Кіріспе

қолқа немесе тоқ ішектің қатерлі ісігі

Белгілері мен симптомдары

Анальды қатерлі ісіктің белгілері: қуыстың немесе тік ішекте ауырсыну немесе қысым сезіну, дәрет процесінің өзгеруі, қуыс маңындағы ісік, тік ішек қан кетуі, қышыну немесе бөліну. Қан кету көп болуы мүмкін.

Тәуекел факторлары

Адам папиллома вирусы: Дания және Швециядағы пациенттерден алынған жалпақ жасушалы карцинома ісіктік тіндерін зерттеу, анальды қатерлі ісіктердің көп бөлігінің, жатыр мойны қатерлі ісігінің жоғары тәуекелімен байланысты HPV түрлеріне оң нәтиже көрсеткенін анықтады. Тағы бір зерттеуде, анальды қатерлі ісіктің 84 пайызында HPV-ның жоғары қауіпті түрлері, әсіресе HPV 16 анықталды. Дания және Швециядағы зерттеулерге сүйене отырып, Паркин анальды қатерлі ісіктердің 90 пайызы HPV-ға байланысты деген қорытынды жасады. Жыныстық белсенділік: HPV-ға ұғу қаупінің жоғары болуына байланысты, көптеген жыныстық серіктестер болу және анальды жыныстық қатынасқа түсу ер және әйелдер арасында анальды қатерлі ісік даму мүмкіндігін арттырады. Темекі шегу: Темекі шегушілер темекі тартпайтындарға қарағанда анальды қатерлі ісікке бірнеше есе көп ұшырайды. Клоакогендік. Клоакогендік карцинома – эмбрионның клоакальды мембранасының қалдықтарынан пайда болатын аноректальды аймақтың сирек кездесетін ісігі. Бұл ісік аноректальды карциномалардың 2–3 пайызын құрайды және әйелдерде екі есе жиірек кездеседі.

Патология

Анальдық қатерлі ісіктердің көпшілігі жалпақ жасушалы карциномалар (эпидермоидтық карциномалар) болып табылады, олар қабық-бағаналы біріктіру орнының жанында пайда болады. Олар кератинделуі мүмкін (базалоидты) немесе кератинделмеуі мүмкін (клоакогенді). Басқа анальдық қатерлі ісік түрлеріне аденокарцинома, лимфома, саркома немесе меланома жатады.

Алдын алу

Көптеген, тіпті көпшілігі анальды қатерлі ісіктер HPV инфекциясынан туындайды. Сондықтан, HPV вакцинасы HPV-ға ұшырамас бұрын, вирустың кейбір түрлерімен жұқтырудың алдын алып, қатерлі ісікке дейінгі зақымданулардың көбеюін азайтатыны дәлелденгендіктен, ғалымдар HPV вакцинациясы анальды қатерлі ісіктің көбеюін азайтуға мүмкіндік береді деп болжайды. 26 жасқа дейінгі бұрынғы тәжірибесі жоқ әйелдерде 16 және 18 типтеріне қарсы вакцинаның тиімділігі 91-100% аралығында көрсетілген, бірақ бастапқы HPV инфекциясының болуына қарамастан вакциналанған адамдарда бұл көрсеткіш 76% құрайды. 2010 жылы Gardasil АҚШ-та 9-26 жас аралығындағы ерлер мен әйелдерде анальды қатерлі ісіктер мен қатерлі ісікке дейінгі зақымданулардың алдын алу мақсатында бекітілді. Бұрын вакцина әйелдерде жатыр мойны, кіндік және қынап қатерлі ісіктерінің, сондай-ақ 6, 11, 16 және 18 типтеріне жататын HPV түрлерімен байланысты зақымданулардың алдын алу үшін қолданылған.

Скрининг

Соңғы жылдары анальды қатерлі ісіктің көбейіп кетуіне байланысты, қауіп тобына жататын науқастарда анальды эпителийлік неоплазияны (АЭН) скринингтеу және ерте анықтау қажеттілікке айналды. Бұл скрининг кең таралған қатерлі емес зақымдарды анықтайды және емдеуден кейін зақымдардың сатысын анықтауға көмектеседі. Анальды қатерлі ісікті ерте анықтау үшін, жатыр мойны қатерлі ісігін скринингтеуде қолданылатын анальды Пап-мазоктар зерттелді. 2011 жылы ЖИТС клиникасы ЖИТС-позитивті еркектер үшін анальды қатерлі ісікті тексеруге қолжетімділікті арттыру бағдарламасын іске қосты. Медициналық мейрамгерлер анальды Папаниколау скринингін жүргізеді, ал нәтижелері бұрмаланған еркектерге жоғары ажыратымды аноскопиямен қосымша тексеру жүргізіледі. Бағдарлама қатерлі ісікке дейінгі көптеген өсулерді анықтауға көмектесті, оларды қауіпсіз жоюға мүмкіндік берді. Ұқсас зерттеу жатыр мойны қатерлі ісігінің тарихы немесе жатыр мойнының жоғары дәрежелі эпителийлік неоплазиясы бар әйелдерде жүргізілді. 30%-дан астамында анальды Пап-тестінің нәтижелері бұрмаланған, ал олардың үштен бірінде анальды эпителийлік неоплазия анықталды.

Жергілікті ауру

Жергілікті ауру (carcinoma in situ) және оның алғы шарты – анальдық эпителийішілік неоплазия (анальдық дисплазия немесе АИН) инфрақызыл фотокоагуляция сияқты минималды инвазивті әдістермен жойылуы мүмкін. Бұрын анальдық қатерлі ісік хирургиялық жолмен емделген, ал ерте сатысында (яғни, анальдың лимфа түйіндеріне метастаздамаған қатерлі ісігі) хирургия көбінесе емдеуге мүмкіндік береді. Хирургияның қиындығы – ішкі және сыртқы анальдық сфинктерді алып тастау қажеттілігі, соның салдарынан нәжіс ұстамаушылық. Осы себепті көптеген анальдық қатерлі ісігі бар науқастарға тұрақты колостомия қажет болды. Бұл "бірнеше әдіс" тәсілі анальдық сфинктерді сақтауға мүмкіндік берді, демек, соңғы емдеуден кейін өмір сапасы жақсарды. Сақталу және емделу көрсеткіштері өте жақсы, көптеген науқастарда функционалды сфинктер сақталады. Кейбір науқастар біріктірілген химиотерапия мен сәулеленуден кейін нәжіс ұстамаушылыққа шалдығады. Химиотерапия мен сәулеленуден кейін аурудың регрессиясын анықтау үшін биопсиялар жиі тағайындалған, бірақ қазір бұл практика азайып барады. Қазіргі химиотерапияға 5 FU төрт күн бойы үздіксіз инфузиясы және бір мезгілде сәулеленумен бірге берілетін митомицин кіреді. Метастаздық анальдық қатерлі ісіктер үшін 5 FU және цисплатин ұсынылады.

Метастаздық немесе қайталанушы ауру

Анальды қатерлі ісіктен емделген пациенттердің 10-20% емнен кейін алыс метастазды дамытуы мүмкін. Метастаздық немесе қайталаған анальды қатерлі ісікті емдеу қиын, көбінесе химиотерапия қажет болады. Симптомдарға себеп болатын аурудың белгілі бір ошақтарын басу үшін сәулелік терапия да қолданылады. Көбінесе қолданылатын химиотерапия басқа жазық клеткалық ісіктерге ұқсас, мысалы платина аналогтары, доксорубицин сияқты антрациклиндер және 5-Фторурацил (5 FU) және капецитабин сияқты антиметаболиттер. JD Hainsworth 5-Фторурацилмен (5 FU) бірге Таксол және Карбоплатиннен тұратын протоколды әзірледі.

Болжам

Алысқан метастаздары бар адамдардағы медианалық өмір сүру мерзімі 8 айдан 34 айға дейін.

Эпидемиология

2002 жылы дүние жүзінде шамамен 30 400 жаңа анальды қатерлі ісік жағдайы тіркелді. Бұл ауру көбінесе ересектерде, орташа жасы 60-қа жуық адамдарда кездеседі. АҚШ-та жыл сайын шамамен 800-900 адам анальды қатерлі ісіктен қайтыс болады.