Кіріспе
Папилломавирустар туысы – қаптамасы жоқ ДНК вирустарының туысы, оның мүшелері папилломавирустар деп аталады. Папилломавирустардың бірнеше жүз түрі, дәстүрлі түрде "типтер" деп аталады, барлық мұқият тексерілген сүтқоректілерді қамқындыратыны анықталды. Папилломавирустың көптеген түрлерімен жұқтығу, түріне байланысты, симптомсыз (мысалы, бета-ПВ-ның көпшілігі) немесе папилломалар немесе жалбықтар деп аталатын кішкентай қатерсіз ісіктерге әкеледі (мысалы, адам папилломавирусы 1, HPV6 немесе HPV11). Дегенмен, кейбір типтер, мысалы, адам папилломавирустарының 16 және 18 типтерінен туындаған папилломалар қатерлі ісікке айналу қаупін жоғарылатады. Папилломавирустар әдетте өте иесіне және тіндік тропикалық болып саналады және түрлер арасында сирек жұғады деп есептеледі. Папилломавирустар тек дене беті тіндерінің базальды қабатында ғана көбейеді. Папилломавирусының барлық белгілі типтері дене бетінің белгілі бір бөлігін қамқындырады. Мысалы, 1 типті адам папилломавирусы (HPV) аяқ табандарын, ал 2 типті HPV қолдың алақандарын қамқындырады, онда олар жалбықтарды тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, қанда және шеткершілік қан мононуклеарлық жасушаларында папилломавирустың ДНК-сының кездесуі туралы мәліметтер бар. Папилломавирустар алғаш рет 20 ғасырдың басында анықталды, осы кезде терідегі жалбықтар немесе папилломалар сүзгіленетін жұқпалы агенттер арқылы адамдар арасында таратылуы мүмкін екені көрсетілді. 1935 жылы Франсис Пейтон Роус, бұрын тауықтарда қатерлі ісік тудыратын саркома вирусының бар екенін көрсеткен, папилломавирусының жұқтырған қояндарда тері қатерлі ісігін тудыруы мүмкін екенін көрсетті. Бұл вирустың сүтқоректілерде қатерлі ісікке себеп бола алатынын алғаш рет дәлелдеді.
Papillomaviridae is a family of non enveloped DNA viruses whose members are known as papillomaviruses. Several hundred species of papillomaviruses, traditionally referred to as "types", have been identified infecting all carefully inspected mammals, Infection by most papillomavirus types, depending on the type, is either asymptomatic (e. g. most Beta PVs) or causes small benign tumors, known as papillomas or warts (e. g. human papillomavirus 1, HPV6 or HPV11). Papillomas caused by some types, however, such as human papillomaviruses 16 and 18, carry a risk of becoming cancerous. Papillomaviruses are usually considered as highly host and tissue tropic, and are thought to rarely be transmitted between species. Papillomaviruses replicate exclusively in the basal layer of the body surface tissues. All known papillomavirus types infect a particular body surface, For example, human papillomavirus (HPV) type 1 tends to infect the soles of the feet, and HPV type 2 the palms of the hands, where they may cause warts. Additionally, there are descriptions of the presence of papillomavirus DNA in the blood and in the peripheral blood mononuclear cells. Papillomaviruses were first identified in the early 20th century, when it was shown that skin warts, or papillomas, could be transmitted between individuals by a filterable infectious agent. In 1935 Francis Peyton Rous, who had previously demonstrated the existence of a cancer causing sarcoma virus in chickens, went on to show that a papillomavirus could cause skin cancer in infected rabbits. This was the first demonstration that a virus could cause cancer in mammals.
Папилломавирустардың таксономиясы
Папилломавирустың 100-ден астам түрі белгілі, бірақ ICTV 2019 жылға дейін ресми түрде кішірек санды, 53 туысқа жіктелгенін мойындайды. Барлық папилломавирустардың (ПВ) геномдық құрылысы ұқсас, және кез келген ПВ жұбында кем дегенде бес гомологты ген болады, бірақ нуклеотидтік тізбегі 50%-дан астам айырмашылыққа ие болуы мүмкін. Гомологияны салыстыруға мүмкіндік беретін филогенетикалық алгоритмдер, талдауға алынған генге қарамастан, ұқсас топологиясы бар филогенетикалық ағаштарды құрады. Филогенетикалық зерттеулер ПВ-лердің сүтқоректілер мен құстардың иелерімен бірге эволюциялық дамуын күшті түрде көрсетеді, бірақ бейімделу радиациясы, эпизоодтық зооноздық жағдайлар және рекомбинациялар олардың түрленуіне де әсер етуі мүмкін. Бұған қоса, жоғары таксономиялық деңгейде филогенетикалық топтамалар ұсынылған. Папиллома-полиома вирусының рекомбинанттарының болуына байланысты осы жіктемеге түзетулер енгізілуі мүмкін. Тағы да қосымша түрлер сипатталған. Sparus aurata papillomavirus 1 балықтан бөліп алынған.
Адам папилломавирустары
Адам папиллома вирусының 170-нен астам түрі толық секвенцияланған. Олар 5 туысқа бөлінген: Альфапапилломавирустар, Бетапапилломавирустар, Гаммапапилломавирустар, Мупапилломавирустар және Нупапилломавирустар. Тағы да кем дегенде 200 вирус анықталды, олар секвенциялау мен жіктеуді күтуде.
Жануарлар папилломавирустары
Папиллома вирусының жекелеген түрлері бір жануар түрінде көбейуге жоғары бейімделген. Бір зерттеуде зерттеушілер түрлі зообақтардағы жануарлардың маңдай терісінен сыбынды алып, ондағы папиллома вирусы ДНК-сын анықтау үшін ПТР әдісін қолданды. Зерттеу барысында папиллома вирусының көптеген тізбектері анықталғанмен, авторлар түрлер арасындағы жұғудың аз дәлелін тапты. Бір зообақ қызметкерінің терісінен шимпанзеге тән папиллома вирусының тізбегі табылды. Дегенмен, авторлар шимпанзеге тән папиллома вирусы тізбегінің нәтижелі инфекция емес, зообақ қызметкерінің терісіне сыртқы ластанудан туындауы мүмкін екенін атап өтті. Пахтақұйрық қоян папиллома вирусы (CRPV) өзінің табиғи иесі – Солтүстік Американың *Sylvilagus* туысына жататын қояндарда ісіктің өсуіне себеп болуы мүмкін. Осы мүйіз тәрізді ісіктер американдық мүйізді қоян – жакалопа және еуропалық вольпертингер туралы халық аңыздарының бастапқы негізі болуы мүмкін. Еуропалық үй қояндары (*Oryctolagus* туысы) зертхана жағдайында CRPV-мен уақытша жұқтыруы мүмкін. Алайда, еуропалық үй қояндары жұқпалы вирус ұрпағын өндірмейді, сондықтан олар CRPV үшін кездейсоқ немесе "соқпаққа тірелген" иелер саналады. Ірі қара мал папиллома вирусының (BPV) 1 типінде де түрлер арасындағы жұғу анықталған. Өзінің табиғи иесінде (ірі қара мал) BPV 1 ірі талшықты тері ісіктерін тудырады. Вирустың кездейсоқ иесі болып табылатын жылқыларда BPV 1 инфекциясы саркоидтар деп аталатын қатерсіз ісіктердің пайда болуына әкелуі мүмкін. BPV 1 вирусының шаруашылық маңызы вирусқа қарсы вакцинаны сәтті әзірлеуге себеп болды. Бірнеше хабарламаларда папилломавирустардың сириялық хомяк, африкалық көп сүт еметін егешқұйрық және еуразиялық дала тышқаны сияқты кішкентай кеміргіштерде табылғаны көрсетілген. Алайда, зертханалық тышқандарды жұқтыра алатын папилломавирустар белгілі емес. Папилломавирусты жұқтыруға қабілетті тышқан моделінің болмауы папилломавирустарды зертханалық зерттеудегі маңызды шектеу болып табылады. Құстарды жұқтыратын төрт папилломавирус белгілі: *Fringilla coelebs* папилломавирусы 1, *Francolinus leucoscepus* папилломавирусы 1, *Psittacus erithacus* папилломавирусы 1 және *Pygoscelis adeliae* папилломавирусы 1. Бұл түрлердің барлығында белгісіз функциясы бар ген (E9) бар, бұл олардың ортақ тегінен туындағанын көрсетеді.
Эволюция
Папилломавирустардың эволюциясы көптеген басқа вирус түрлерімен салыстырғанда баяу деп есептеледі, бірақ қазіргі уақытта эксперименттік өлшемдер жоқ. Бұл, мүмкін, папилломавирустың геномы генетикалық тұрақты екі тізбекті ДНК-дан тұратындықтан, және оны жазынды клетканың ДНК репликациялық машинасы жоғары дәлдікпен көшіреді. Папилломавирустардың белгілі бір жануар түрімен көп жылдар бойы бірге эволюцияға түсуі мүмкін деп саналады, бірақ коэволюция гипотезасына қарсы мықты дәлелдер бар. Мысалы, HPV 16 вирусы адам популяциясының бүкіл әлемде таралуымен бірге сәл өзгерген, және қазір әртүрлі географиялық аймақтарда адамдардың қоныс аудару тарихын көрсететін айырмашылықтарды көрсетеді. Котанеотроптық HPV түрлері отбасы мүшелері арасында өмір бойында кейде жұқтырылуы мүмкін, бірақ вирус жұқтыру кезінде басқа да жұқтыру көздерін қарастыру қажет. Басқа HPV түрлері, мысалы HPV 13, әртүрлі адам популяцияларында салыстырмалы түрде аз өзгеріске ұшырайды. Шындығында, HPV 13 вирусының тізбегі боноболардың (пигмей шимпанзелер деп те аталады) папилломавирусына өте ұқсас. Бұл ұқсастық түрлер арасындағы соңғы жұқтырудың нәтижесі ме, әлде HPV 13 вирусы адамдар мен боноболардың шамамен алты миллион жыл бұрын бөлінуінен бері өте аз өзгергендіктен болып келе ме, әлі анық емес. Адамдарды жұқтыратын бес негізгі туыс бар (Альфа, Бета, Гамма, Му және Ну). Осы туыстардың ең соңғы ортақ атасы эволюцияға жеткен, ал Гамма туысының ең соңғы атасы шамамен және аралығында эволюцияға жеткен деп есептеледі.
Құрылымы
Папилломавирустар қаптамасыз, яғни вирустың сыртқы қабығы немесе капсиді липид мембранасымен жабылмайды. Бір ғана вирустық ақуыз, L1 деп аталатын, 72 жұлдыз тәрізді капсомерден тұратын 55–60 нанометрлік капсидтің қалыптасуы үшін қажетті және жеткілікті (суретті қараңыз). Қаптамасыз вирустардың көпшілігі сияқты, капсид геометриялық тұрғыдан реттелген және икосаэдрлік симметрияны көрсетеді. L1-ге ұқсас өздігінен құралатын вирустық бөлшектер алғашқы HPV инфекциясынан қорғайтын вирусты бейтараптандыратын антиденелерді тудыруға арналған, табысты профилактикалық HPV вакциналарының негізін құрайды. Осы себепті, папилломавиридтер қоршаған ортада тұрақты. Папилломавирусының геномы – екі тізбекті дөңгелек ДНК молекуласы, ұзындығы шамамен 8000 негіз жұбы. Ол L1 қабықшасының ішінде жасушалық гистон ақуыздарымен бірге жинақталады, олар ДНК-ны орап, конденсициялауға көмектеседі. Папилломавирусының капсидінде L2 деп аталатын, азырақ кездесетін вирустық ақуыз да бар. L2 вирустың вирион ішінде қалай орналасқаны толық анықталмағанмен, ол вирустық геномның жаңа вириондарға жинақталуына және вирустың жаңа жасушаларға инфекциялық түрде енуіне көмектесетін бірнеше маңызды функцияларды атқарады. L2 кең спектрлі қорғаныш беретін HPV вакциналары үшін маңызды нысана болып табылады. Вирустық капсид 72 капсомерден тұрады, оның 12-сі бес координациялы, ал 60-ы алты координациялы капсомерлер, T = 7d икосаэдрлік беттік торда орналасқан.
Тіндік ерекшелік
Папиллома вирустары тек кератиноциттерде ғана көбейеді. Кератиноциттер терінің ең сыртқы қабаттарын, сондай-ақ жақ іші немесе қынап қабырғалары сияқты кейбір шырышты қабаттарды құрайды. Бұл беткі тіндер, қабатты жалпақ эпителийлер деп аталатын, жалпақ жасушалардың қабаттарынан тұрады. Жасуша қабаттары жасушалық дифференциация процесі арқылы қалыптасады, онда кератиноциттер біртіндеп маманданып, ақырында ылғалдың жоғалуын болдырмайтын және патогендерге қарсы тосқауыл қызметін атқаратын қатты, байланысқан бетті құрайды. Беткі қабатты жаңару арқылы толықтырылатын, аз дифференциацияланған кератиноциттердің бастапқы жасушалары өнімді папилломавирустық инфекцияның бастапқы нысаны болып саналады. Вирустың тіршілік циклының келесі кезеңдері кератиноциттердің дифференциация процесіне тікелей байланысты. Осының салдарынан, папилломавирустары тек дене бетіндегі тіндерде ғана көбейе алады.
Жұқпалы кіру
Папилломавирустар терідегі немесе шырышты қабаттардағы ұсақ жарақаттар, микротравмалар арқылы кератиноциттердің базальдық жасушаларына еніп түседі. L1 және сульфатталған қанттардың жасуша бетіндегі өзара әрекеттесуі вирустың алғашқы жабысуына көмектеседі. Содан кейін вирус, әсіресе альфа-6 бета-4 интеграны арқылы, белгілі бір рецептормен байланысып, жасуша бетінен еніп, эндосомалар деп аталатын мембранамен оралған көпіршіктерге жеткізіледі. Капсидтік ақуыз L2, катиондық жасушаға енетін пептид арқылы эндосома мембранасын бұзады, вирустың геномы L2-мен бірге жасуша ядросына қашып, өтуіне мүмкіндік береді.
Вирустың тұрақтылығы мен күту мерзімі
Кератиноцитті сәтті жұқтырғаннан кейін вирус Е1 және Е2 ақуыздарын экспресс етеді, олар вирустық ДНҚ-ны дөңгелек эпизома ретінде көбейту және сақтау үшін қажет. Вирустық онкогендер Е6 және Е7 ісікке қарсы протеиндер p53 және pRb-нің белсенділігін жоғалтып, жасушалардың өсуін күшейтеді. Эпителийдің базальдық қабатындағы кератиноциттердің шектеусіз бөлінетін жасушалары папиллома вирусының геномдарын ондаған жылдар бойы сақтай алады. Папиллома вирусының геномдары кейде жаңаңдайтын организмнің геномына еніп кетеді, әсіресе онкогенді HPV-лерде көрінеді, бірақ бұл вирустың тіршілік циклының қалыпты бөлігі емес және вирус ұрпақтарын өндіру мүмкіндігін жоятын соқыр көше. Сондай-ақ, ауыз қуысының қатерлі ісіктерімен байланысы бар. Неврогенді көк шұлықпен ауыратын науқастарда қынап қатерлі ісігі және қабықтық дифференциациясы бар несеп жолдарының қатерлі ісігі де байқалған. Қатерлі ісік тудыратын папиллома вирусының геномдары қатерлі ісік тудыратын онкогендерді имитациялайтын Е6 және Е7 деп аталатын екі кішкентай белокты кодтайды. Олардың жұмыс істеу механизмі жасушалардың қалыптан тыс өсуін ынталандырып, олардың табиғи қорғанысын бұзу болып табылады. Сонымен қатар, олар жасушалардың көбеюін және апоптозды басқаратын көптеген сигналдық ақуыздарға да әсер етеді.
Зертханалық зерттеу
Папилломавирустың тіршілік циклының кератиноциттердің дифференциациялануын қатаң талап етуі зертханада папилломавирустарды зерттеуге елеулі кедергі келтірді, себебі бұл вирустарды өсіру үшін дәстүрлі жасуша желілерін пайдалану мүмкін болмады. Жұқпалы BPV 1 вириондарын ірі қара малдың ірі қыстырмаларынан бөліп алуға болатындықтан, ол көп жылдар бойы папилломавирусының стандартты моделі болып табылды. CRPV, қоянның ауыз папиллома вирусы (ROPV) және иттің ауыз папиллома вирусы (COPV) да зертханалық зерттеулерде кеңінен қолданылды. Зерттеушілер бұл вирустардың қатерлі ісіктерге себеп болатынын анықтағаннан кейін, оларға қарсы вакцина табу үшін бірлесіп жұмыс істеді. Қазіргі уақытта ең тиімді тәсіл – L1 белгісінен тұратын, бірақ ДНК-сы жоқ вирус имитациясы жасау. Негізінен, біздің иммундық жүйеміз инфекцияларға қарсы қорғаныс құрайды, бірақ егер бұл инфекциялар ауру тудырмаса, оларды вакцина ретінде пайдалануға болады. PDB 6bt3 жазбасы антиденелердің вирустың бетіне қалай шабуыл жасайтынын, оны жою үшін көрсетіп тұрады. Жыныстық жолмен берілетін кейбір ВПЧ түрлері тышқанның «ксенотрансплантация» жүйесінде көбейтілді, онда ВПЧ жұқтырған адам жасушалары иммуножеткіліксіз тышқандарға имплантацияланады. Соңғы уақытта бірнеше топтар адамның жатыр мойнының зақымдануларынан жұқпалы ВПЧ 16 вирусын бөліп алуға қол жеткізді. Дегенмен, осы әдіс арқылы жұқпалы вириондарды оқшаулау қиын, ал жұқпалы вирус мөлшері өте төмен. Кератиноциттердің дифференциациялануын in vitro жағдайында, өсірілген кератиноциттерді ауа/сұйық интерфейсіне ұсыну арқылы имитациялауға болады. Мұндай «рафт өсіру» жүйелерін папилломавирустарды зерттеуге бейімдеу вирустың тіршілік циклын in vitro зерттеуде маңызды қадам болды. Алайда, рафт өсіру жүйелері салыстырмалы түрде қиын, ал жұқпалы ВПЧ мөлшері төмен болуы мүмкін. Тұрақты эпизомалық ВПЖ репликациясын қамтамасыз ететін ашытқыға негізделген жүйенің әзірленуі ВПЖ тіршілік циклының бірнеше аспектілерін зерттеудің ыңғайлы, жылдам және арзан тәсілін ұсынады (Angeletti 2002). Мысалы, E2-ге тәуелді транскрипция, геномның күшеюі және ВПЖ-ның толық ұзындығындағы ДНК-ның тиімді капсидке енуі ашытқыда оңай қайта жаңғыртуға болады (Angeletti 2005). Жақында репортерлік гендерді тасымалдайтын ВПЖ псевдовирустарын өндірудің жылдам және жоғары өнімді әдістері әзірленді. Псевдовирустар вирустың тіршілік циклының кейбір аспектілерін зерттеуге жарамсыз болғанымен, алғашқы зерттеулер олардың құрылымы мен жасушаларға алғашқы инфекциялық енуі шынайы папилломавирустарға көп жағынан ұқсас екенін көрсетеді. Адам папиллома вирусы жұқтырған жасушалардың бетіндегі гепарин молекулаларына байланысады. Зерттеулер оқшауланған L1 капсомерлерінің кристалдарында вирустың бетіндегі лизин қатарлары арқылы танылатын гепарин тізбектері бар екенін көрсетті. Антиденелері барлар да осы тануды тоқтатуға қабілетті.
Генетикалық ұйым және гендік экспрессия
Папиллома вирусының геномы ерте аймаққа (E) бөлінеді, ол алты ашық оқу фреймін (ORF) (E1, E2, E4, E5, E6 және E7) кодтайды, олар жаңа қонақ клеткаға инфекциядан кейін дереу экспрессияланады, ал соңғы аймақ (L) негізгі капсидтік протеин L1 және кіші капсидтік протеин L2-ні кодтайды. Барлық вирустық ORF бір ДНК тізбегінде кодталады (суретті қараңыз). Бұл папилломавирустар мен полиомавирустар арасындағы маңызды айырмашылықты көрсетеді, себебі соңғы вирус түрі өзінің ерте және кеш гендерін екі ДНК тізбегінің екі бағытты транскрипциясы арқылы экспрессиялайды. Осы айырмашылық папилломавирустар мен полиомавирустардың ортақ ата-тегі болмаған деген консенсусқа келудің маңызды факторы болды, олардың вириондарының құрылымындағы көзге түсетін ұқсастықтарға қарамастан. Қонақ клетка инфекцияланғаннан кейін HPV16 ерте промоторы белсендіріледі және алты ерте ORF-ті қамтитын полицистронды бастапқы РНК транскрипцияланады. Бұл полицистронды РНК үш экзон мен екі интроннан тұрады және мРНК-ның көптеген изоформаларын жасау үшін белсенді РНК тігілуіне ұшырайды. Керісінше, E6 ORF-тағы тігілмей қалған интрон E6 онкопротеинінің трансляциясы үшін қажет.
Папилломавирустың гендік функцияларының техникалық талқылауы
Папилломавирустың геномындағы гендер әдетте бұрын анықталған басқа гендермен ұқсастығы арқылы анықталады. Дегенмен, кейбір нақты емес ашық оқу кадрлары геномдағы орнына байланысты ғана гендер деп жаңылысқан болуы мүмкін, және олар нағыз гендер емес. Бұл әсіресе E3, E4, E5 және E8 ашық оқу кадрларына қатысты.
E1
Вирустық геномның ұзын бақылау аймағындағы репликация басталу тегіне байланысатын белокты кодтайды. Е1 АТФ-ты қолданып, ДНК тізбектерін ажырататын геликаза активтілігін жүзеге асырады, осылайша жасушалық ДНК репликация факторларымен вирустық геномды репликацияға дайындайды.
E2
Е2 ақуызы негізінен ұзын бақылау аймағында орналасқан вирустық промоторлардың маңызды транскрипциялық регуляторы болып табылады. Ақуыздың трансактивациялық домені салыстырмалы түрде құрылымсыз икемді аймақ арқылы жақсы зерттелген ДНҚ байланысу доменімен байланысқан. E2 вирустық репликация бастамасына E1 байланысуына көмектеседі. E2 сондай-ақ вирустық геномды жасушалық хромосомаларға бекіту үшін Bromodomain 4 (Brd4) деп аталатын жасушалық ақуызды пайдаланады. Жасуша ядросының матрицасына бекітілу арқасында вирус геномдары жасуша бөлінуінен кейін әр жаңа клеткаға дәл таратылады. Латентті ВПЖ инфекцияланған базальды қабаттың кератиноциттерінде E2, E6 және E7 онкогендерінің экспрессиясын тежейтін регулятор болып саналады. Вирустық ДНК-ның жасуша хромосомасына енуі сияқты генетикалық өзгерістер E2 экспрессиясын жойып, E6 және E7 онкогендерінің экспрессиясын күшейтеді, бұл жасушаның трансформациясына және одан әрі генетикалық тұрақсыздыққа әкелуі мүмкін.
Е3
Бұл шамалы, болжамды ген тек бірнеше папиллома вирусы түрлерінде ғана кездеседі. Геннің ақуыз ретінде өрбуі белгілі емес және ол қандай да бір қызмет атқаратындай көрінбейді.
Е4
Вирустық инфекцияның бастапқы кезеңінде E4 ақуыздарының деңгейі төмен болғанымен, инфекцияның кейінгі кезеңінде E4 экспрессиясы күрт артады. Яғни, оның "E" деген атауы шартты болуы мүмкін. Мысалы, HPV 1 вирусының жағдайында, E4 ақуызы жара бетіндегі барлық ақуыздың 30%-ға дейін құрауы мүмкін. Көптеген папилломавирустарының E4 ақуызы кератиноциттердің цитоскелетінің аралық жіпшелерін бұзу арқылы вириондардың сыртқы ортаға таралуына көмектеседі деп саналады. E4 ақуызын өндіре алмайтын вирус мутанттары вирус ДНҚ-сының жоғары деңгейде көбейіп өсуіне мүмкіндік бермейді, бірақ E4 ДНҚ көбейіп өсуіне қалай көмектесетіні әлі анықталған жоқ. Сондай-ақ, E4 жасуша циклінің G2 фазасында жасушаларды тоқтату процесіне қатысатыны көрсетілген.
Е5
E5 – инфекцияланған жасушадағы көптеген мембраналық ақуыздардың жұмысын бұзатын шағын, өте гидрофобты ақуыздар. Кейбір жануарлар папилломавирустарының (әсіресе 1-типті сиыр папилломавирусының) E5 ақуызы онкоген ретінде, негізінен, тромбоциттен туындаған өсу факторы рецепторларының жасуша өсуін күшейтетін сигналдарын белсендіру арқылы әрекет етеді. Дегенмен, қатерлі ісіктерге байланысты адам папилломавирустарының E5 ақуыздары лиганд байланысқан кезде эпидермалық өсу факторының бастаған сигнал каскадын белсендіретіндей көрінеді. HPV16 E5 және HPV2 E5 вирустары I класты негізгі гистоқонфликтілік кешен ақуыздарының беткейлік экспрессиясын төмендетіп, инфекцияланған жасушаның өлтіруші T-жасушаларымен жойылмауына мүмкіндік береді.
Е6
E6 – 151 аминқышқылынан тұратын пептид, ол (T/S) (X) (V/I) COOH консенсустық тізбегі бар 1-түрлі мотивті қамтиды. Одан бөлек, екі мырыш саусағы мотиві де бар. E6 басқа жасушалық ақуыздарға да тарту ететіні анықталды, соның салдарынан бірнеше метаболизмдік жолдар өзгереді. Мұндай мақсаттардың бірі – NFX1 91, ол әдетте теломеразаның өндірісін тежейді, ал теломераза жасушаларға шексіз бөлінуге мүмкіндік береді. E6 NFX1 91-ді ыдыратқанда, теломераза деңгейі артып, жасуша өсуін бақылайтын маңызды механизмды жояды. Сонымен қатар, E6 жасушалық транскрипция факторы E2F1/DP1-мен өзара әрекеттескенде транскрипциялық кофактор, атап айтқанда транскрипция активаторы ретінде жұмыс істей алады. Осы орындарда байланыс DLG ақуызының өзгеруіне және оның тежеуші функциясының бұзылуына алып келеді. E6 ақуыздары MAGUK (мембранамен байланысқан гуанилаткиназалар отбасысы) ақуыздарымен де өзара әрекеттеседі. Бұл ақуыздар, соның ішінде MAGI 1, MAGI 2 және MAGI 3 көбінесе құрылымдық ақуыздар болып табылады және сигнал беруге көмектесе алады.
E8
Папиллома вирусының тек бірнеше түрі ғана E8 генінен қысқа протеин кодтайды. BPV 4 (папиллома вирусының Xi туысы) жағдайында, E8 ашық оқу тізбегі жоқ E6 ашық оқу тізбегінің орнына қолданылуы мүмкін. Бұл E8 гендері химиялық және функционалдық тұрғыдан кейбір адам папилломавирустарының E5 гендерімен ұқсас келеді және оларды E5/E8 деп те атайды.
L1
L1 өздігінен пентамерлік капсомерлерге жиналады. Тазартылған капсомерлер капсидтерді құрайды, олар көршілес L1 молекулалары арасындағы дисульфидтік байланыстар арқылы тұрақтандырылады. In vitro құрастырылған L1 капсидтері бірнеше HPV түрлеріне қарсы профилактикалық вакциналардың негізі болып табылады. Басқа папилломавирустық гендермен салыстырғанда, L1-дің көп бөлігіндегі аминқышқыл тізбектері түрлер арасында жақсы сақталады. Дегенмен, L1-дің беткі тізбектері тіпті бір папилломавирусы түрінің әртүрлі өкілдері арасында да айқын айырмашылықтарды көрсетуі мүмкін. Бұл, бұрынғы папилломавирустық инфекцияларға жауап ретінде туындаған бейтараптандыратын антиденелерге қарсы қашу механизмін көрсетеді.
L2
L2 папиллома вирусының вирионында тотығу күйінде кездеседі, екі сақталған цистеин қалдығы молекулаішілік дисульфидтік байланысты құрайды. Вирустық ДНК-ны вирионға жинауға L1-мен бірге жұмыс істеуден басқа, L2 инфекциялық ену процесінде бірнеше жасушалық ақуыздармен өзара әрекеттеседі. Вирион жасушаға алғашқы рет байланысқаннан кейін, L2 жасушалық протеаза фуринмен кесілуі тиіс. Вирион, мүмкін клатрин арқылы жүзеге асырылатын процесспен, эндосомаға енгізіледі, онда қышқыл орта L2 мембрананы тұрақсыздандыратын бөліктерінің ашылуына алып келеді деп саналады. Синтаксин 18 де L2-мен шақырылған ену оқиғаларына қатысуы мүмкін. Эндосомадан шыққаннан кейін L2 және вирустық геном жасуша ядросына импортталады, онда олар транскрипция факторларына толы ND 10 денесі деп аталатын ядроішілік доменге жеткізіледі.