Сербия Республикасының Үкімет Басшысы

Кіріспе

Сербияның премьер-министрі (; әйелдік: премијерка/premijerka), ресми түрде Сербия Республикасы Үкіметінің Төрағасы (; әйелдік: председница/predsednica) – Сербия үкіметінің басшысы. Премьер-министрдің міндеті – үкіметтің жұмысын басқару, сондай-ақ Ұлттық жиналысқа үкімет бағдарламасын, ұсынылатын министрлер тізімімен қоса ұсыну. Премьер-министрдің отставкаға кетуі үкіметтің қызметін тоқтатуға әкеледі. Алғашқы лауазым иесі – Матия Ненадович, ол 1805 жылғы 27 тамызда премьер-министр болған. Қазіргі премьер-министр Милош Вучевич (ол сонымен қатар Сербия прогрессивті партиясының қазіргі төрағасы) Республика Президенті Александр Вучич ұсынды және 2024 жылғы 2 мамырда Ұлттық жиналыс оны кабинетімен бірге сайлап, тағайындады.

Кеңсе тарихы

Революциялық Сербия кезеңінде басқарушы министрдің лауазымы – Басқарушы кеңестің төрағасы болды. Бастапқыда Кеңесте министрлер болған жоқ, тек мүшелер ғана болды, бірақ 1811 жылы қазіргі заманғы министрліктер құрылды. 1813 жылдың 3 қазанында Бірінші серб көтерілісінің күйреуімен үкімет таратылды, алайда кейіннен 1813 жылдан 1814 жылға дейін Хотинде (Ресей империясы) эмиграцияда жалғасты. Сербия үкіметі 1815 жылдың 21 қарашасында Екінші серб көтерілісінен кейін қайта құрылды. Үкімет басшысы князь өкілі (Књажевски представник / Knjaževski predstavnik) атанды. Бұл атау 1835 жылы конституциялық үкімет орнағаннан кейін де 1861 жылға дейін ресми статусын сақтап тұрды. Осы күнге дейін лауазымның маңыздылығы болған жоқ және ол толығымен князь Милош Обреновичтің еркіне бағынды. 1861 жылдан 1903 жылға дейін үкімет басшысы Министрлік президенті (Председник министарства / Predsednik ministarstva) деп аталды. 1903 жылдан бастап 1918 жылдың 1 желтоқсанында Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі құрылғанға дейін үкімет басшысы Министрлер Кеңесінің президенті (Председник Министарског савета / Predsednik Ministarskog saveta) атанды. 1945 жылдан кейін коммунистік режим кезінде Сербияда 1941 жылдың қыркүйегінде неміс билігі орнатқан үкіметке қарсы ЖКП тағайындаған жеке үкімет құрылды. Алғашқыда, 1945 жылдың 7 наурызына дейін «үкімет басшысы» Жоғарғы Ұлттық Азаттық Кеңесінің Атқарушы кеңесінің төрағасы деп аталды. Сол күні Югославия үкіметі құрамында Сербия үшін министрлік құрылды (басқа бес республикадағыдай), Сербия министрі соғыстан кейінгі Сербияның алғашқы бірпартиялық үкіметін құруға жауапты болды, ол 1945 жылдың 9 сәуірінде іске асырылды. Үкіметтерге 1953 жылдың 3 ақпанына дейін Үкімет төрағасы, 1991 жылдың 15 қаңтарына дейін Атқарушы кеңестің төрағасы, ал содан бері Үкімет төрағасы басшылық етіп келеді, бірақ премьер-министр термині 1991 жылы Драгутин Зеленович үкіметінен бастап (әсіресе бұқаралық ақпарат құралдарында) жиі қолданылады. Сербия тарихына қатысты кейбір жаңа мақалаларда бұл термин Станко Радмиловичке, Десмир Евтичке және тіпті Иван Стамболич үкіметіне ретроспективті түрде қолданылған.

During the period of Revolutionary Serbia, the title of the principal executive minister was President of the Governing Council (; ). Initially the Council had no ministers, just members, but in 1811 modern ministries were created. Government ceased to exist with the collapse of the First Serbian Uprising on 3 October 1813, however later continued in exile in Hotin (Russian Empire) from 1813 until 1814. Government was restored on 21 November 1815 following the Second Serbian Uprising. Head of government was styled Prince's Representative (Књажевски представник / Knjaževski predstavnik). The style remained official until 1861, even after the establishing of constitutional government in 1835. Prior to that date, the office was of no major importance or influence and depended solely on the will of the Prince Miloš Obrenović. From 1861 until 1903, the head of government was styled President of the Ministry (Председник министарства / Predsednik ministarstva). From 1903 until the creation of the Kingdom of the Serbs, Croats and Slovenes on 1 December 1918, head of government was styled President of the Council of Ministers (Председник Министарског савета / Predsednik Ministarskog saveta). Under the communist regime after 1945, Serbia got a sort of separate KPJ appointed government opposed to the German installed one in September 1941. First, the 'head of government' was styled President of the Executive Council of the Supreme National Liberational Council until 7 March 1945. On that day, a ministry for Serbia was created within the government of Yugoslavia (as for all the other five republics), with Minister for Serbia being in charge of creating first one party government of post War Serbia, which took place on 9 April 1945. Governments were headed by President of the Government until 3 February 1953, President of the Executive Council until 15 January 1991 and again President of the Government since then, but the term Prime Minister is colloquially used (especially in the media) since the government of Dragutin Zelenović in 1991. In some later articles about the recent history of Serbia, term is retroactively applied to Stanko Radmilović, Desimir Jevtić and even back to Ivan Stambolić's government.

Революциялық Сербия (18041813)

Жоқ. (No) Портрет Аты Лауазым мерзімі Министрлер кабинеті Мемлекет басшысы Сілтемелер Лауазымға кірген күні Лауазымнан кеткен күні Лауазымда болған уақыты 1 Matija Nenadović 27 тамыз 1805 сәуір 1807 1 жыл, 148 күн М. Ненадович Дьордже Петрович 2 Младен Милованович сәуір 1807 31 желтоқсан 1810 3 жыл, 274 күн Милованович 3 Яков Ненадович 31 желтоқсан 1810 11 қаңтар 1811 0 жыл, 354 күн Я. Ненадович 4 Đorđe Petrović 11 қаңтар 1811 3 қазан 1813 2 жыл, 265 күн Петрович

Сербия княздігі (1815-1882)

Жоқ, жоқ. (No) Портрет Аты Қызмет мерзімі Партиясы Ескертпе Мемлекет басшысы Князьдің өкілдері Ұлы Вожд (1815–17) Князь (1817–82) 5 Петар Николаевич Молер 21 қараша 1815 16 мамыр 1816 Тәуелсіз Милош Обренович 6 Жеврем Обренович 1821 1826 Тәуелсіз 7 Миложе Тодорович 1826 1826 Тәуелсіз 8 Димитрие Давидович 1826 1829 Тәуелсіз 9 Коца Маркович 15 ақпан 1835 28 наурыз 1836 Тәуелсіз Тенка Стефанович 28 наурыз 1836 26 ақпан 1839 Тәуелсіз 10 Аврам Петрониевич 26 ақпан 1839 7 сәуір 1840 Тәуелсіз Михаило Обренович Паун Янкович 7 сәуір 1840 15 мамыр 1840 Тәуелсіз 11 Джордже Протич 15 мамыр 1840 7 қыркүйек 1842 Тәуелсіз (10) Аврам Петрониевич 7 қыркүйек 1842 6 қазан 1843 Тәуелсіз Александр Караджорджевич 12 Алекса Симич 6 қазан 1843 11 қазан 1844 Тәуелсіз (10) Аврам Петрониевич 11 қазан 1844 22 сәуір 1852 Тәуелсіз 13 Илия Гарашанин 22 сәуір 1852 26 наурыз 1853 Тәуелсіз (12) Алекса Симич 26 наурыз 1853 28 желтоқсан 1855 Тәуелсіз 14 Алекса Янкович 28 желтоқсан 1855 10 маусым 1856 Тәуелсіз Стефан Маркович 10 маусым 1856 28 қыркүйек 1856 Тәуелсіз (12) Алекса Симич 28 қыркүйек 1856 1 шілде 1857 Тәуелсіз 15 Стефан Маркович 1 шілде 1857 12 маусым 1858 Тәуелсіз 16 Стеван Магазинович 12 маусым 1858 18 сәуір 1859 Тәуелсіз Милош Обренович 17 Цветко Райович 18 сәуір 1859 8 қараша 1860 Тәуелсіз Михаило Обренович 18 Филип Христич 8 қараша 1860 21 қазан 1861 Тәуелсіз Министрлік Президенттері (13) Илия Гарашанин 21 қазан 1861 15 қараша 1867 Консервативтік партия 19 Йован Ристич 15 қараша 1867 3 желтоқсан 1867 Либералдық партия 20 Никола Христич 3 желтоқсан 1867 3 шілде 1868 Консервативтік партия Милан Обренович 21 Джордже Ченич 3 шілде 1868 8 тамыз 1869 Консервативтік партия 22 Радивое Милойкович 8 тамыз 1869 22 тамыз 1872 Либералдық партия 23 Миливое Петрович Блазнавац 22 тамыз 1872 5 сәуір 1873 Тәуелсіз (19) Йован Ристич 5 сәуір 1873 3 қараша 1873 Либералдық партия 24 Йован Маринович 3 қараша 1873 7 желтоқсан 1874 Сербиялық Прогрессивтік партиясы 25 Ачим Чумич 7 желтоқсан 1874 3 ақпан 1875 Сербиялық Прогрессивтік партиясы 26 Данило Стефанович 3 ақпан 1875 31 тамыз 1875 Консервативтік партия 27 Стевча Михайлович 31 тамыз 1875 8 қазан 1875 Либералдық партия 28 Любомир Кальевич 8 қазан 1875 6 мамыр 1876 Сербиялық Прогрессивтік партиясы (27) Стевча Михайлович 6 мамыр 1876 13 қазан 1878 Либералдық партия (19) Йован Ристич 13 қазан 1878 2 қараша 1880 Либералдық партия 29 Милан Пирочанац 2 қараша 1880 6 наурыз 1882 Сербиялық Прогрессивтік партиясы

No. (Number) Portrait Name Term of office Party Note Head of State Representatives of the PrinceGrand Vožd (1815–17)Prince (1817–82) 5 Petar Nikolajević Moler 21 November 1815 16 May 1816 IndependentMiloš Obrenović 6 Jevrem Obrenović 1821 1826 Independent 7 Miloje Todorović 1826 1826 Independent 8 Dimitrije Davidović 1826 1829 Independent 9 Koca Marković 15 February 1835 28 March 1836 Independent Tenka Stefanović 28 March 1836 26 February 1839 Independent 10 Avram Petronijević 26 February 1839 7 April 1840 Independent Mihailo Obrenović Paun Janković 7 April 1840 15 May 1840 Independent 11 Đorđe Protić 15 May 1840 7 September 1842 Independent (10) Avram Petronijević 7 September 1842 6 October 1843 Independent Alexander Karađorđević 12 Aleksa Simić 6 October 1843 11 October 1844 Independent (10) Avram Petronijević 11 October 1844 22 April 1852 Independent 13 Ilija Garašanin 22 April 1852 26 March 1853 Independent (12) Aleksa Simić 26 March 1853 28 December 1855 Independent 14 Aleksa Janković 28 December 1855 10 June 1856 Independent Stefan Marković 10 June 1856 28 September 1856 Independent (12) Aleksa Simić 28 September 1856 1 July 1857 Independent 15 Stefan Marković 1 July 1857 12 June 1858 Independent 16 Stevan Magazinović 12 June 1858 18 April 1859 IndependentMiloš Obrenović 17 Cvetko Rajović 18 April 1859 8 November 1860 IndependentMihailo Obrenović 18 Filip Hristić 8 November 1860 21 October 1861 Independent Presidents of the Ministry (13) Ilija Garašanin 21 October 1861 15 November 1867 Conservative Party 19 Jovan Ristić 15 November 1867 3 December 1867 Liberal Party 20 Nikola Hristić 3 December 1867 3 July 1868 Conservative Party Milan Obrenović 21 Đorđe Cenić 3 July 1868 8 August 1869 Conservative Party 22 Radivoje Milojković 8 August 1869 22 August 1872 Liberal Party 23 Milivoje Petrović Blaznavac 22 August 1872 5 April 1873 Independent (19) Jovan Ristić 5 April 1873 3 November 1873 Liberal Party 24 Jovan Marinović 3 November 1873 7 December 1874 Serbian Progressive Party 25 Aćim Čumić 7 December 1874 3 February 1875 Serbian Progressive Party 26 Danilo Stefanović 3 February 1875 31 August 1875 Conservative Party 27 Stevča Mihailović 31 August 1875 8 October 1875 Liberal Party 28 Ljubomir Kaljević 8 October 1875 6 May 1876 Serbian Progressive Party (27) Stevča Mihailović 6 May 1876 13 October 1878 Liberal Party (19) Jovan Ristić 13 October 1878 2 November 1880 Liberal Party 29 Milan Piroćanac 2 November 1880 6 March 1882 Serbian Progressive Party

Сербия Корольдігі (18821918)

Жоқ. (Номер) Портрет Аты Қызмет мерзімі Партия Ескерту Монарх Министрлік Президенттері (29) Милан Пирочанац 6 наурыз 1882 3 қазан 1883 Серб прогрессивті партиясы Милан Обренович (20) Никола Христич 3 қазан 1883 19 ақпан 1884 Консервативті партия 30 Милутин Гарашанин 19 ақпан 1884 13 маусым 1887 Серб прогрессивті партиясы (19) Йован Ристич 13 маусым 1887 1 қаңтар 1888 Либералды партия 31 Сава Груич 1 қаңтар 1888 27 сәуір 1888 Халық радикалдық партиясы (20) Никола Христич 27 сәуір 1888 19 қаңтар 1889 Консервативті партия 32 Коста Протич 19 қаңтар 1889 7 наурыз 1889 Тәуелсіз (31) Сава Груич 7 наурыз 1889 23 ақпан 1891 Халық радикалдық партиясы Александр Обренович 33 Никола Пашич 23 ақпан 1891 22 тамыз 1892 Халық радикалдық партиясы 34 Йован Авакумович 22 тамыз 1892 13 сәуір 1893 Либералды партия 35 Лазар Докич 13 сәуір 1893 5 желтоқсан 1893 Халық радикалдық партиясы (31) Сава Груич 5 желтоқсан 1893 24 қаңтар 1894 Халық радикалдық партиясы 36 Джордже Симич 24 қаңтар 1894 3 сәуір 1894 Халық радикалдық партиясы 37 Светомир Николаевич 3 сәуір 1894 27 қазан 1894 Халық радикалдық партиясы (20) Никола Христич 27 қазан 1894 7 шілде 1895 Консервативті партия 38 Стоян Новакович 7 шілде 1895 27 желтоқсан 1896 Серб прогрессивті партиясы (36) Джордже Симич 27 желтоқсан 1896 19 қазан 1897 Халық радикалдық партиясы 39 Владан Джорджевич 19 қазан 1897 25 шілде 1900 Серб прогрессивті партиясы 40 Алекса Йованович 25 шілде 1900 3 сәуір 1901 Тәуелсіз 41 Михайло Вуич 3 сәуір 1901 20 қазан 1902 Халық радикалдық партиясы 42 Петар Велимирович 20 қазан 1902 20 қараша 1902 Халық радикалдық партиясы 43 Димитрие Чинчар Маркович 20 қараша 1902 11 маусым 1903 Тәуелсіз Министрлік Кеңесінің Президенттері (34) Йован Авакумович 11 маусым 1903 4 қазан 1903 Либералды партия Петр Караджорджевич (31) Сава Груич 4 қазан 1903 10 желтоқсан 1904 Халық радикалдық партиясы (33) Никола Пашич 10 желтоқсан 1904 28 мамыр 1905 Халық радикалдық партиясы 44 Любомир Стоянович 28 мамыр 1905 7 наурыз 1906 Тәуелсіз радикалдық партия (31) Сава Груич 7 наурыз 1906 29 сәуір 1906 Халық радикалдық партиясы (33) Никола Пашич 29 сәуір 1906 20 шілде 1908 Халық радикалдық партиясы (42) Петар Велимирович 20 шілде 1908 22 ақпан 1909 Халық радикалдық партиясы (38) Стоян Новакович 22 ақпан 1909 24 қазан 1909 Серб прогрессивті партиясы (33) Никола Пашич 24 қазан 1909 4 шілде 1911 Халық радикалдық партиясы 45 Милован Милованович 4 шілде 1911 18 маусым 1912 Халық радикалдық партиясы 46 Марко Трифкович 18 маусым 1912 12 қыркүйек 1912 Халық радикалдық партиясы (33) Никола Пашич 12 қыркүйек 1912 1 желтоқсан 1918 Халық радикалдық партиясы

No. (Number) Portrait Name Term of office Party Note Monarch Presidents of the Ministry (29) Milan Piroćanac 6 March 1882 3 October 1883 Serbian Progressive PartyMilan Obrenović (20) Nikola Hristić 3 October 1883 19 February 1884 Conservative Party 30 Milutin Garašanin 19 February 1884 13 June 1887 Serbian Progressive Party (19) Jovan Ristić 13 June 1887 1 January 1888 Liberal Party 31 Sava Grujić 1 January 1888 27 April 1888 People's Radical Party (20) Nikola Hristić 27 April 1888 19 January 1889 Conservative Party 32 Kosta Protić 19 January 1889 7 March 1889 Independent (31) Sava Grujić 7 March 1889 23 February 1891 People's Radical Party Alexander Obrenović 33 Nikola Pašić 23 February 1891 22 August 1892 People's Radical Party 34 Jovan Avakumović 22 August 1892 13 April 1893 Liberal Party 35 Lazar Dokić 13 April 1893 5 December 1893 People's Radical Party (31) Sava Grujić 5 December 1893 24 January 1894 People's Radical Party 36 Đorđe Simić 24 January 1894 3 April 1894 People's Radical Party 37 Svetomir Nikolajević 3 April 1894 27 October 1894 People's Radical Party (20) Nikola Hristić 27 October 1894 7 July 1895 Conservative Party 38 Stojan Novaković 7 July 1895 27 December 1896 Serbian Progressive Party (36) Đorđe Simić 27 December 1896 19 October 1897 People's Radical Party 39 Vladan Đorđević 19 October 1897 25 July 1900 Serbian Progressive Party 40 Aleksa Jovanović 25 July 1900 3 April 1901 Independent 41 Mihailo Vujić 3 April 1901 20 October 1902 People's Radical Party 42 Petar Velimirović 20 October 1902 20 November 1902 People's Radical Party 43 Dimitrije Cincar Marković 20 November 1902 11 June 1903 Independent Presidents of the Ministerial Council (34) Jovan Avakumović 11 June 1903 4 October 1903 Liberal Party Peter Karađorđević (31) Sava Grujić 4 October 1903 10 December 1904 People's Radical Party (33) Nikola Pašić 10 December 1904 28 May 1905 People's Radical Party 44 Ljubomir Stojanović 28 May 1905 7 March 1906 Independent Radical Party (31) Sava Grujić 7 March 1906 29 April 1906 People's Radical Party (33) Nikola Pašić 29 April 1906 20 July 1908 People's Radical Party (42) Petar Velimirović 20 July 1908 22 February 1909 People's Radical Party (38) Stojan Novaković 22 February 1909 24 October 1909 Serbian Progressive Party (33) Nikola Pašić 24 October 1909 4 July 1911 People's Radical Party 45 Milovan Milovanović 4 July 1911 18 June 1912 People's Radical Party 46 Marko Trifković 18 June 1912 12 September 1912 People's Radical Party (33) Nikola Pašić 12 September 1912 1 December 1918 People's Radical Party

СФР Югославияның құрамында Сербия Социалистік Республикасы (1945-1992)

Жоқ. (Нөмір) Портрет аты Лауазым мерзімі Партия Ескерту Жоғары Ұлттық Азаттық Кеңесінің Атқарушы Кеңесінің Президенті Петар Стамболич 1941 жылдың қыркүйегі 1945 жылдың 7 наурызы Югославия Коммунистік партиясы Сербия жөніндегі министр Яша Проданович 1945 жылдың 7 наурызы 1945 жылдың 9 сәуірі Югославия Коммунистік партиясы Премьер-министрлер 1 Блажой Нешкович 1945 жылдың 9 сәуірі 1948 жылдың 5 қыркүйегі Югославия Коммунистік партиясы 2 Петар Стамболич 1948 жылдың 5 қыркүйегі 1953 жылдың 5 ақпаны Югославия Коммунистік партиясы Югославия Коммунистерінің Лигасы Атқарушы Кеңесінің Президенті (2) Петар Стамболич 1953 жылдың 5 ақпаны 1953 жылдың 16 желтоқсаны Югославия Коммунистерінің Лигасы 3 Йован Веселинов 1953 жылдың 16 желтоқсаны 1957 жылдың 6 сәуірі Югославия Коммунистерінің Лигасы 4 Милош Минич 1957 жылдың 6 сәуірі 1962 жылдың 9 маусымы Югославия Коммунистерінің Лигасы 5 Слободан Пенезич Крцун 1962 жылдың 9 маусымы 1964 жылдың 6 қарашасы Югославия Коммунистерінің Лигасы Стеван Доронjski 1964 жылдың 6 қарашасы 1964 жылдың 17 қарашасы Югославия Коммунистерінің Лигасы 6 Драги Стаменкович 1964 жылдың 17 қарашасы 1967 жылдың 6 маусымы Югославия Коммунистерінің Лигасы 7 Джурица Йойкич 1967 жылдың 6 маусымы 1969 жылдың 7 мамыры Югославия Коммунистерінің Лигасы 8 Миленко Боянич 1969 жылдың 7 мамыры 1974 жылдың 6 мамыры Югославия Коммунистерінің Лигасы 9 Душан Чкребич 1974 жылдың 6 мамыры 1978 жылдың 6 мамыры Югославия Коммунистерінің Лигасы 10 Иван Стамболич 1978 жылдың 6 мамыры 1982 жылдың 5 мамыры Югославия Коммунистерінің Лигасы 11 Бранислав Иконич 1982 жылдың 5 мамыры 1986 жылдың 6 мамыры Югославия Коммунистерінің Лигасы 12 Десимир Йевтич 1986 жылдың 6 мамыры 1989 жылдың 5 желтоқсаны Югославия Коммунистерінің Лигасы 13 Станко Радмилович 1989 жылдың 5 желтоқсаны 1991 жылдың 15 қаңтары Югославия Коммунистерінің Лигасы Сербия Социалистік партиясы

Сербия Республикасы (2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Жоқ. (No) Портрет Аты Қызмет мерзімі Партия Кабинет құрамы Сайлау Президент Премьер-министрлер 1 Воислав Коштуница 5 маусым 2006 – 7 шілде 2008 Сербияның Демократиялық партиясы Коштуница I 2003 Борис Тадич [[Воислав Коштуницаның екінші кабинеті 2007 2 Мирко Цветкович 7 шілде 2008 – 27 шілде 2012 Тәуелсіз Цветкович 2008 3 Ивица Дачич 27 шілде 2012 – 27 сәуір 2014 Сербияның Социалистік партиясы Дачич 2012 Томислав Николич 4 Александр Вучич 27 сәуір 2014 – 31 мамыр 2017 Сербияның прогрессивті партиясы Вучич I 2014 Вучич II 2016 Ивица Дачич 31 мамыр 2017 – 29 маусым 2017 Сербияның Социалистік партиясы Ақтəсілік Александр Вучич 5 Ана Брнабич 29 маусым 2017 – 20 наурыз 2024 Тәуелсіз Брнабич Сербияның прогрессивті партиясы Брнабич II 2020 Брнабич III 2022 Ивица Дачич 20 наурыз 2024 – 2 мамыр 2024 Сербияның Социалистік партиясы Ақтəсілік 6 Милош Вучевич 2 мамыр 2024 – қазіргі уақыт Сербияның прогрессивті партиясы Вучевич 2023