Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз шифры бірнеше ғасыр бойы бұзылмаған. Ұлы шифр (французша: Grand chiffre) – француз монархтарына шифрлеушілер ретінде қызмет еткен Россинольдер әулеті жасаған номенклатор шифры. Ұлы шифр өте тиімді болғандықтан және бұзу мүмкін емес деп есептелгендіктен осылай аталған. Оның өзгертілген түрлері француз Пиреней армиясы 1811 жылдың жазына дейін қолданылып келді. Қолданыстан шыққаннан кейін, француз архивіндегі көптеген құжаттар оны түсіндіргенге дейін оқылмайтын болып қалды.
French cypher that remained unbroken for several centuries. The Great Cipher (French: Grand chiffre) was a nomenclator cipher developed by the Rossignols, several generations of whom served the French monarchs as cryptographers. The Great Cipher was so named because of its excellence and because it was reputed to be unbreakable. Modified forms were in use by the French Peninsular army until the summer of 1811. After it fell out of current use, many documents in the French archives were unreadable until it was decoded.
Тарихи негіздер
Антуан Россиньольдің шифрлау шеберлігі 1626 жылы танылды, осы кезде француз әскері қоршап тұрған гугеноттар бақылауындағы Реальмонт қаласынан хабаршыдан шифрланған хат тартылып алынды. Хатта гугеноттар қаланы көп ұзамай ұстай алмайтындары жазылған еді, ал күнінің соңына қарай Россиньоль оны сәтті түсіндірді. Француздар хатты түсіндірілген мәтінімен бірге қайтарды және гугеноттарды қарсылық көрсетпей тапсыруға мәжбүр етті. Ол және оның ұлы Бонавентура Россиньоль жақын арада сарайдағы маңызды лауазымдарға тағайындалды. Екеуі бірлесіп, ғасырлар бойы криптоаналитиктерді қыңырлатқан өте күшті шифр жасады. Командир Этьен Базери шамамен 1893 жылы үш жыл бойы созылған жұмыстардың нәтижесінде шифрды бұзып, әр санның дәстүрлі шифрлар сияқты жеке әріптерді емес, француз тіліндегі буынды білдіретінін түсінді. Ол 124 22 125 46 345 деген қайталама сандар тізбегінің «жаулар» дегенді білдіретінін болжады және осы ақпараттың көмегімен толық шифрды шеше алды.
Antoine Rossignol's cryptographic skills became known in 1626, when an encrypted letter was taken from a messenger leaving the city of Réalmont, controlled by the Huguenots and surrounded by the French army. The letter stated that the Huguenots would not be able to hold on to the city for much longer, and by the end of the day, Rossignol had successfully deciphered it. The French returned the letter with the deciphered message and forced the Huguenots to surrender. He and his son, Bonaventure Rossignol, were soon appointed to prominent roles in the court. Together, the two devised a cipher so strong that it baffled cryptanalysts for centuries. Commandant Étienne Bazeries managed to break the cipher around 1893 over a period of three years by realising that each number stood for a French syllable, rather than single letters, unlike traditional ciphers. He guessed that a particular sequence of repeated numbers, 124 22 125 46 345, stood for les ennemis ("the enemies") and from that information was able to unravel the entire cipher.
Темір маска киген адам
Луи XIV пен оның маршалы Николя де Катинат арасындағы шифрланған хаттардың бірінде "Темір бетперде киген адам" құпиясының мүмкін болатын шешімі кездесті. Хат Вивьен де Булонде есімді генералға қатысты, ол итальяндық Кунео қаласына шабуыл жасауға тиіс болған, бірақ австриялықтардың келуінен сескеніп қашып кетті, соның салдарынан Пьемонттағы француз әскерлерінің бүкіл науқанының сәттілігіне қауіп туды. Хатта мынадай сөздер келтірілген:
In one of the encrypted letters between Louis XIV and his marshal Nicolas de Catinat appeared a possible solution to the mystery of the Man in the Iron Mask. The letter concerned a general named Vivien de Bulonde who was to attack the Italian town of Cuneo but instead fled, fearing the arrival of the Austrians, and consequently put in serious danger the success of the entire French campaign in Piedmont. The letter said:
"Ол патшалық бұл әрекеттің салдарынан не болатынын ешкімнен жақсы біледі, және біздің сол жерді жаулап алмауымыз біздің ісімізге қаншалықты зиян келтіретінін де толық түсінеді, бұл сәтсіздікті қыс бойына түзету қажет. Ол патшалық генерал Булонды дереу тұтқындап, Пиньероль бекінісіне жеткізуді бұйырады. Ол онда күзетпен сақталатын камерада түнде қамалады, ал күндіз қабырға бойында серуендеуге рұқсат етіледі, 330 309 нөмірімен. «330» және «309» кодтық топтары хат алмасуда бір рет ғана пайда болған, сондықтан олардың нені білдіретінін анықтау мүмкін емес. Базери генерал Булонның жазаланғанын және лауазымынан алынғанын растады, сондықтан ол 330 және 309 сөздері «маска» және «нүкте» дегенді білдіреді деп болжады. Алайда, Темір бетперде кезеңінде қолданылған шифрлардың ешқайсысында «маска» сөзі болған жоқ, сондықтан бұл сөз шифрдың тар репертуарында болуы ықтимал емес.
His Majesty knows better than any other person the consequences of this act, and he is also aware of how deeply our failure to take the place will prejudice our cause, a failure which must be repaired during the winter. His Majesty desires that you immediately arrest General Bulonde and cause him to be conducted to the fortress of Pignerole, where he will be locked in a cell under guard at night, and permitted to walk the battlement during the day with a 330 309. The "330" and "309" codegroups appeared only once in the correspondence, so it is impossible to confirm what they stand for. Bazeries verified General Bulonde was disgraced and removed from command, so he reasoned 330 and 309 stood for masque and a full stop. However, none of the cipher variants used in the Iron Mask period included masque, an unlikely word to include in the cipher's small repertory.
Техникалық сипатта
Базеридің бұзған шифрының негізінде буындарды білдіретін 587 саннан тұратын жиынтық жатты. Оның басқа да түрлері болды, ал XIV Людовиктің шетелдегі министрлеріне буындарды ғана емес, сонымен қатар әріптер мен сөздерді шифрлейтін әртүрлі код парақтары жіберілді. Жиілік талдауын күшсіздендіру үшін кейбір сандар жиынтығы "бос" сандар болып табылды, оларды алушы назарға алмауы керек еді. Тағы басқалары – тұзақтар, олардың ішінде алдыңғы кодты елемеуге арналған код тобы да болды. Номенклатор шифры ретінде Ұлы шифр Аугуст де Мармон сияқты маңызды генералдардың есімдерін, "жаулар" деген сілтемелерді және басқа да құпиялы терминдерді гомофондық ауыстырулармен алмастырды. Код парақтарында гендерді немесе әріптің регистрін өзгертуге арналған баламалы сандар болды, сондықтан француз тілінің құрамының ережелері шифрлауға да қатысты. Француз тілінде ең көп қолданылатын әріп – "е" болғандықтан, шифр көбінесе осы дауысты жазуға ең көп код нөмірін бөліп берді. Бір номенклатурада 711 кодтық нөмірдің 131-і "е" әрпін білдірді.
The basis of the code cracked by Bazeries was a set of 587 numbers that stood for syllables. There were other variations, and Louis XIV's overseas ministers were sent different code sheets that encrypted not only syllables but also letters and words. To counter frequency analysis, some number sets were "nulls", meant to be ignored by the intended recipient. Others were traps, including a codegroup that meant to ignore the previous codegroup. As a nomenclator cipher, the Great Cipher replaced the names of key generals such as Auguste de Marmont, references to les ennemis and other sensitive terms with homophonic substitutions. Code sheets included alternative digits to modify the gender or letter case and so the rules of French composition held true to encryptions as well. Since e is the most commonly used letter in French, the Cipher typically allocated the most code numbers to writing that vowel. In one nomenclature, 131 out of the 711 code numbers stood for e.