Шропширдегі ежелгі рим қаласы – Viroconium (Uriconium). Ұлыбританиядағы ең ірі елді мекендердің бірі, халық саны 15 мыңнан асып, 7 ғ-ға дейін сақталған. Қалдықтары бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шропширдегі ежелгі рим қаласы, Англия.
Ancient Roman city in Shropshire, England
Вироконий немесе Уриконий, ресми түрде Вироконий Корновиорум, – рим қаласы. Оның бір бөлігі қазір Шропширдегі Врокстер шағын ауылын алып жатыр, Англия, Шрусбериден шамамен 5 миль (8 км) шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Ең гүлденген кезеңінде Вироконий Британиядағы ең ірі 4 римдік елді мекені болған деп саналады, халқы 15 000-нан астам адамды құраған цивитас. Бұл елді мекен 7-шы ғасырдың соңына немесе 8-шы ғасырдың басына дейін сақталған болуы мүмкін. Қазірге дейін оның кең аумақты қалдықтарын көруге болады.
Viroconium or Uriconium, formally Viroconium Cornoviorum, was a Roman city, one corner of which is now occupied by Wroxeter, a small village in Shropshire, England, about 5 mile (8 km) east south east of Shrewsbury. At its peak, Viroconium is estimated to have been the 4th largest Roman settlement in Britain, a civitas with a population of more than 15,000. The settlement probably lasted until the end of the 7th century or the beginning of the 8th. Extensive remains can still be seen.
Топоним
Вироконий – бұл британдық *Uiroconion ("*Uirokū қаласы") ретінде қайта құрылған топонимнің латыншаланған түрі. *Uirokū (әдеби тілде "адам-құс") "құсқұс" мағынасын білдіретін еркек есімі болған деп саналады, және "адам-құс" сөзі "жыртқыш қасқыр" немесе "адам-құс" деген мағынаны білдіруі мүмкін. Жергілікті британдық Корнови тайпасының бастапқы астанасы Врекин төбесіндегі әсерлі төбе бекінісі *Uiroconion болды. Корновийлер римдіктерге бағынғаннан кейін олардың астанасы Врокстерге көшіріліп, римдік атау алды. Сондықтан "Cornoviorum" термині осы орынды Корнови тайпасының Вироконийі ретінде бөліп көрсетеді, бұл тайпаның қонысы civitas статусын алды. Бұл қала туралы римдік тарихшылар Птолемей, Светоний және басқалары да айтқан.
Viroconium is a Latinised form of a toponym that was reconstructed as Common Brittonic *Uiroconion ("[city] of *Uirokū". *Uirokū (lit. (Literally) "man wolf") is believed to have been a masculine given name meaning "werewolf". The original capital of the local British tribe of the Cornovii was the impressive hillfort on the Wrekin known as *Uiroconion. When the Cornovii were eventually subdued by the Romans, their capital was moved to Wroxeter and given its Roman name. Hence the term "Cornoviorum" distinguishes the site as the Viroconium "of the Cornovii", the Celtic tribe whose settlement became civitas. The city is mentioned by Roman historians Ptolemy, Suetonius, and others.
Римдік
Вроксетер алғаш рет Рим империясының Британияны жаулап алуының алғашқы жылдарында, губернатор Публий Осторий Скапуланың жорықтарына қатысқан фракиялық Auxilia тобының шекаралық бекеті ретінде құрылды. Бұл жер, Дубристен (Дувер) Британияны кесіп өтетін Римнің негізгі магистралі – Уотлинг көшесінің соңында стратегиялық тұста орналасқан. Бұл бекет маңызды шекаралық позиция болды, себебі ол Кембриядан (Уэльс) шығатын Северн өзенінің аңғарын қорғады, сондай-ақ оңтүстікке қарай Уай аңғарына апаратын жолды да қамтамасыз етті. 1 ғасырдың ортасында Цезарьдің XIV Легио Гемина, Уэльске шабуылға дайындық ретінде, бұл жерді фракиялық Auxilia-дан басып алып, фортты әлдеқайда үлкен легионерлік бекініспен алмастырды. 78 жылы губернатор Гней Юлий Агрикола Солтүстік Уэльстегі тайпаларды және Инис-Мондағы друидтарды басып тастау үшін жорықтар ұйымдастырды. 80 жылы Агрикола XIV Легио Геминаны Шотландиядағы пиктілерге қарсы жазалау экспедицияларына алып барды. XIV Легио Геминаның кетуінен кейін, XX Валерия Виктрикс легионы бекініске иелік етті. 80-ші жылдардың соңында, XX Валерия Виктрикс легионы Дева Виктрикске көшкеннен кейін, форт Рим армиясы үшін қолданылмай қалды. Осы кезеңде легионерлік бекіністің төңірегінде өскен канаба, яғни азаматтық елді мекен, оны қалаға айналдыра бастады. Археологиялық зерттеулер қала орталығындағы аяқталмаған легионерлік моншаның ақырында қала форумына айналғандығын көрсетті. Он жылдан кейін, азаматтық көшелер желісі ескі легионерлік форттың жоспарын өз ішіне сіңірді. Немесе Каир Гурикон, ол Британияның 28 цивитатының тізімінде кездеседі, Вирокониум – көне ағылшын тілінде Wrocensaete деп аталатын Рим империясының соты орналасқан жер болды, ол Корновияның аумақтық бөлігі еді. Wrocensaete – «Вроксетер тұрғындары» деген мағынаны білдіреді. Wroxeter Stone немесе Cunorix Stone 1967 жылы табылған, ондағы жазу Кельттік жазулы тастар жобасы (CISP) UCL-де «жартылай латыншаланған примитивті ирланд тілі» деп анықтаған. Бұл жазу, бұрын қолданылған қабір тасына жазылған, 460-475 жылдарға датирленеді, осы кезде ирланд шабуылшылары Оңтүстік Уэльсте және Оңтүстік-Батыс Британияда тұрақты елді мекендер құра бастады. Вирокониумдағы қалалық өмір V ғасырда да жалғасты, бірақ көптеген ғимараттар құлай бастады. 530 және 570 жылдар аралығында, Британиядағы көптеген римдік қалалар мен виллалар тасталып кеткен кезде, кең ауқымды қайта құру бағдарламасы іске асырылды. Ескі базилика мұқият бұзылып, оның орнына үйінділердің үстінде ағаштан жасалған жаңа ғимараттар салынды. Бұл ғимараттардың арасында екі қабатты үлкен ғимарат, сондай-ақ бірнеше қойма және тұрғын үйлер болған болуы мүмкін. Барлығы 33 жаңа ғимарат «мұқият жоспарланып, орындалды» және «білікті жұмысшылар күшінің көмегімен римдік өлшемдерге сәйкес шеберлікпен салынды». Бұл қайта құру бағдарламасын кім бастағаны белгісіз, бірақ ол епископ болған болуы мүмкін. Кейбір ғимараттар үш рет жаңартылды, ал қоғамдық өмір шамамен 75 жылға созылды, содан кейін белгілі бір себептермен көптеген ғимараттар бұзылды. Дәстүр бойынша, Шрусбери «V ғасырда Рим Урикониясының құлдырауы кезінде құрылған» делінеді. Тарихшы Джон Уочер, Шрусбери осы кезде Вирокониумдағы обаның ошағынан қашқан босқындармен нығайтылған болуы мүмкін деп болжайды. Бұл жер, шамамен VII ғасырдың екінші жартысында немесе VIII ғасырдың басында, бейбіт түрде тасталып кеткен болуы керек. Кейінірек, Освиу 656 жылы Пенгвернді жаулап алған кезде, аймақта кішірек Wreocensæte англ патшалығы пайда болды. Ақырында, Повис корольдігінің соты 717 жылға дейін аштық пен обадан кейін бастапқы орнынан Матрафалға көшіп барды.
Wroxeter was first established in the early years of the Roman conquest of Britain as a frontier post for a cohort of Thracian Auxilia who were taking part in the campaigns of the governor, Publius Ostorius Scapula. The site is strategically located near the end of Watling Street, the primary Roman trunk road that ran across Britannia from Dubris (Dover). The post was a key frontier position because it defended the River Severn valley as it come out of Cambria (Wales) as well as protecting the route to the south that lead to the Wye valley. In the mid 1st century Caesar's Legio XIV Gemina took over the site from the Thracian Auxilia in preparation for the invasion of Wales and replaced the fort with a much larger legionary fortress. In 78 governor Gnaeus Julius Agricola led campaigns to suppress the tribes in North Wales and the druids on Ynys Môn. In 80 Agricola took Legio XIV Gemina north on his punitive expeditions against the Picts in Scotland. With the departure of Legio XIV Gemina, Legio XX Valeria Victrix took over the fortress. By the late 80s the fort had ceased to be used by the Roman army after Legio XX Valeria Victrix moved to Deva Victrix. In this period the canabae, or civilian settlement, that had grown up around the legionary fort began turning it into a town. Archaeological research has found that an unfinished legionary bath house in the centre of the town eventually became the town's forum. A decade later a civic street grid was subsuming the plan of the old legionary fort. or Cair Guricon which appeared in the Historia Brittonums list of the 28 civitates of Britain, Viroconium became the site of the court of a sub Roman kingdom known in Old English as the Wrocensaete, which was the successor territorial unit to Cornovia. Wrocensaete means the ‘inhabitants of Wroxeter’. The Wroxeter Stone or Cunorix Stone, was found in 1967, with an inscription in an Insular Celtic language, identified by the Celtic Inscribed Stones Project (CISP) at UCL as "partly Latinized Primitive Irish". The inscription, probably on a re used gravestone, is dated to 460 475 AD, when Irish raiders had begun to make permanent settlements in South Wales and south western Britain. Town life in Viroconium continued in the fifth century, but many of the buildings fell into disrepair. Between 530 and 570, when most Roman urban sites and villas in Britain were being abandoned, there was a substantial rebuilding programme. The old basilica was carefully demolished and replaced with new timber framed buildings on rubble platforms. These probably included a very large two storey building and a number of storage buildings and houses. In all, 33 new buildings were "carefully planned and executed" and "skillfully constructed to Roman measurements using a trained labour force". Who instigated this rebuilding programme is not known, but it may have been a bishop. Some of the buildings were renewed three times, and the community probably lasted about 75 years until, for some reason, many of the buildings were dismantled. There is a tradition that Shrewsbury was "founded in the 5th century, on occasion of the decay of the Roman Uriconium." The historian, John Wacher, suggests that Shrewsbury may have been refortified by refugees fleeing an outbreak of a plague in Viroconium around this time. The site was probably abandoned peacefully in the second half of the seventh century or the beginning of the eighth. The later minor Wreocensæte sub kingdom of the Angles emerged in the area when Oswiu conquered Pengwern in 656. Eventually the court of the Kingdom of Powys moved to Mathrafal sometime before 717 following famine and plague in its original location.
Сақтау
Археолог Филипп А. Баркер Вирокониум Корновиорумнан алынған тас материалдардың жақын орналасқан Атчем, Вроксетер және Уптон Магна приход шіркеулерін салуға қолданылғанына сенгенімен, маңызды қалдықтардың бір бөлігі әлі де тұр. Оларға "Ескі жұмыс" (моншалардың фригидариумының бөлігі және Англиядағы ең ірі жеке тұрған римдік қираған орын) және монша кешенінің қалдықтары кіреді. Бұл орындар жұртшылыққа көрсетіледі және кішкентай мұражаймен бірге "Англия мұрасы" ұйымы "Вроксетер рим қаласы" деген атпен күтімге алады. Ең маңызды табылған заттардың бір бөлігі Шрусберидегі Музыкалық зал мұражайында сақталады. Қаланың көп бөлігі әлі де жер астында қалған, бірақ геофизикалық зерттеулер және әуе археологиясы арқылы оның картасы жасалған. Археологиялық зерттеулер жалғасуда, жаңа ғимараттар қазылып жатыр.
Although archaeologist Philip A. Barker believed stonework from Viroconium Cornoviorum was used to build the nearby parish churches of Atcham, Wroxeter, and Upton Magna, some substantial remains are still standing. These include "the Old Work" (an archway, part of the baths' frigidarium and the largest free standing Roman ruin in England) and the remains of a baths complex. These are on display to the public and, along with a small museum, are looked after by English Heritage under the name "Wroxeter Roman City". Some of the more important finds are housed in the Music Hall Museum in Shrewsbury. Most of the town still remains buried, but it has largely been mapped through geophysical survey and aerial archaeology. Archaeological research of the site is ongoing with further buildings being excavated.
Қайта қалпына келтірілген вилла
2011 жылдың ақпан айында қайта жаңартылған рим вилласы қоғамға ашылды, бұл келушілерге римдіктердің құрылыс техникасы және олардың өмір салты туралы түсінік беру мақсатында жасалды. Channel 4 телеарнасының "Рим бір күнде салынбады" деген телесериалы вилланың нағыз ежелгі техникаларды пайдалана отырып қалай салынғанын көрсетті. Құрылысшыларға жергілікті еріктілер тобы көмектесті және вилланы жобалаған археолог Дай Морган Эванс бақылау жасады.
In February 2011 a reconstructed Roman villa was opened to the public to give visitors an insight into Roman building techniques and how the Romans lived. A Channel 4 television series entitled Rome Wasn't Built in a Day showed how it was built using authentic ancient techniques. The builders were assisted by a team of local volunteers and supervised by archaeologist Dai Morgan Evans, who designed the villa.