Кіріспе

Германиялық футболшы және жаттықтырушы (1923–2013)

Бернхард Карл "Берт" Траутманн EK OBE BVO (22 қазан 1923 – 19 шілде 2013) – 1949 жылдан 1964 жылға дейін «Манчестер Сити» клубында қақпашы болып ойнаған неміс кәсіби футболшысы. 1933 жылдың тамызында (9 жасында) ол Гитлер жастарының жас бөлімшесі – «Юнгфолькке» қосылды. Траутманн Екінші дүниежүзілік соғыстың басында «Люфтваффеге» қосылып, кейін парашютист болып қызмет етті. Ол бастапқыда оккупацияланған Польшаға жіберілді, содан кейін үш жыл бойы Шығыс майданда соғысып, бес медаль, оның ішінде Темір крест алды. Соғыстың соңында ол Батыс майданға ауыстырылды, онда соғыс аяқталған кезде британдықтарға тұтқынға түсті. Ерікті сарбаз ретінде ол әкімшілік тарапынан «C» санатындағы тұтқын ретінде жіктеліп, нацист саналды. Оның бастапқы 1000 адамдық полкінен соғыстан тек 90 адам ғана аман қалды, ол Ланкаширдегі Мейкерфилд қаласындағы Аштон әскери тұтқын лагеріне ауыстырылды. Траутман отанына қайтару ұсынысынан бас тартты және 1948 жылы босатылғаннан кейін Ланкаширде қалды, фермадағы жұмысты «Сент-Хеленс Таун» жергілікті футбол командасының қақпашысы ретінде ойнаумен үйлестірді. «Сент-Хеленс» үшін көрсеткен өнертабысы Траутманға ең үздік қақпашы ретінде танымал болды, нәтижесінде Футбол лигасының клубтары оған қызығушылық танытты. 1949 жылдың қазанында ол елдегі ең жоғары футбол деңгейіндегі, Бірінші дивизионда ойнайтын «Манчестер Сити» клубымен келісімшарт жасады. Клубтың бұрынғы «Ось» парашютисін қабылдауы наразылық тудырды, наразылыққа 20 000 адам қатысты. Уақыт өте келе, ол «Сити» қақпасындағы өнертабысы арқылы қабылдауға ие болды, клубтың келесі 250 матчының бесеуін қана ойнамады. 1956 жылы FWA-ның «Жылдың футболшысы» атанған Траутманн 1956 жылғы Англия кубогының финалындағы өнертабысымен футбол тарихына енді. Матчтың 17 минуты қалғанда Траутманн «Бирмингем Сити» ойыншысы Питер Мерфидің аяқтарына секіргенде ауыр жарақат алды. Жағдайына қарамастан, ол ойынды жалғастырып, командасының 3:1 есебімен жеңіске жетуіне көмектесетін маңызды сейвтер жасады. Жеңімпаздың медалін алғанда оның мойны айқын қисық болды; үш күннен кейін жасалған рентген сәулесінде мойнының сынғаны анықталды. Траутманн 1964 жылға дейін «Манчестер Сити» сапында ойнап, 545 матч өткізді. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін ол жаттықтырушылыққа көшті, алдымен Англия мен Германиядағы екінші дивизион командаларымен, содан кейін неміс футбол федерациясының даму жобасының аясында Бирма, Танзания және Пәкістан сияқты бірнеше елге барды. 2004 жылы ол футбол арқылы ағылшын-неміс түсінігін дамытқаны үшін Британ империясы орденінің офицері (OBE) болып тағайындалды. 2013 жылы 89 жасында Испанияның Валенсия қаласына жақын жердегі үйінде қайтыс болды.

Германиядағы ерте өмір

Траутман 1923 жылғы 22 қазанда Бременнің батысындағы жұмысшылар ауданы Валледе дүниеге келді. Ол кемежайдағы тыңайтқыш зауытында жұмыс істейтін әкесімен және анасы Фридамен бірге тұрды. Оның үш жас кіші інісі Карл Хайнц болды, олармен жақын қарым-қатынаста болды. 1930 жылдардың басындағы қиын экономикалық жағдай Траутман отбасын үйлерін сатуға және Гропелинген жұмысшылар ауданындағы пәтер үйге көшуге мәжбүр етті, онда Бернхард 1941 жылға дейін өмір сүрді. Жас Бернхард спортқа үлкен қызығушылық танытты, футбол, гандбол және волькербол (доджболдың бір түрі) ойнады. Осы мақсатта ол YMCA және "Blau und Weiss" футбол клубына қосылды. Ол футбол клубында құлшынмен ойнады, бірақ YMCA-дағы шаралар оны соншалықты қызықтырмады. 1933 жылдың тамызында ол Гитлер жастарының жас бөлімшесі – "Jungvolk" ұйымына қосылды. Келесі жылы ол бірнеше жергілікті жасөспірімдер арасындағы жеңіл атлетика жарыстарында жеңіске жетті және Германия президенті Пол фон Гинденбург қол қойған спорттағы жетістіктері үшін сертификат алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Траутман мотор механикінің шәкірті болып жұмыс істеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылы Траутманн Люфтваффеге радиооператор болып қосылды. Оқу кезінде радио жұмысына қабілетсіздігін көрсеткендіктен, ол Spandau қаласына Fallschirmjäger (парашютші) болу үшін ауыстырылды. Алғаш рет ол басылып алынған Польшада қызмет етті, бірақ майдан шебінен шалқап қалғандықтан, ұзақ уақыт бойы көңілсіздікке ұшырады. Сондықтан Траутманн мен оның полкінің қалған бөлігі уақытты өткізу үшін спортпен және әзіл-қалжыңдармен айналысты. Мұндай бір әзіл көлікке байланысты Траутманнға кері соқты, нәтижесінде штаб-сержанттың қолы күйіп қалды. Осы оқиға үшін Траутманн әскери сотқа тартылып, үш айға түрмеге кесілді. Түрмеге қамаудың басында Траутманн жедел апендицитке шалдығып, жазасының қалған бөлігін әскери госпитальде өткізді. 1941 жылдың қазан айында ол Украинаның Днепропетровск қаласында, неміс шабуылы тоқтаған 35-ші жаяу әскер дивизиясына қайта қосылды. Қыс айларында кеңес әскерінің жабдықтау жолдарына жасалған шабуылдар мен жылдам қимылдар бөлімшенің басты назарында болды, ал көктемде Траутманн Unteroffizier (корпорал) шеніне көтерілді. 1942 жылы бірқатар табыстарға қол жеткізілді, бірақ кеңес әскерінің қарсы шабуылы Траутманнның бөлімшесіне ауыр соққы берді. Шығыс майданнан қайтарылған кезде бастапқы 1000 сарбаздың тек 300-і ғана қалды. Траутманн Шығыс майданындағы ерлігі үшін бес медаль, соның ішінде Бірінші дәрежелі Темір крестпен марапатталды және Бременге қайтуға шешім қабылдады. Осы кезде жарамды рұқсатнамасы жоқ неміс сарбаздары дезертир деп танылып, атылып тасталғандықтан, Траутманн екі жақтан да әскерлерден қашып жүруге тырысты. Бірақ бірнеше күннен кейін оны екі одақтас сарбаз қорада тұтқындады. Сарбаздар Траутманннің берілетін пайдалы ақпараты жоқ деп шешіп, оны қолын жоғары көтеріп қорадан шығарды. Өлтіріледі деп қорқып, Траутманн қашып құтылды. Құтылу үшін ол қоршаудан секіріп өтті, бірақ тікелей британдық сарбаздың аяғына түсті, ол оны "Сәлем, Фриц, шай ішесің бе?" – деп күлімсіреп қарсы алды. Соғыстың басында ол кеңес әскері мен француздықтар тарапынан тұтқындалған, бірақ екі рет те қашып шықты. Траутманн, өзінің алғашқы полкінен соғыстан аман қалған 90 сарбаздың бірі болды. Одан кейін ол Ливерпульдің жанындағы Хайтаун қаласындағы Форт Кросбиге жеткізілді, онда ол қысқа уақытқа жергілікті шаруа қожалықтарында жұмыс істеп, жергілікті тұрғындармен араласты. Одан кейін ол Аштондағы Макерфилдтегі (қазіргі Бирчалл орта мектебі) 50-ші тұтқын лагеріне жіберілді, онда 1948 жылға дейін қалды. Осы уақыт ішінде ол "Берт" деп танылды, өйткені ағылшыздар оның есімінің қысқартылған түрі – "Берндті" білмеді.

Алғашқы жылдар

Тронман әскер тұтқындары лагерінің жабылуына қарамастан, ол репатриациялану ұсынысынан бас тартып, Англияда қалды, алдымен Милнторптағы шаруа қожалығында, кейін Хьютонда бомбаларды залалсыздандыру жұмыстарында жұмыс істеді. 1948–49 маусымында Траутманның қақпашы ретіндегі даңқы нығайып, оның ойындарына көптеген жанкүйерлер жиналды. Осы маусымдағы жетістік клубты 1949–50 маусымының басында Ланкашир Комбинациялық Лигасының Екінші дивизионына көтерді.

Манчестер Сити

Сент-Хеленс клубындағы ойындары Траутманнға қабілетті қақпашы ретінде даңқ әкелді, соның нәтижесінде Футбол лигасы клубтары оған қызығушылық танытты. Келесі маусым басталғанда бірнеше лигалық клубтар оны өз құрамына алуға ниет білдірді. Оған алғашқы келісімшарт ұсынған клуб – Манчестер Сити, ол елдегі футболдың ең жоғары лигасы – Бірінші дивизионда ойнады. 1949 жылдың 7 қазанында Траутманн клубқа әуесқой ретінде қосылды және көп ұзамай кәсіпқойға айналды. Адольф Дасслермен болған достығының арқасында Траутманн Ұлыбританияда Adidas киген алғашқы спортшы болды.

Қолдаушылардың қанағаттанушылығы және бастапқы кезең

Кейбір «Манчестер Сити» жанкүйерлері Германия армиясының бұрынғы мүшесімен келісімшарт жасасуға наразылық білдірді. Маусымдық билет иелері бойкот жасаймыз деп қорқытты, ал Манчестердегі және елдің басқа аймақтарындағы түрлі топтар клубқа наразылық хаттарын жіберді. Бұл қиындыққа қоса, Траутман клуб тарихындағы ең ұлы қақпашылардың бірі – жақында зейнеткерлікке шыққан Фрэнк Свифттің орнын басты. Клуб капитаны, Нормандия ардагері Эрик Уэствуд, Траутманға келісімшарт жасасуға жеке күмәнмен қарағанмен, «Бұл киім ауыстыру бөлмесінде соғыс болмайды» деп мәлімдеп, оны ашық түрде қарсы алды. Траутман 19 қарашада «Болтон Уондерерс» командасына қарсы өткен матчта тұңғыш рет негізгі құрамда ойнады. Ол сыртқы матчтарда жанкүйерлерден ұстамасыз сөздер естіп, алғашқы ойындардың бірінде назары шашырады; 1949 жылдың желтоқсанында «Дерби Каунтиде» жеті гол жіберді. 1950 жылдың қаңтарында «Фулхэмге» қарсы өткен «Сити» командасының матчы Траутманның Лондонға алғашқы сапары болды. Бұл матчқа көптеген БАҚ өкілдерінің назары ауды, өйткені британдық баспасөздің көп бөлігі сол жерде орналасқан еді; бірнеше жетекші спорт журналистері Траутманды әрекетте алғаш рет көрді. Қалаға «Люфтваффе» келтірген зиянның нәтижесінде бұрынғы парашютист Траутман көпшіліктің жек көруіне ұшырады, олар «Краут» және «Нацист» деп айғайлады. «Сити» командасы лигада қиындыққа тап болып, ауыр жеңіліске ұшырайды деп күтілді, бірақ Траутман жасаған бірнеше құтқарулар нәтижесінде есеп 1:0 болды. Финалдық сигнал естілгеннен кейін Траутман тұрғызып шапалақтап қарсы алынды. «Манчестер Сити» командасы маусым бойы күресіп, Екінші дивизионға түсті. «Манчестер Сити» алғашқы мүмкіндікте жоғары лигаға оралды, ал келесі жылдары Траутманн лигадағы ең үздік қақпашылардың бірі ретінде танылды, клубтың келесі 250 лигалық матчының бесеуін қана жіберді. Ұсыныстан бас тартты; клуб Траутманның құны жиырма есе жоғары деп жауап берді. 1950 жылдардың ортасында «Манчестер Сити» бас жаттықтырушысы Лес Макдауэлл орталық шабуылшыны тереңге орналастыратын жаңа тактикалық жүйені енгізді, ол Дон Ревидің орталық шабуылшы ретінде ойнауына байланысты «Реви жоспары» деп аталды. Бұл жүйе допты мүмкіндігінше ұстап тұруға негізделген, сондықтан Траутман лақтыру қабілетін пайдалануы керек болды. Траутман дәуіріндегі қақпашылар үшін сақтық жасағаннан кейін допты мүмкіндігінше алысқа лақтыру қалыпты жағдай еді. Алайда, венгр қақпашысы Гюла Грошичтің ықпалымен Траутман шабуылды бастау үшін допты қанаттың жартысына, әдетте Кен Барнс немесе Джон МакТавишке лақтыратын. Содан кейін қанаттың жартысы допты Ревиге шабуылды дамыту үшін жіберді.

1955 және 1956 жылғы ФА кубогының финалы

Реви жоспарын қолдана отырып, «Манчестер Сити» 1955 жылғы ФА кубогының финалына жетті, онда Траутман ФА кубогы финалында ойнаған алғашқы неміс болды. Бұл кемшілік Траутманның допты лақтыру арқылы шабуылды бастау мүмкіндігін шектеді. Боби Джонстон бірінші таймда есепті теңестіргенімен, екінші таймда команда қиындыққа тап болды, ал 57-ші минутта Траутманды Боби Митчелл жеңіп, «Ньюкаслдың» екінші голын соқты. Матч «Ситидің» 3:1 есебімен аяқталып, Траутман күміс жүлдегер атанды. Ол бұл сыйлықты алған алғашқы қақпашы. Екі күннен кейін Траутман Уэмбли стадионына шығып, оған әлемдік атақ әкелген ойынға қатысты. Оның мойны әлі де ауырсынып тұрды, және принц Филипп Траутманға жеңімпаз медалін табыс еткен кезде оның мойнының қисық екеніне назар аударды. Траутман сол күні кешкі банкетке басын қимылдата алмай, қатысты, жарақатының демалыспен жазылатынына үміттенді. Бірақ ауырсыну басылмағандықтан, келесі күні ол Сент-Джордж ауруханасына барды, онда оған мойнында жеңіл жарақат бар екені, ол өзінен-өзі кешіп кететіні айтылды. Үш күннен кейін ол Манчестер корольдік ауруханасының дәрігерінен екінші пікір алды. Рентген көрсеткендей, ол бес омыртқасын шығарып алған, ал екіншісі екіге бөлінген. Үшінші омыртқа екіншісіне тіреліп, Траутманның өміріне қауіп төндіретін одан әрі зақымданудың алдын алды. Желтоқсан айының басында Траутман екі резервтік матч өткізді, бірақ өзіне сенімсіз болды. 15 желтоқсанда ол «Вулверхэмптон Уондерерс» командасына қарсы матчта негізгі құрамға қайта оралды, бірақ үш гол жіберді. Маусымның қалған бөлігінде ол бұрынғыдай формасын қайтаруға тырысты, бұл кейбір жанкүйерлер мен БАҚ өкілдерінің оны зейнеткерлікке шығуға шақыруына себеп болды. Басқалары клубты сынға алып, Траутманның жарақаттан толық жазылмаған кезде ойнауға мәжбүр болғанын айтты. 1957–58 жылғы маусым «Манчестер Сити» үшін ерекше болды, себебі олар бір маусымда 100 гол соққан және 100 гол жіберген жалғыз ағылшын командасы атанды. Траутман 34 матчта ойнады, «Вест Бромвич Альбионнан» 9:2 есебімен жеңілгенімен, «Лестер Ситиден» 8:4 есебімен жеңілу – оның мансабындағы ең көп гол жіберген матч және жалпы маусымда ол тек екі рет қақпаны құрғақ ұстады.

Куәлік

Траутманн 1949-1964 жылдар аралығында 15 жыл бойы "Сити" сапында 545 матч өткізді. 1964 жылдың 15 сәуірінде ол өзінің карьерасын 47 000 көрерменнің алдындағы арнаулы ойынмен аяқтады, бірақ нақты саны шамамен 60 000-ға жуық болды деп есептелді. Траутманн Бобби Чарлтон мен Денис Лоу кіретін "Манчестер Сити" және "Манчестер Юнайтед" командаларының біріккен құрамына қаптал болды, олар Том Финни, Стэнли Мэттьюс және Джимми Армфилд кіретін халықаралық құрамаға қарсы ойын өткізді.

Кейінгі мансап

Ситиден кеткен соң Траутман Веллингтон Таун клубында ойнады, олар оған әр ойынға 50 фунт стерлинг төледі. 1964 жылдың қыркүйегінде жарақат алған негізгі қақпашының орнына онымен келісім жасасты. Жасының өтуімен қабілеттері төмендеді, бірақ Херефорд Юнайтедтегі дебюті оның әлі де көрермендерді тартуға қабілетті екенін көрсетті. Дегенмен, ол екінші ойынында Тонбриджде зорлық-зомбылық жасағаны үшін алаңнан қуылды және Веллингтон үшін өткізген жеті матчтың бесеуінде жеңіліске ұшырады. Осының салдарынан Траутманның халықаралық деңгейде оқшауланғандығы 1954 жылғы әлем чемпионатына қатысуға мүмкіндік бермеді, онда оның елдістері жеңіс одны. Траутманның халықаралық футболдағы жалғыз тәжірибесі 1960 жылы Футбол лигасы алғаш рет Футбол лигасының құрама командасына ағылшын емес ойыншыларды қосуға шешім қабылдағанда болды. Траутман Ирландия лигасына қарсы лига құрамын қаптағандықтан, сондай-ақ Италия лигасына қарсы да ойнады.

Жаттықтырушылық мансап

Бірнеше ай бойы болашақ мансап жоспарларын ойластырғаннан кейін, Траутманға Стокпорт округінің төрағасы Виктор Бернард телефон арқылы хабарласып, бас менеджер лауазымын ұсынды. Стокпорт – қаржысы шағын төменгі лига клубы болғандықтан, Траутманның тағайындалуы оның беделін жақсартуға бағытталған қадам еді. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі Манчестердің екі клубының бірін жақтады, сондықтан қызығушылықты арттыру мақсатында Траутман мен Бернард матчтарды жұма кештеріне ауыстыруға келісті, осы күндері Манчестер клубтары ойын өткізбейтін. Бұл кірістің өсуіне әкелді, бірақ команда күресін жалғастырды. 1966 жылы Бернардпен туындаған келіспеушіліктерге байланысты Траутман отставкаға кетті. 1967-1968 жылдары ол неміс командасы «Преуссен Мюнстер» клубының бас жаттықтырысы болды, оларды Regionalliga West турнирінде 13-орынға жеткізді, содан кейін қысқа мерзімге «Опель Рюссельсхайм» клубында жұмыс істеді. Германия Футбол қауымдастығы Траутманды ұлттық футбол құрылымдары жоқ елдердегі даму жұмыстарын жүргізу үшін жіберді. Оның алғашқы орны Мьянма (Бірма) болды, онда ол екі жыл бойы ұлттық құраманың бас жаттықтырысы қызметін атқарды, 1972 жылы Олимпиада ойындарына қатысуға мүмкіндік берді және сол жылы Оңтүстік-Шығыс Азия елдері арасында өткен Президент кубогын жеңіп алды. Содан кейін ол 1988 жылға дейін Танзания, Либерия, Пәкістан және Солтүстік Йемен құрамаларын басқарды, одан кейін зейнеткерлікке шығып, Испанияға қоныс аударды. Бұрын қол добы ойыншысы болған Траутман алысқа доп лақтыруда шебер болды, ол осы қабілетін шабуылдық әрекеттерді бастау үшін пайдаланды. Оның шаршаңқы мінезі кейде қиындықтар тудыратын, ол бірнеше рет алаңнан қуылған. Гордон Бэнкс оның ойын стиліне әсер еткенін айтты. Бұқаралық ақпарат құралдары Траутманның беделін мойындады. ESPN оны ең ұлы ФА Кубогы қақпашыларының бірі деп санайды, Траутман 1955 және 1956 жылдары қатарынан екі рет ФА Кубогының финалында «Манчестер Сити» сапында ойнады, ал 1956 жылғы ФА Кубогы финалында Питер Мерфидің аяғына секіріп, допты ұстаған сәт – ФА Кубогы тарихындағы ең керемет сейв ретінде бағаланады; Траутманның мойнын сындырған сейв. 1995 жылдың қарашасында Траутман қайта жаңартылған Kippax трибунасын ашу үшін «Мэн Роудқа» оралды. Алайда, он жылдың ішінде трибуна бұзылыпты: 2003 жылдың мамырында клуб «Сити оф Манчестер» стадионына көшіп, «Мэн Роуд» жабылды және келесі жылы стадион сөйілді. 2018 жылы шыққан «Құтқарушы» атты фильмде Траутманның рөлін неміс актері Дэвид Кросс сомдады.

Марапаттар

1997 жылы Траутман Германия Федеративтік Республикасының Еңбегіне сіңірген қызмет орденімен марапатталды. 2004 жылы ол ағылшын-герман қарым-қатынастарындағы еңбегі үшін құрметті OBE орденімен марапатталды және марапатты Берлиндегі Ұлыбритания елшілігінде алды, бұл оны OBE және Темір крестпен марапатталған жалғыз адам етеді. Келесі күні кешке Берлин филармония оркестрінің концертінде ол Патшайыммен кездесті. "Ах, мырза Траутман. Сізді есімде сақтаймын", - деді ол. "Жуыныңыз әлі де ауырып тұра ма?" 2005 жылы ол Ұлттық футбол музейінің Даңқ залына енгізілді. 1999 жылы ол BBC Timewatch бағдарламасының "Біз сақтап қалған немістер" атты эпизодында түсті, онда Ұлыбританияда қалуды шешкен неміс әскери тұтқындарының өмір тарихы туралы айтты.

Жеке өмір

Траутман 1950 жылы Сент-Хеленс қаласының тұрғыны Маргарет Фриарға үйленді, бірақ 1972 жылы олар ажырасты. Олардың Джон, Марк және Стивен атты үш баласы болды. Оның үлкен ұлы Джон 1956 жылы Англия кубогының финалынан кейін бірнеше ай өткен соң, бес жасында автокөлік апатында қаза болды. Траутманның айтуынша, оның әйелі күйеуінің өліміне байланысты күресінің нәтижесінде олардың некесі ажырасты. Оның бұрынғы қарым-қатынасынан туған қызы болған, ол көп жылдар бойы одан алыс тұрды. 1990 жылы ол қызымен, ал 2001 жылы оның анасы Марион Гринхоллмен қайта табысты. 1970-ші жылдары Бірмада тұрғанда ол неміс азаматы Урсула фон дер Хейдеге үйленді, бірақ 1982 жылы ажырасты. 1990 жылдан бастап Траутман үшінші әйелі Марлиспен бірге Валенсия қаласының жанындағы испандық жағалаудағы шағын коттеджде тұрды. Кейіннен ол батылдық пен спорттық рухты дамыту арқылы өзінің мұрасын жалғастыратын Траутманн қорының құрылуына көмектесті. Траутманның "Даладан Уэмблиге" атты автобиографиясы 1956 жылы жарық көрді.

Өлім

Траутман 2013 жылдың 19 шілдесінде Испанияда 89 жасында дүниеден өтті. Ол осы жылдың басында екі жүрек шабуына ұшыраған еді. Германия футбол федерациясының президенті Вольфганг Ниерсбах Траутманды "тамаша спортшы және нағыз адал кісі, аңыз" деп сипаттады. Бұрынғы "Манчестер Сити" қақпашысы Джо Корриган Траутманды "ұлы адам және барлық уақыттағы ең керемет қақпашылардың бірі" деп айтты.