Кіріспе

2003 жылы Кристофер Паолинидің жазған "Эрагон" кітабы – американдық фантастика жазушысы Кристофер Паолинидің "Мұрагерлік циклының" бірінші кітабы. 1983 жылы туған Паолини он бес жасында үйден оқығаннан кейін роман жазуды бастады. Алғашқы нұсқасын бір жыл жазғаннан соң, Паолини екінші жылы оқиғаны және кейіпкерлерді қайта жазып, дамытты. Оның ата-анасы соңғы қолжазбаны көріп, 2001 жылы "Эрагонды" өздігінен басып шығаруға шешім қабылдады; Паолини романды насихаттау үшін АҚШ-ты аралап бір жыл жүрді. Кітапты жазушы Карл Хиасен тапты және оны Альфред А. Кнопфтың назарына жеткізді. Жаңа басылымы 2003 жылдың 26 тамызында жарық көрді. Кітап Ерагон есімді шаруа баласының тауда құпия тас тапқан оқиғасын баяндайды. Тас – айдаһар жұмыртқасы екені белгілі болады, одан кейін ол Сафира деп атаған айдаһар шығады. Зұлым патша Гальбаторикс жұмыртқа туралы білгенде, оны алу үшін құбыжықтарды жібереді, бұл Эрагон мен Сафираны Бром есімді әңгімешімен бірге туған жерлерінен қашуға мәжбүр етеді. Бром, жойылған Айдаһаршарлар тобының ескі мүшесі, Эрагонға "Айдаһаршының жолы" туралы үйретеді. "Эрагон" 2003 жылы балаларға арналған қатты мұқабалы кітаптардың ең көп сатылған үшінші кітабы болды, ал 2005 жылы жұмсақ мұқабалы кітаптардың ең көп сатылған екінші кітабы атанды. Ол New York Times балалар кітаптарының бестселлер тізіміне 121 апта бойы енді және 2006 жылдың 15 желтоқсанында шыққан сол аттас көркем фильмге бейімделді.

Шығарманың шығу тегі мен басылымы

Кристофер Паолини 10 жасында фантастикалық кітаптарды оқуды бастады. 14 жасында ол роман жазуды хобби ретінде бастады, өзі оқығанды ұнататын қиял-ғажайып әңгіме жасауға тырысты. Алайда, ол бірнеше беттен өте алмады, себебі қайда бара жатқанын білмеді. Ол "жазу өнері" туралы барлық нәрсені оқып, содан кейін "Мұрагерлік цикл" кітаптар сериясын жоспарлады. Серияны бір ай бойы жоспарлағаннан кейін, ол "Эрагонның" жобасын қолмен жаза бастады. Бір жылдан кейін ол аяқталды, және Паолини кітаптың екінші жобасын жазуға кірісті. Тағы бір жылдық редакциялаудан кейін Паолинидің ата-анасы соңғы қолжазбаны көрді. Олар кітаптың әлеуетін бірден байқап, кішкентай, үй-баспасы "Паолини Интернешнл" арқылы оны басып шығаруға шешім қабылдады. Паолини отбасымен бірге кітапты насихаттау үшін АҚШ-ты аралап сапарлады. Ол кітап дүкендерінде, кітапханаларда және мектептерде 135-тен астам лекция оқыды, көбінесе Паолини ортағасырлық костюм киіп сөйледі; бірақ кітапқа көп назар аударылмады. Паолини " (өз) костюмімен күні бойы үзіліссіз үстел артында тұрып сөйлейтінін" және егер жақсы сауда болса, сегіз сағат ішінде қырық кітап сататынын айтты. Бұл өте қиын жағдай болды. (Ол) одан көп уақытқа шыдамаған болар еді". 2002 жылдың жазында американдық жазушы Карл Хиасен Паолини лекция оқыған қалалардың бірінде демалысқа келді. Ол жерде Хиасеннің күйеу баласы "Эрагонның" бір данасын сатып алады, ол оны "бірден ұнатып қояды".

Илхам және әсерлер

Паолини ең үлкен жазушылық ықпалы ретінде ежелгі мифтерді, халық ертегілерін, орта ғасырлық әңгімелерді, «Беовульф» эпосын және Дж.Р.Р. Толкин мен Э.Р. Эддисон сияқты авторларды атайды. Басқа әдеби ықпалдарға Дэвид Эддингс, Андре Нортон, Брайан Жак, Энн МакКэффри, Раймонд Э. Фейст, Мервин Пик, Урсула К. Ле Гуин, Франк Герберт, Филип Пуллман және Гарт Никс жатады. «Эрагон» романындағы эльфтердің ежелгі тілі көбінесе көне норвеж, неміс, ағылшын және орыс мифологиясына негізделген. Паолини: «Мен оны жазғанда бұл тақырыпты зерттеуге көп еңбек жұмсадым. Меніңше, бұл сөздердің ғасырлар бойы қолданылып келгенін білу әлемге ерекше және көне сезім сыйлады. Мен бұл жұмыстан қатты ләззат алдым», – деді. Ол «Эрагон» есіміне «өте сәтті» болғанын айтты, «өйткені ол «дракон» сөзінен бір әріп қана өзгеше». Сондай-ақ, Паолини «Эрагон» есімінің екі бөлігін – «эра» мен «gone» – кейіпкердің өмір сүретін дәуірін өзгертетіндей сезінген. Ол бұл атау кітапқа өте сай келеді деп ойлады, бірақ басқа есімдер оған «үлкен қиындықтар» тудырды. Паолини Эрагонның кітап бойына жетілуін қалаған, «өйткені бұл фантастиканың архетиптік элементтерінің бірі». Ол Эрагонның кітаптағы өсуі мен жетілуі «жазушы және адам ретіндегі өзінің дамуымен үйлесетінін» айтты. «Сондықтан бұл кітапты таңдауым өте жеке болды». Паолини фантастикалық романдарға тән архетиптік элементтерді – іздеу, тәжірибелі саяхат, кек алу, махаббат, сатқындық және ерекше қылышты әдейі енгізді. Kirkus Reviews кітапты «жоғары фантастика» деп сипаттады, ал School Library Journal «Эрагонда кейде сиқырлы шешімдер қиын жағдайлардан шығу үшін тым оңай болады» деп жазды. Common Sense Media Эрагонның диалогтарын «ұзақ созылған» және «клишелі» деп атады, ал сюжеті «Жылқылардың Иесінен шабыттанған «Жұлдыздар соғысынан» тікелей алынған, сонымен қатар басқа да керемет фантастикалық туындылардың элементтері бар». Бірақ сайт кітаптың жас автор үшін елеулі жетістік екенін және жас оқырмандар оны «бағалайтынын» мойындады. Эрагонға жасалған оң пікірлер көбінесе кітаптың кейіпкерлері мен сюжетіне бағытталған. IGN-нің Мэтт Касамассина кітапты «көңілді» деп атады және «Паолини оқырманның назарын қалай ұстау керектігін біледі, және осының арқасында Эрагон басқа көптеген фантастикалық романдардан ерекшеленеді» деп қосты. About.com-ның Крис Лоуренс кітапта «фантастикалық романды қызықты ететін» барлық «дәстүрлі ингредиенттер» бар екенін ойлады. Ол кітапты «оқығаннан ләззат алатын», «шапшаң және қызықты» әрі «әрекет пен сиқырға толы» деп сипаттады. Лоуренс кітапқа 3,8/5 баға берді, «кейіпкерлер қызықты, сюжеті тартымды, және соңында жақсы жігіт жеңетінін білесіз» деп қорытындылады. Эрагон 2003 жылы балаларға арналған қатты мұқабалы кітаптардың ең көп сатылған үшінші кітабы, ал 2005 жылы балаларға арналған жұмсақ мұқабалы кітаптардың ең көп сатылған екінші кітабы болды. Ол 121 апта бойы New York Times балалар кітаптарының бестселлер тізіміне енді. 2006 жылы роман Гавайи балаларымен Nene сыйлығымен марапатталды. Сол жылы ол Ребекка Кодильдің жас оқырмандар кітабы сыйлығы мен жас оқырмандар таңдауы сыйлығын жеңіп алды.

Фильм

Эрагонның киноадаптациясы АҚШ-та 2006 жылдың 15 желтоқсанында шықты. Фильмді жасау жоспарлары алғаш рет 2004 жылдың ақпан айында жарияланды, осы кезде 20th Century Fox «Эрагон» құқықтарын сатып алды. Фильмді тұңғыш рет режиссерлікке ие болған Стефен Фангмайер түсірді, ал сценарийін Питер Бухман жазды. Эдвард Спилерс Эрагон рөліне таңдалды. Келесі айларда Джереми Айронс, Джон Малкович, Крис Иган және Джимон Хунсу актерлік құрамға қосылғаны расталды. Фильмнің түсірілімі Венгрия мен Словакияда өтті. Фильм көбінесе жағымсыз пікірлер алды, Rotten Tomatoes сайтында 16% мақұлдау рейтингіне ие болды; 2006 жылғы ең нашар он фильмнің бірі. «Сиэтл Таймс» газеті оны «техникалық тұрғыдан жақсы жасалған, бірақ өмірлігі жоқ және кейде сәл әжуалы» деп сипаттады. «Голливуд репортері» «Эрагон» әлемін «көп мәнді емес және тереңдігі аз» деп айтты. «Вашингтон Пост» оқиғаны «еліктеушілік» деп, ал «Лас-Вегас Уикли» – «типикалық» деп атады. «Newsday» бұл мәселені одан әрі жеткізе келе, «Жұлдыздар соғысы» фильмінің барлық алты бөлімін білмейтін тоғыз жасар балалар ғана фильмді жаңа деп табады деп мәлімдеді. «Вашингтон Пост» актерлік шеберлікті «әлсіз» деп бағалады. Диалогтар да сынға ұшырады: MSNBC оны «ақымақтық» деп, ал «Лас-Вегас Уикли» – «бүрге» деп сипаттады, сондай-ақ «ұлдардың қиялынан туған дүние» деді. CGI жұмысы «көркем» деп бағаланды, ал Сафира – «ұлы туынды» аталды. Паолини фильмді ұнатып, әсіресе Джереми Айронс пен Эд Спилерстің ойынына жоғары баға берді. «Эрагон» АҚШ-та шамамен 75 миллион доллар, ал басқа елдерде 173,9 миллион доллар жинап, жалпы әлем бойынша 249 миллион доллар табыс тапты. Бұл драконды басты рөлде бейнелейтін фильмдердің арасында ең табысты бесінші фильм және қылыш пен сиқыр жанрындағы ең табысты алтыншы фильм. «Эрагон» АҚШ-та он жеті апта көрсетілді, 2006 жылдың 15 желтоқсанында басталып, 2007 жылдың 9 сәуірінде аяқталды. Ол 3020 кинотеатрда көрсетіліп, тұңғыш күні 8,7 миллион доллар, ал тұңғыш демалыс күндері 23,2 миллион доллар таба алды, бұл «Бақытты ізденіс» фильмінен кейін екінші орынға шықты. «Эрагонның» АҚШ-тағы жалпы табысы 75 миллион долларға жетті, бұл 2006 жылғы ең табысты тридцать бірінші фильм. Фильм 76 шетел нарығында тұңғыш демалыс күндері 150 миллион доллар жинап, әлемдегі бірінші фильм атанды. Фильмнің жалпы әлемдік табысы 249 миллион долларды құрады, бұл 2006 жылғы ең табысты он алтыншы фильм.

Телехикая

2021 жылдың маусым айында Кристофер Паолини 21st Century Fox компаниясын сатып алғаннан кейін, кітап сериясын Disney+ үшін мүмкін телешоуға қайта жасау мақсатымен Диснейдің (интеллектуалдық құқық иелері) назарына жеткізу үшін #EragonRemake деген твит жазды. Бірнеше сағат ішінде бұл хэштег танымал бола бастады, жанкүйерлер лайықты бейімделуді талап етті. 2022 жылдың 25 шілдесінде Variety басылымы Дисней+ үшін «Эрагон» кітабының тікелей эфирдегі телесериалдық нұсқасының даму кезеңінде екенін хабарлады, Паолини сериалдың сценарийін жазуға қатысып, ал Берт Салке атқарушы продюсер ретінде жұмыс істейді.

Видео ойындар

2006 жылы 14 қарашада Солтүстік Америкада шыққан, негізінен фильмге негізделген «Эрагон» бейне ойынының бейімделуі. Ойын – PlayStation 2, Xbox, Xbox 360 және Microsoft Windows платформалары үшін Stormfront Studios әзірлеген үшінші тұлғадан ойналатын бейне ойын. Сонымен қатар, Game Boy Advance, Nintendo DS, PlayStation Portable және ұялы телефондарда қолмен ойналатын ойын жүйелері үшін Amaze Entertainment әзірлеген «Эрагонның» ерекше нұсқалары да шығарылды. Ойынның консольдық және ПК нұсқалары өте ұқсас, бірдей ойын стиліне баса назар аударады. Дегенмен, Xbox 360 нұсқасында екі эксклюзивті деңгей бар. Бірінде Эрагон жаяу жүріп ойнайды, ал екінші миссияда Сафираны басқарады. Ойын, әдетте Metacritic және GameRankings сайттарындағы шолулар бойынша 10 балдық шкала бойынша 4-6 балдық орташа баға алды (немесе эквиваленті), жалпы алғанда теріс пікірлерге ие болды. Солтүстік Америкадағы жалпы сатылған түрімдер саны 400 000-нан асты. Ойынның көп бөлігі үшінші тұлғадан шайқас ретінде өтеді, көбінесе жаяу жүріп. Кейбір тапсырмаларда ойыншыға шайқаста Сафира айдаһарын пайдалануға рұқсат беріледі. Бұл деңгейлердегі ойын механикасы жердегі деңгейлерге ұқсас, бірақ кейбір шабуыл әрекеттерінен (мысалы, құйрықпен шабуыл) өзгеше. Басты кейіпкер Эрагон осы бөлімдерде Сафираның арқасында отырып, сиқырлы жебелерді атуға мүмкіндік алады. Ойыншы Сафираны пайдалану немесе пайдаланбау туралы шешім қабылдай алмайды. Сол сияқты, ойыншы жердегі деңгейлерде Сафираны пайдалана алмайды: оны шақыруға болады, ол жылдам ұшып өтеді, бірақ Сафираны міну үшін бұл мүмкіндікті қолдануға болмайды. Ойынның кооперативтік көп ойыншылы режимінде екі ойыншы негізгі сюжеттік желіні бірге өтуге мүмкіндік алады. Кез келген уақытта бір ойыншыдан екі ойыншыға ауысуға болады. Интернетте көп ойыншылы режим жоқ.