Тас құралдарының бір жақты өңделуі

Кіріспе

Тас қол құралдары. Тас құралдың түрі. Археологияда бір бетті құрал – тек бір жағы ғана қабырғаланған тас құралдың нақты бір түрі. Бір бетті құралдардың екі негізгі класы бар: өзгертілген қабыршақтар және формалды құралдар, олардың шеттері қасақана және жүйелі түрде өңделген, бұл белгілі бір мақсат үшін жасалғандығын көрсетеді.

Модификацияланған табақшалар

Көптеген өңделген тас құралдарын техникалық тұрғыдан "өзгертілген қабыршақтар" деп атауға болады, бірақ тас құралдарын талдау мақсатында өзгертілген қабыршақ әдетте бір немесе бірнеше жиегі өзгертілген тас қабыршақ ретінде анықталады, бұл өзгеріс мүмкіндікпен пайдалану немесе жүйесіз ретушь арқылы жасалған; көрінетін жиектің қалай пайда болғанын анықтау көбінесе қиынға соғады. Мүмкіндікпен пайдалану – бұл өткір қабыршақты жиегін өзгертпей, сол күйінде қолдану. Жүйесіз ретушь – бұл жиектен бірнеше қабыршақтарды алып тастау үшін қысыммен соққы беру арқылы жасалады, бұл соққылардың белгілі бір немесе кең ауқымды үлгісі болмайды.

Бірыңғай формадағы формальданған құралдар

Кейбір біржақты құралдарға жүйелі шеттік ретуш тән, ол артефакт шеттерін жұқалау, түзеу, өткірлеу және тегістеу үшін қолданылған және әдетте нақты бір мақсатпен жасалған. Бұл формальды біржақты құралдар көбінесе ағаш өңдеу, кесу, шабу немесе тері өңдеу үшін арналған, және оларды оңай жіктеуге болады. Келесі талқылауда кейбір арнайы біржақты құралдар қарастырылмаса да, ең көп таралған түрлері қамтылған. Сырғыштар – терімен немесе ағашпен жұмыс істеуге қолданылатын біржақты құралдар. Бұл термин жіктеуге келмейтін кез келген біржақты қабыршақты құралды атау үшін жиі қолданылса да, көптеген литоаналитиктер нағыз сырғыштарды тек пайдалану іздеріне сүйене отырып анықтайды және олар көбінесе ұш жағында өңделген. Басқа сырғыштарға "жанама сырғыштар" жатады. Көптеген сырғыштардың пішіні сопақ немесе пышақ тәрізді болады. Сырғыштардың жұмыс жиектері көбінесе дөңгелек болып келеді, ал көпшілігі жақтау үшін ыңғайлы болуы үшін бүйірлік жиектерін қиып, тегістейді. Сырғыштардың маңызды түрлерінің бірі – қаптал сырғыш, атауымен сәйкес пішінге ие. Бұл сырғыш түрі Палеоиндиялық ескерткіштерінде жиі кездеседі. Доңғалақтар (немесе балталар) екі жақты немесе біржақты болуы мүмкін, және олар ағаш өңдеуге арналған, кескіш тәрізді жұмыс жиектері бар құралдар ретінде анықталады; олар сүйектен миды алу үшін де қолданылған болуы мүмкін. Доңғалақтар көбінесе үшбұрышты пішінде болады, жұмыс жиегі үшбұрыштың кең негізінде орналасқан, бұл жиек тік бұрышты болып келеді. Үшбұрыштың қарама-қарсы ұшы – құралды бекітуге арналған жері. Құралдың өзі әдетте тұтқаға тік бұрышпен бекітіледі. Тісті құралдардың жиектері көптеген ойықтармен жасалған, араның тіс тәрізді пішініне ұқсайды. Шындығында, бұл құралдар ара ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе ағаш емес, ет өңдеу үшін. Дегенмен, кейбір ойықтар ағаштан жасалған саптарды тегістеу немесе басқа да мақсаттар үшін қолданылған болуы мүмкін.

Some unifaces are characterized by systematic edge retouch, which was used to thin, straighten, sharpen, and smooth an artifact's edge, and were usually created with a specific purpose in mind. These formalized unifaces were often intended for woodworking, cutting, chopping, or hide working purposes, and generally fall into easily classifiable types. While the following discussion does not cover some specialized types of unifaces, it does include the most common types. Scrapers are unifacial tools that were used either for hideworking or woodworking. Whereas this term is often used for any unifacially flaked tool that defies classification, most lithic analysts maintain that the only true scrapers are defined on the base of use wear, and are usually worked at their distal ends—i. e., "end scrapers." Other scrapers include the so called "side scrapers." Most scrapers are either oval or blade like in shape. The working edges of scrapers tend to be convex, and many have trimmed and dulled lateral edges to facilitate hafting. One important variety of scraper is the thumbnail scraper, a scraper shaped much like its namesake. This scraper type is common at Paleo Indian sites. Gouges (or adzes) may be either bifacial or unifacial, and are defined as tools with chisel like working edges that were used for woodworking purposes; they may also have been used to remove marrow from bones. Gouges are generally triangular in shape, with the working edge—characteristically steep angled—appearing at the wide base of the triangle. The opposite edge, at the point of the triangle, was the hafted end; the tool itself was generally hafted at right angles to the handle. Denticulate tools display edges that are worked into a multiply notched shape, much like the toothed edge of a saw. Indeed, these tools might have been used as saws, more likely for meat processing than for wood. It is possible, however, that some or all of these notches were used for smoothing wooden shafts or for similar purposes.