Кіріспе

Дэвид Гриннің 1988 жылғы фильмі

«Бастер» – 1988 жылғы британдық романтикалық қылмыстық комедиялық драма, сюжеті Ұлы пойыз тонау оқиғаларына негізделген. Басты рөлдерде Фил Коллинз және Джули Уолтерс. Екінші пландағы актерлер қатарында Ларри Лэмб пен Шелия Хэнкок бар. Фильмнің саундтрегінде Коллинстің Billboard Hot 100 чартында көш бастаған екі синглы орын алған.

Сюжет

Бастер Эдвардс – 1963 жылы Лондондағы Ист-Эндтегі ұсақ-күшік қылмыскер. Ұзақ жылдар бойы күйзеліске ұшыраған әйелі Джун оны жақсы көретін, әзілкеш адам деп санайды. Фильм Бастердің жергілікті көшеде келе жатып, дүкенге кіріп костюм ұрлап, сосын оны жерлеуге киюімен басталады. Сол жерлеуге полиция инспекторы Митчелл да қатысады, ол Бастердің ескі достасы болып шығады және "байланыста қалуды" қалайды. Бастер Гарриді алып келеді, ол бұрын басқа "істерде" қолданылған және жақында 18 ай түрмеде отырған. Олардың басшысы Брюс Рейнольдспен келесі "істі" талқылау үшін оны әкеледі. Гарри "ішке кіргісі" келеді және 1 миллион фунт стерлинг ақша тасымалдайтын Royal Mail пойызын тонауды жоспарлап отырған топқа қосылады. Күрделі және сәтті ұрылықтан кейін, топ жасырыну үшін шаруа үйіне қайтып, олжаны бөліседі. Олар 3 миллион фунттан астам ақша ұрлағанын біледі – күткеннен әлдеқайда көп. Шаруа үйінде жасырынып отырғанда, олар радиодан полицияның (Митчелл басқаруымен) тонау орнынан 48 шақырым радиустағы шаруа үйлерін және қосалқы құрылыстарды іздеп жатқанын естиді. Топтың мүшелері алаңдап, кейбіреулері ашылып қалудан қорқып, дереу Лондонға қайтуды қалайды, ал енді біреулері бастапқы жоспар бойынша, өздері тұрған жерде қалу керек деп ойлайды. Топ Лондонға қайтуға шешім қабылдайды, онда олар өздерінің "байланысы" – заңгер кеңсесінің қызметкерімен кездеседі. Ол бұрынғы жоспар бойынша, шаруа үйін тазартуды және толықтай тазалауды ұйымдастыруға тиіс. Байланыс берушілер екі-үш күн ішінде жоспарды жүзеге асырып, тазалау жұмыстарын аяқтайтынын айтады. Брюс, Бастер және Гарри кез келген кешіктіруден наразы болады, себебі олар жақын арада ашылып қалуынан қорқады, сондықтан олар шаруа үйіне барып, жұмысты өздері істеуге кіріседі. Жолда олар радиодан шаруа үйіндегі жасырын орын ашылғанын естіп, жоспарларын тастап, Лондонға қайтып келеді. Бастер үйге оралып, тонау кезінде Джунның түсік тартқанын білгенде қатты күйзеледі. Ол оның "Ұлы Пойыз Тонау" деп аталған оқиғаға қатысы бар екенін білгенде, оған сенбейді. Газеттерде топқа антигерой ретінде қарағаны үшін ашуланған саясаткерлер оларды өте ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыруды талап етеді және айыпталушылардың ешқайсысына ешқандай келісім жасалмауы керек деп мәлімдейді. Полиция топтың көп бөлігін біртіндеп ұстайды. Ұрылықтан кейін бірнеше ай өткен соң, Бастер мен Джун кішкентай қызы Никкимен жасырынып жүреді, бірақ күдікті көрші оларды ұстап береді. Митчелл мен офицерлер әскері тым кеш келіп, олардың қашып кеткенін біледі. Осы арада Гарриді де Митчелл тұтқындайды, ол өзінің жоғары лауазымды офицерлеріне қарамастан, Гарриге Бастер мен Брюстің қайда екенін айту үшін келісім ұсынады, бірақ ол бас тартады. Бастер Акапулькоға қашып кетеді, онда оны Брюс пен оның әйелі Фрэнни күтіп алады, олар да қашып жүр және қылмыстан түскен ақшамен күнге күйіп жатыр. Джун мен Никки кейін келеді, бірақ оның анасы мақұлдамайды, және Никки күннің астында жаңа өмірін жақсы көретін сияқты, Джун бірден көңілі тоймайды және Англияға оралуға шешім қабылдайды, егер Бастер олармен қайтып келсе, ол түрмеге қамалады. Бастер маусым айында Акапулькода қалады, бірақ (Англияның 1966 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткенін тойлап жүргенде) ақша мен күннің отбасысы болмаса ешқандай мәні жоқ екенін түсінеді. Ол Англияға қайта оралады, ол әділдік алдында жауап беруге дайын, бірақ Митчеллпен оның түрме жазасын азайту туралы келісімге келуге үміттенді. Ол тез арада тұтқындалып, 15 жылға бас бостандығынан айырылады. Біраз уақыт өткен соң, бостандыққа шыққаннан кейін, Бастер көрінеу қанағаттанған және Лондонның Ватерлоо көпіріне жақын гүл сатады, бірақ ол төртінші қабырғаны бұзып, көрермендерге әлі де "арман" бар екенін түсіндіреді, олар Джунмен бірге экраннан шығып кетеді.

Өндіріс

Алдын ала өндіріс 1987 жылы басталды, ал Коллинз бұл жобамен алғаш рет 1986 жылы Genesis тобының Invisible Touch альбомының гастрольдік сапары кезінде танысқан. Нағыз Бастер Эдвардс Акапулькоға келген сахнада шағын эпизодтық рөлде ойнайды. Ол әуежайдан (фильмнің 62-ші минутында) өзінің сүйіктісімен бірге шығады, осы рөлді Фил Коллинстің әйелі сомдайды, Бастер, Джун және Никки де кетпес бұрын.

Саундтрек

Саундтрек альбомына Фил Коллинз орындаған үш ән кіреді. Олардың екеуі – "A Groovy Kind of Love" және "Two Hearts" сингл ретінде шығарылды, және Ұлыбритания сингл чартында сәйкесінше #1 және #6 орындарға ие болды. Екі ән де АҚШ-та бірінші орынға шықты. Фил Коллинз "Loco in Acapulco" әнін де жазды, оны саундтрек үшін Four Tops тобы орындады. "Two Hearts" әні "Оскар" сыйлығының "Үздік түпнұсқа ән" номинациясына, "Грэмми" сыйлығының "Фильм немесе телешоу үшін жазылған үздік ән" номинациясына және "Алтын глобус" сыйлығының "Үздік түпнұсқа ән" номинациясына ие болды, бұл сыйлықты Карли Саймонның "Working Girl" фильмінен шыққан "Let the River Run" әнімен бөлісті. Ал саундтрек альбомы "Брит" сыйлығын "Саундтрек/Каст жазу" номинациясы бойынша жеңіп алды.

Дау

Бастер фильмі жарық көрген кезде дау туды, себебі сыншылар Эдвардсты қаһарман етіп көрсетіп, қатыгез қылмысты әдеміледі деп айтты. Принц Чарльз бен принцесса Диана 15 қыркүйек 1988 жылы Фил Коллинстің кеңесімен фильмнің премьерасына қатысудан бас тартты, себебі фильм төңірегіндегі даулар оларды мазалады. Коллинз оларға "ұятты жағдайға түсіргісі келмейтінін" айтты. Фильмді сынағандардың бірі консервативті депутат Айвор Стэнбрук болды, ол патша жұбының "өте жаман және қатыгез қылмысты мәңгі есте қалдыратын" фильммен байланыстырылуы дұрыс емес деді.

Шығару

Фильм 1988 жылдың 16 қыркүйегінде Лондонның Лестер скверіндегі «Одеон» кинотеатрында көрсетіліп, алғашқы аптасында 65 883 фунт стерлинг табыс тапты. Бір ғана кинотеатрда көрсетілгеніне қарамастан, Ұлыбританиялық кинопрокатта алтыншы орынға шықты. Бесінші аптасында жалпыұлттық көрсетімге шыққаннан кейін, Ұлыбританиялық кинопрокатта бірінші орынға ие болды. Фильм Ұлыбританияда 3 939 329 фунт стерлинг (7,2 миллион доллар) табыс тапты, бұл жылдың ең табысты тәуелсіз фильмі; жылдың ең табысты оныншы фильмі және «Ванда деп аталатын балық» және «Соңғы император» фильмдерінен кейінгі үшінші үздік британдық фильм. АҚШ және Канадада 540 000 доллар (300 000 фунт стерлинг) табыс тапты.

Сыни қабылдау

Фильмге қатысты пікірлер қарама-қайшы болды, басты рөлдерді ойнаған актерлерге жоғары баға берілді, бірақ фильмнің мазмұны сынға ұшырады. "Радио Таймс" газеті фильмге бес жұлдыздың үшеуін беріп, былай деп жазды: "Сенуге тым таза, бұл заң бұзу туралы көңілді, бірақ ертегідей көзқарас". Роджер Эберт "Chicago Sun Times" газетінде 4 баллдан 3 балл берді және былай деп жазды: "Бастерді рок-жұлдызы Фил Коллинз таң қалдырарлықтай тиімді ойнайды, ол жұмсақ мінезді Боб Хоскинске ұқсайды". Halliwell's Film Guide фильмді "романтикалық комедия мен қырылыс триллерінің үйлесімсіз қосылысы" деп сипаттады. Леонард Мальтин фильмге екі жарым жұлдыз берді, былай деп жазды: "Әнші Коллинстің кинодағы тұңғыш рөлі - қызықты (бірақ есіңнен шығарыларлықтай) оқиға, ал Уолтерс оның сүйікті, ұзақ жылдар бойы шыдаған әйелі рөліне өте сәйкес келеді". Мальтин сондай-ақ фильмнің "тамаша саундтрегі" бар екенін де атап өтті.