Кіріспе

Археологияда қима – археологиялық қабаттар тізбегінің тік жазықтықтағы көрінісі, яғни қима түрінде бейнеленген бөлігі. Осы арқылы оның пішіні мен стратиграфиясы айқын көрінеді. Бұл оның уақыт өте дамуын қарастырып, түсінуді жеңілдетеді.

Бөлімдер

Жартылай кесу – бұл қалыпты әдіс, онда нысанның бір жартысы қазылып, қалған бөлігі өз орнында қалдырылады. Ұзын сызықтық нысандар ұзындығы бойында белгілі аралықтарда кесілуі мүмкін. Кейбір практикалық мектептерде кесуді қолдану азайып барады, себебі қазба алаңын кезеңдерге бөлу үшін маңызды егжей-тегжейлі мәліметтер кесінде жиі жоғалып кетеді. "Кесінде" нашар көрінетін детальдардың мысалдары – шағыл немесе жұқа тас төселген беттер. Кесулердің басты мәселесі – олардың орналасуының кездейсоқ болуы археолог түсіндіргеннен өзгеше оқиғаны көрсететін мәліметтерді "қиып тастауы" немесе "қана тоқтатып кетуі" мүмкін. Мысалы, дөңгелек іздер сияқты жұқа сызықтық нысандар көлбеу бұрышта кесіліп, нысанды кеңірек көрсетуі мүмкін, себебі көз бен ми кесінде көрінетін нысан жасалған бағытқа перпендикуляр кесілген деп қабылдайды. Салмақтанбағандар үшін кесулердің көптеген басқа да қате түсіндірулері мүмкін, сондықтан қазір "жоспар бойынша" қазбаларға көбірек басымдық беріледі. Кесулер археологиялық қалдықтардың тегін анықтау үшін жоспар бойынша екі өлшемді қазбалармен бірге қолданылады. Тіркеу үшін кесулер әдетте 1:10 немесе 1:20 масштабта салынады, олардың биіктігі теңіз деңгейінің белгіленген стандартындағы деңгейге сәйкес келеді. Бағыты да жазылуы керек. Егер кесу мәліметті болса, фотосуреттері де түсірілуі мүмкін.

Стратиграфиялық бақылау

Секциялар қазба жұмыстарында екі немесе одан көп контексттердің арақатынасын анықтау үшін, стратиграфиялық бақылаудың уақытша түрі ретінде де қолданылуы мүмкін, олар секция арқылы жақсырақ зерттелуі мүмкін. Арақатынас анықталғаннан кейін, контексттер стратиграфиялық қазбаларға сәйкес және зерттеліп отырған тізбек үшін Харрис матрицасын жасау мақсатында, олар пайда болған кері ретпен учаскеден шығарылуы мүмкін. Археологтардың міндеті – кен орындарын қазудың ең тиімді стратегиясын анықтау, ол "секция бойынша" немесе "жоспар бойынша" болуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, қазіргі заманғы археологтар секцияларды учаске туралы ақпаратты тіркеудің соңғы мақсаты ретінде емес, қазба жұмыстары кезінде стратиграфиялық тұрғыдан түсіну құралы ретінде пайдаланады. Бұл ескертулерге қарамастан, секциялар археологиялық зерттеулер үшін өте құнды құрал болып қалады. Соңғы жылдары уақытпен шектелген, дамуға бағытталған қазбалардың көбеюіне байланысты машинамен секцияларда қазу жұмыстары қайта жанданды.

Төртінші бөлігін бөлу

Кейде квадрант бойынша қазу деп аталатын бұл ерекше жағдай, дөңгелек нысандарды – әдетте үйінділер мен обаларды қазу процедурасы болып табылады. Қазу жұмыстары нысанның төрт бөлігінен жүргізіледі, әдетте екі диагональды қарама-қарсы квадранттан басталып, содан кейін қалған екеуі аяқталады. Квадранттар сәл ығыстырылған, сондықтан біреуінің сыртқы бөлігі, оның қарама-қарсы бөлігінің сыртқы жағымен (керісінше) жалғасып, нысанның ортасынан өтеді. Қималар тіркелгеннен кейін, бөліктерді алып тастап, нысанның қалған бөлігін қазуға болады. Төрттен бөліп қазудың артықшылығы – ол екі толық қиманы қарауға мүмкіндік береді, сонымен бірге жоспар бойынша қазуға да рұқсат етеді, осылайша қазба алаңының стратиграфиясын жақсырақ түсіндіруге болады. Мұндай бөлініс пен бөліктерді жасаудың тиімділігі күмәнді.