Кіріспе

Вирустың түрі

Ауыз-аяқ ауруының вирусы (ААЖВ) – ауыз-аяқ ауруын қоздыратын патоген. Бұл пикорнавирус, афтовирус туысының прототиптік өкілі. Ауыз-аяқ ауруы, сиыр, шошқа, қой, ешкі және басқа да тілімше аяқты жануарлардың аузында және аяқтарында көпіршіктер (ісіктер) тудырады, өте жұқпалы және мал шаруашылығы үшін үлкен апат болып табылады.

Құрылымы мен геномы

Вирустың бөлшегі (25-30 нм) ақуыздан құралған, қаптамасы жоқ, оң мағыналы (мРНК мағыналы) бір тізбекті рибонуклеин қышқылы (РНК) геномын қамтитын икосаэдр пішіндес капсидке ие.

Көшіру

Вирус жасуша мембранасына жанасқанда, рецепторға байланысып, мембрананың ішке қарай бүктелуін тудырады. Вирус жасушаның ішіне енгеннен кейін капсид еріп, РНК көбейіп, жасушаның рибосомалары ішкі рибосомалық кіру элементімен басқарылатын, қап тәуелсіз механизм арқылы вирустық ақуыздарға аударылады. Вирустық ақуыздардың синтезі аударма кезінде 2А "бөлінуін" қамтиды. Оларға қалыпты жасуша ақуыздарының синтезін тежейтін протеазалар және жасушаның әртүрлі құрамдас бөліктерімен өзара әрекеттесетін басқа ақуыздар кіреді. Жұққан жасуша көп мөлшерде вирустық РНК және капсид ақуыздарын өндіреді, олар жаңа вирустарды құрастыруға жиналады. Құрастырылғаннан кейін жасуша лизденіп (жарылып), жаңа вирустарды шығарады.

Қайта үйлестіру

Рекомбинация әртүрлі FMDV штаммдарымен бірмезгілде жұқтыру кезінде жануарлар клеткаларында жүзеге асуы мүмкін. Рекомбинация кең таралған және FMDV эволюциясының маңызды ерекшелігі болып табылады.

Серотиптер

Ауыз және тырнақ ауруы вирусы жеті негізгі серотиптерде кездеседі: O, A, C, SAT 1, SAT 2, SAT 3 және Азия 1. Бұл серотиптерге аймақтық белгілі бір ерекшеліктер тән, және O серотипі ең көп таралғаны.