Кіріспе

Ресейдің элиталық арнайы күштерінің бөлімшесі, ресейлік әуеден әуеге зымыран жасаушы.

ФСБ Арнайы мақсаттағы орталығының "V" дирекциясы, көбінесе "V" Vympel (орыс тілінде "ту", неміс тіліндегі Wimpel сөзінен шыққан, мағынасы бірдей), сондай-ақ "V" KGB дирекциясы, "Вега" тобы деп аталады. Бұл ФСБ басшылығындағы Ресейдің элиталық арнайы күштерінің бөлімшесі. "Вымпел" ФСБ-ның "А" арнайы тобының ("Альфа" тобы) бауырлас бөлімшесі болып табылады.

KUOS

КГБ академиясындағы оқудың басым бөлігі жасырын жұмыс, тыңшылық және қарсы тыңшылыққа бағытталған операциялық жұмыстарға шоғырланғандықтан, 1955 жылы қызметтің Бірінші Бас Басқармасы Офицерлік Құрамды Дамыту Курстарын (Курсы усовершенствования офицерского состава (КУОС), латын әрпімен KUOS деп белгіленеді) құрды – шетелде жасырын операциялар жүргізуге, немесе жаугершілік басталғанда партизандық отрядтар құруға арналған, жалпы мамандықтағы КГБ офицерлерін даярлау үшін жаттығу кадрларын ұйымдастырды. 1966 жылы бұл курстар Бірінші Бас Басқарма құрамынан шығарылып, Мәскеу облысы Голицыно қаласындағы Кеңес шекара әскерлерінің оқу орталығымен (КГБ-ның әскери күштері) бірге тәуелсіз оқу орталығы ретінде біріктірілді. KUOS түлектері 1968 жылы Прага көктемінде алғашқы өртте сынақтан өтті. Бір жыл өткен соң KUOS студенттердің оқу бағдарламасының бір бөлігі ретінде КГБ академиясына (КСРО КГБ Жоғары Қызыл Ту мектебі, ВКШ КГБ СССР) енгізілді – бастапқыда үш айлық курс ретінде. 1970 жылы KUOS тағы Балашихаға көшірілді, директор лауазымы КГБ майоры/капитан 2-ші дәрежесінен КГБ полковнигі/капитан 1-ші дәрежесіне дейін көтерілді және оқу мерзімі жеті айға ұзартылды.

Зенит

КУОС орталығының негізгі мақсаты – КГБ академиясының курсанттарын оқу бағдарламасының бір бөлігі ретінде үздіксіз және далалық жауынгерлік даярлықтан өткізу болды. Екінші мақсат – егер белгілі бір аймақтағы жағдай шиеленісіп, күрделенсе, қазіргі уақытта дайындықтың жоғары сатысындағы курсанттардан арнайы топ құру еді. Мұның бір мысалы – Ресейде аңызға айналған "Шторм 333" операциясы. КУОС кадрларынан КГБ-нің Альфа тобының "Гром" командасымен бірге Ауғанстан басшысы Хафизулла Әминнің жойылуына қатысқан "Зенит" арнайы тобы құрылды. "Зенит" тобын жеке өзі КУОС директоры, полковник Григорий Бояринов басқарды (КУОС 1969 жылдан бастап дербес құрылым ретінде оның басшылығында болды). Хафизулла Әмин өзінің ізашары Нұр Мұхаммед Таракині өлтіруге бұйрық беріп билікке келген соң, оны да сол жолмен биліктен қуғызып тастаудан қорқып, Кеңес үкіметінен өзіне күзет жасағын беруді сұрады. Осы рөлге КГБ-нің "Гром" және "Зенит" күштері жұмылдырылды, олар өзінің кім екендерін жасыра, ауған армиясының формасын киді. Кейіннен, Кеңес басшылығы жағдайды қайта бағалап, әскери араласуға бұйрық бергенде, КГБ офицерлерінің жоғары деңгейдегі жауынгерлік даярлығы және Президенттік сарайдағы орналасқан жері оларды Ауғанстан басшылығының әрекеттері туралы ақпарат жинауға және резиденцияға шабуыл жасауға, GRU Spetsnaz-дың "Мұсылман батальонына" (154-ші жеке мақсатты операциялар жасағы – 154 й Отдельный отряд специального назначения) жол ашуға мүмкіндік берді. Полковник Бояринов "Гром" және "Зенит" тобынан бес офицермен бірге шайқаста қаза тапты. "Шторм 333" – КГБ және ГРУ Spetsnaz-дың бірлесіп жұмыс істеген сирек кездесетін мысалы.

Каскад пен Омега

1980 жылы шілдеде Ауғанстан Халық Республикасына кең ауқымды әскери шабуыл жасалғаннан кейін КГБ КУОС-қа тағы бір арнайы операциялар жұмыс тобы – «Каскад» (орыс тілінде "каскад" деген мағынаны білдіреді) құруды бұйырды. 1980 жылдың шілдесінен 1983 жылдың сәуіріне дейін «Каскад» әртүрлі құрамда және әртүрлі мерзімге төрт рет Ауғанстанға барды, сондықтан төрт жұмыс тобы «Каскад-1» (6 ай), «Каскад-2» (6 ай), «Каскад-3» (9 ай) және «Каскад-4» (12 ай) деп аталды. ЦРУ-дан өзгеше, КГБ барлау және қарсы барлау салаларында жұмыс істеді. Сондықтан, нақты бір операцияға бағытталған және ақпарат жинауға шоғырланған «Зенит» жұмыс тобынан айырмашылығы, «Каскад» жұмыс топтары КГБ қарсы барлау оперативтеріне қолдау көрсету, қалалардағы құпия әрекеттерді жоқ ету және ел ішінде агенттерді іздеу үшін ұйымдастырылды. Бұған қоса, бұл жұмыс топтарының міндетіне ауғандықтарды іріктеу, оларды оқыту және «Каскад» КГБ-ға қайтарылып, таратылғаннан кейін олардың міндеттерін өздеріне жүктеуге дайын топтарды дайындау кірді. 1983 жылдың сәуірінде «Каскад-4» «Омега» арнайы операциялар жұмыс тобымен алмастырылды (КГБ СССР Отряды специального назначения «Омега»), олардың міндеттері «Каскад» командаларының міндеттерімен бірдей болды. Жұмыс тобының атауы (грек әліпбиінің соңғы әрпі) оның Ауғанстанға жіберілетін соңғы осындай бөлім екенін көрсетеді. «Омега» құрамында 9 мобильді арнайы операциялар тобы болды (8-і елдің ішкі аймақтарында, ал тоғызыншысы Кабул қаласындағы бөлім штабымен бірге орналасқан). Бұл жұмыс тобы Ауғанстанның қарсы барлау қызметі КАМ және оның арнайы операциялар батальонының құрамындағы ауғандықтардың қабілетін арттыру жұмысын аяқтады, осы арқылы КГБ күштерінің орнына олардың жауапкершілігін жүктеді.