Кіріспе

Сергей Борисович Иванов (; 31 қаңтар 1953 жылы туған) – Ресейдің жоғары лауазымды шенеунігі және саясаткері, 2016 жылдың 12 тамызынан бері Ресей Федерациясы Президентінің қоршаған орта қызметі, экология және көлік мәселелері жөніндегі арнайы өкілі болып қызмет етеді. Ресей Федерациясының 1-сыныпты белсенді мемлекеттік кеңесшісі федералды мемлекеттік азаматтық қызмет шеніне ие. Иванов 2001 жылдың наурызынан 2007 жылдың ақпанына дейін Ресейдің қорғаныс министрі, 2005 жылдың қарашасынан 2007 жылдың ақпанына дейін Премьер-Министрдің орынбасары, ал 2007 жылдың ақпанынан 2008 жылдың мамырына дейін Премьер-Министрдің бірінші орынбасары болып қызмет атқарды. Дмитрий Медведев Ресей Президенті болып сайланғаннан кейін, Иванов Владимир Путиннің екінші кабинетінде Премьер-Министрдің орынбасары болып қайта тағайындалды (қызмет еткен кезең: 2008–2011). 2011 жылдың желтоқсанынан 2016 жылдың тамызына дейін Иванов Президент Әкімшілігі Бас штабының бастығы болып жұмыс істеді. Кеңес КГБ-сында және оның құрылтайшысы – Федералдық қауіпсіздік қызметінде қызмет еткендіктен, ол генерал-полковник шеніне ие. Мәскеудегі федералдық басқаруға кірмес бұрын, Иванов 1991 жылдың соңынан бастап Еуропа мен Африкада (Кения) заң және шетел тілдері саласындағы маман ретінде қызмет етті. Кеңес Одағы тұсында КГБ қызметкері болған Иванов әріптесі Владимир Путинмен достық қарым-қатынас орнатты, ол оны 1998 жылы өзінің орынбасары етіп тағайындады. Ол Путиннің жақын шеңберіндегі "силовиктер" тобына жатады.

Жастық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы

Иванов 1953 жылғы 31 қаңтарда Ленинградта дүниеге келген. 1975 жылы Ленинград мемлекеттік университетінің филология факультетіндегі ағылшын тілі аудармасы бөлімін бітірді, онда ағылшын және швед тілдерін мамандық ретінде оқыды. 1970 жылдардың соңында Иванов екі онжылдыққа созылған сыртқы барлау қызметіндегі мансабын бастады. 1976 жылы ол контрбарлау саласында аспирантураны бітіріп, Минсктегі КГБ Жоғары курстарын аяқтады. 1976 жылы бітірген соң Иванов Ленинград және Ленинград облысы КГБ басқармасына қызметке жіберілді, онда ол Владимир Путинмен дос болып, кейін әріптес атанды. 1981 жылы КГБ-ның Қызыл Ту институтында оқыды. 1980 жылдары Иванов Хельсинкидегі Кеңес елшілігінде екінші хатшы болып қызмет етті, тікелей КГБ резиденты Феликс Карасевтің басшылығымен жұмыс істеді. Финляндиядан кейін Кенияға КГБ резиденты болып жіберілді.

Қауіпсіздік кеңесінің басшысы

1999 жылдың 15 қарашасында Борис Ельцин Ивановты Ресейдің Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы етіп тағайындады. Осы лауазымда Иванов Путиннің премьер-министрлікке тағайындалуына байланысты Ельциннің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі қызметін атқарды. Хатшы ретінде Иванов президент басшылығымен Кеңестің күнделікті жұмысын үйлестіруге жауапты болды. Алайда, Ивановтың хатшылық қызметі бастапқыда бұқаралық ақпарат құралдарындағы сарапшыларға түсініксіз болды. Ол тағайындалған кезде Қауіпсіздік Кеңесі салыстырмалы түрде жаңа институт еді. (Кеңес 1991-1992 жылдары Ельциннің жетекшілігімен құрылған). 1992 жылдан 1999 жылы Ивановтың тағайындалуына дейін Ельцин Кеңесті саяси қажеттілікке қарай пайдаланды, бірақ оны күшті және тәуелсіз институт ретінде қалыптастыруға жол бермеді. Путин Ивановтың қорғаныс министрі қызметіне тағайындалуымен бірге Ресейдің қауіпсіздік құрылымдарындағы кадрлық өзгерістерді "халық өмірін әскерилендіруден арылтуға жасалған қадам" деп атады. Путин сондай-ақ Ивановтың қорғаныс министрі ретінде әскери реформаны бақылауға жауапкершілігін атап өтті. Ресейді зерттеуші мамандар күткендей, Иванов қорғаныс министрі ретіндегі міндеттерінің ауырлығына толы болды. Бірақ, әскердегі бюрократиялық жайсыздық пен жемқорлыққа қарамастан, Иванов кейбір өзгерістерді, атап айтқанда, кәсіби армияға көшуді жүзеге асырды. Иванов әскерге шақыруды тоқтатуға қол жеткізбесе де, оны қысқартуға мүкіндік берді. 2001 жылдың мамыр айында Иванов Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Қорғаныс министрлері Кеңесінің төрағасы болып сайланды. 2003 жылдың қазанында Иванов Ресейдің ұлттық мүдде талап етсе, әлемнің кез келген жерінде алдын ала әскери соққы беру мүмкіндігін жоққа шығармайтынын мәлімдеді. 2004 жылы Иванов Қорғаныс министрі ретінде Катарда ұсталған чечен көшбасшысы Зелимхан Яндарбиевтің қанына кірген күдіктілерге мемлекеттік қолдау көрсетуге уәде берді және олардың қамауда ұсталуын заңсыз деп мәлімдеді. Кейін Катар прокуратурасы күдіктілердің Зелимхан Яндарбиевті жою туралы бұйрықты тікелей Ивановтан алғанын анықтады. 2006 жылдың қаңтарында Иванов Уралдағы әскери бөлімшеде болған аса қатыгездікке ұшыраған оқиғаға байланысты қоғамдық наразылыққа берген әлсіз жауабы үшін сынға ілікті. Осы оқиғада Андрей Сычев құрбан болды, оған жасалған қатыгез ұрып-сапыру және зорлық-зомбылық салдарынан аяқтары мен жыныс мүшелері ампутацияланды. Иванов халықаралық әскери және саяси мәселелер бойынша пікірлерінің тікелігімен батыс аудиториясын кейде алаңдатып, бірақ оның саяси бағыты орташа және экономикалық мәселелер бойынша либералды болып табылады. Мысалы, 2003-2004 жылдардағы сайлауларға қатысты бірқатар мәлімдемелерінде ол 1990-шы жылдардағы батыстық үлгідегі экономикалық реформалар мен жекешелендірулерді кері қайтаруға қатысты қарсылығын білдірді.

Премьер-Министрдің орынбасары

2005 жылдың қарашасында Иванов Михаил Фрадковтың екінші кабинетінде вице-премьер лауазымына тағайындалды, сонымен қатар өңдеу өнеркәсібі және қару-жарақ экспорты салаларына жауапкершілік жүктелді. 2007 жылдың 15 ақпанында Путин оны қорғаныс министрі қызметінен босатып, қорғаныс өнеркәсібі, аэроғарыш өнеркәсібі, нанотехнология және көлік салаларына жауапты бірінші вице-премьер лауазымына көтерді. 2007 жылдың маусым айында Иванов Нанотехнология жөніндегі Үкімет Кеңесінің төрағасы болып тағайындалды.

2008 жылғы президенттік сайлау

Путиннің сайлаушылар арасындағы танымалдылығына байланысты, саяси пікірлер мен ресейлік сарапшылар Путиннің қолдауы 2008 жылғы Ресей президенттік сайлауындағы кез келген үміткерге көмектесетінін күтті. 2005 жылдың қараша айында Ивановтың вице-премьер шеніне көтерілуімен болжамдар күшейді. Ресейлік сауалнамалар Ивановтың Ресей халқы арасында кең танымал екенін және оның қолдауы жоғары деңгейде екенін көрсетті. Ивановтың мансабы, оның өтілі мен Ресейдің мемлекеттік құрылымдарындағы өсуі, көбінесе Путинмен салыстырылды, бұл Ивановтың 2008 жылы президенттікке үміткер болуы мүмкін деген болжамдарға жол ашты. Путиннен үш айға жас, Иванов Ленинград қаласында Путиннің құрдасы болды, екеуі де бәсекеге қабілетті мамандырылған орта білім беру бағдарламаларын (Путин химияда, Иванов ағылшын тілінде) аяқтағаннан кейін Ленинград мемлекеттік университетіне түсті. Екеуі де контрбарлау саласында аспирантураны бітірді және көп ұзамай шетелдік барлау қызметіне қабылданды. Алайда, Ивановтың естеліктеріне сәйкес, олар студенттік кезеңде танысқан жоқ, ал екеуі де Ленинградтағы бір шетелдік барлау бөлімінде жұмыс істеген кезде жақын танысты. Ол Ресей-Украина соғысы және Батысқа қатысты өте қатаң пікірлерімен, сондай-ақ Сирия азаматтық соғысына Ресейдің әскери араласуын қолдаудағы маңызды рөлімен белгілі болды. 2016 жылдың 12 тамызында Путин Ивановты Бас штаб жетекшісі лауазымынан босатып, оның орнына Антон Вайноны тағайындады. Содан кейін Иванов көлік және қоршаған орта мәселелері жөніндегі арнайы өкіл болды. Путиннің Ивановты қызметтен босатуы – Путиннің ескі әріптестерін жас адал жандармен алмастыру саясатының бір бөлігі болды. Стилдің ісі (Есеп 2016/111) оның 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауына араласуға ынталандырғанын, бұл Кремльге күтпеген қарсылық туғызды және оның жұмыстан босатылуына себеп болғанын мәлімдейді.

Жеке өмір

Иванов 1976 жылы үйленді және екі баласы бар. Оның ұлы Сергей Сергеевич Иванов (Сергей Сергеевич Иванов; 1980 жылдың 23 қазанында туған) – банкир, 2001 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын экономика мамандығы бойынша, ал 2002 жылы қаржы саласында бітірген. Ол Госинкор (Госинкор) деп аталатын Мемлекеттік инвестициялық корпорацияда, зейнеткердегі КГБ офицері Владимир Николаевич Кожемякиннің (Владимир Николаевич Кожемякин) басшылығымен жұмыс істеді, содан кейін 2003 жылдан 2004 жылға дейін «Газпром» компаниясының халықаралық жобалар жөніндегі бас сарапшысы және «Газпромбанк» басқарма төрағасы Андрей Акимовтың көмекшісі болды. 2005 жылдың қаңтарынан 2011 жылға дейін «Газпромбанк» АҚ басқарма мүшесі және вице-президенті болды, 2011 жылдың сәуірінен 2016 жылдың наурызына дейін «СОГАЗ» АҚ басқармасын басқарды, содан кейін 2016 жылдың 24 наурызынан бастап 2017 жылдың 13 наурызына дейін «Сбербанк» АҚ-ның аға вице-президенті ретінде байлықты басқару бөлімін басқарды, одан кейін Ресейдің мемлекеттік алмаз өндіруші компаниясы «Алроса» АҚ-ның бас директоры болды. Сергей Сергеевич Ивановқа АҚШ 2022 жылдың ақпан айында санкция салды. 2005 жылдың 20 мамырында Ивановтың үлкен ұлы Александр (1977–2014) жүргізген «Фольксваген» көлігі 68 жастағы Светлана Беридзені (Светлана Беридзе) жол белгісінде (зебра) қағып өлтірді. Бірақ оған қойылған айыптар алынып тасталды. Александр Иванов Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын жаһандық экономика мамандығы бойынша бітірген. Ол «Внешэкономбанк» АҚ төрағасының орынбасары болды. Оның қызы бар еді. Александр Иванов 2014 жылдың 3 қарашасында Біріккен Араб Әмірліктерінде теңізде батып қайтыс болды.

Санкциялар

2014 жылдың 20 наурызында АҚШ-тың шетелдік активтерді бақылау басқармасы (OFAC) Иванов пен тағы 19 ресейлік олигархтың Арнайы белгіленген азаматтар тізіміне (SDN) қосылғанын жариялады. 2022 жылдың 24 ақпанында АҚШ Ресейдің Украинаға басып кіруіне жауап ретінде Иванов пен оның ұлы Сергейге қарсы жаңа санкциялар енгізді.