)
Skeletal muscle (muscle attached to the skeleton)
Құрылымы
Жолақты бұлшықет тіні Т түтікшелерін қамтиды, бұл саркоплазмалық тордан кальций иондарының босатылуын қамтамасыз етеді.
Скелет бұлшық еті
Скелет бұлшық етіне скелет бұлшық еті талшықтары, қан тамырлары, жүйке талшықтары және байланыстырғыш тіндер кіреді. Скелет бұлшық еті эпимизиуммен оралған, бұл бұлшық ет қысқалған кезде де оның құрылымдық тұтастығын сақтайды. Перимизиум бұлшық ет талшықтарын коллаген және эндомизиуммен қапталған фасцикулаларға ұйымдастырады. Әрбір бұлшық ет талшығында сарколемма, саркоплазма және саркоплазмалық тор болады. Бұлшық ет талшығының функционалдық бірлігі саркомер деп аталады. Әрбір бұлшық жасушасында актин мен миозин миофиламенттерінен құралған миофибрилдер саркомер ретінде қайталанады. Әрбір бұлшық жасушасында сарколемманың астында белгілі бір аралықпен орналасқан көптеген ядролар болады. Бұлшық еттің жиырылу және метаболизмдік қасиеттеріне қарай, скелет бұлшық етін баяу тотығушы (I тип) немесе жылдам тотығушы (II тип) деп жіктеуге болады. Бұл жасушалар бір-бірімен аралық дискілер арқылы байланысқан, олардың құрамында саңылаулы қосылыстар мен десмосомалар бар.
Стриялы және тегіс бұлшық еттер
Скелеттік және жүрек бұлшық еттерінен өзгеше, тегіс бұлшық ет тіні жолақты болмайды, себебі онда саркомерлер жоқ. Скелеттік бұлшық еттер қаңқаның кейбір бөліктеріне бекітіледі, ал тегіс бұлшық ет ішектердің қабырғалары немесе қан тамырлары сияқты қуыс құрылымдарда табылмайды. Жолақты бұлшық ет тінінің талшықтары екі ұшы дөңгелек цилиндр пішіндес, ал тегіс бұлшық ет тінінің талшықтары шпиндель пішіндес, екі ұшы да тар. Жолақты бұлшық ет тінінде тегіс бұлшық етке қарағанда митохондриялар көп. Тегіс бұлшық ет жасушалары мен жүрек бұлшық ет жасушаларының әрқайсысында бір ядро болады, ал скелеттік бұлшық ет жасушаларында көптеген ядролар болады.
Функция
Жазық бұлшық еттің басты қызметі – күш тудыру және жиырылу. Жүрек бұлшық етінің жиырылуы денеге қанды айдауға мүмкіндік береді. Ал қаңқа бұлшық еттерінің жиырылуы тыныс алу, қозғалыс және дене пішінін сақтауға жауап береді. Қаңқа бұлшық еттері, жүрек бұлшық етіне қарағанда, жақсырақ жаңару қабілетіне ие, себебі барлық сау қаңқа бұлшық тінінде серпінді жасушалар (спутниктік жасушалар) күшін жинап жатады.