Кіріспе

Ұйымдағы адамның қандай міндеттері мен жауапкершіліктері бар екенін көрсету үшін берілетін лауазымдар.

Корпоративтік немесе бизнес лауазымдары корпоративтік қызметкерлерге ұйымдағы олардың міндеттері мен жауапкершіліктерін көрсету үшін тағайындалады. Мұндай лауазымдар пайда табу мақсатындағы қоғамдық және жеке меншік корпорациялар, кооперативтер, коммерциялық емес ұйымдар, білім беру мекемелері, серіктестіктер және жеке кәсіпкерлер де қолданады, сондай-ақ корпоративтік лауазымдарды да береді.

Вариациялар

Корпоративтік лауазымдардың құрамы мен жауапкершіліктері айтарлықтай ерекшеленеді. Корпорацияның корпоративтік кеңсесі немесе орталығында кейбір корпорацияларда төраға мен бас атқарушы директор (CEO) ең жоғары тұрған басшы болып табылады, ал екінші маңызды лауазымда президент және бас операциялық директор (COO) тұрады; ал басқа корпорацияларда президент пен бас директор болады, бірақ ресми орынбасары жоқ. Әдетте, жоғары деңгейдегі менеджерлер вице-президенттерден жоғары тұрады, бірақ көбінесе жоғары лауазымдағы қызметкер вице-президент атағын да иеленуі мүмкін, мысалы, атқарушы вице-президент және бас қаржы директоры (CFO). Директорлар кеңесі техникалық тұрғыдан басқару құрамына жатпайды, бірақ төрағасы атқарушы төраға болса, корпоративтік кеңсеге кіретін болады. Корпорация көбінесе түрлі бизнес бірліктерден тұрады, олардың жоғары басшылары тікелей бас директорға немесе COO-ға есеп береді, бірақ бұл бизнес бірлігінің түріне байланысты. Егер бизнес бөлімше ретінде ұйымдастырылса, онда жоғары менеджер әдетте атқарушы вице-президент (EVP) деп аталады. Егер бұл бизнес бірлігі тәуелсіз еншілес компания болса, онда лауазымы төраға және бас директор болуы мүмкін. Көптеген елдерде, әсіресе Еуропа мен Азияда, күнделікті қызметті басқару үшін жеке атқарушы кеңес және бақылау мақсатында акционерлер сайлайтын қадағалау кеңесі бар. Бұл елдерде бас директор атқарушы кеңестің төрағасы, ал төраға қадағалау кеңесінің төрағасы болады, және бұл екі лауазымды әрқашан әртүрлі адамдар атқарады. Бұл атқарушы кеңестің басқаруы мен қадағалау кеңесінің басқаруы арасында нақты айырмашылықты қамтамасыз етеді. Бұл биліктің анық шекарасын сақтайды. Мұнда үкімет құрылымымен ұқсастық бар, онда саяси кабинет басқарушы мемлекеттік қызметтен бөлінеді. АҚШ және біртұтас корпоративтік құрылымды ұстанатын басқа елдерде директорлар кеңесі (акционерлер сайлаған) көбінесе еуропалық немесе азиялық қадағалау кеңесіне теңестіріледі, ал атқарушы кеңестің функциялары директорлар кеңесіне немесе жеке комитетке жүктелуі мүмкін, оны операциялық комитет (J. P. Morgan Chase), басқару комитеті (Goldman Sachs), атқарушы комитет (Lehman Brothers), атқарушы кеңес (Hewlett Packard) немесе бөлімшелердің/еншілес компаниялардың басшыларынан және тікелей бас директорға есеп беретін жоғары лауазымдағы қызметкерлерден тұратын атқарушы кеңес (HeiG) деп атауға болады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы мемлекеттік заңдар дәстүрлі түрде әрбір корпорацияда белгілі бір лауазымдардың құрылуын талап етіп келді, мысалы, президент, хатшы және қазынашы. Бүгінде көптеген штаттарда қолданылатын Ұлгілік бизнес-корпорация туралы заңға сәйкес, корпорацияларға қандай атауларды таңдауға болатынын өздері шешуге құқық беріледі, мұнда тек директорлар кеңесі міндетті орган болып табылады. Кейбір штаттар, ҰБҚЗ-ны қолданбастан, әлі де белгілі бір кеңселердің құрылуын талап етеді. Делавэр штатының заңдарына сәйкес, АҚШ-тың көптеген ірі корпорациялары тіркелген штат, акциялар сертификатына заңмен белгіленген лауазымдарға ие екі шенеунік (мысалы, президент және хатшы немесе президент және қазынашы) қол қоюы тиіс. Калифорнияда тіркелген әрбір корпорацияда басқарма төрағасы немесе президент (немесе екеуі де), сондай-ақ хатшы және бас қаржы директоры болуы керек. Шешікті жауапкершілігі бар компаниялар (ШЖҚ) әдетте мүшелерімен тікелей басқарылады, бірақ мүшелер бас директор сияқты шенеуніктерді немесе компанияны басқару үшін «менеджерлерді» тағайындау туралы келісе алады. Америкалық компаниялардың көпшілігін бас директор басқарады. Кейбір компанияларда бас директор «президент» лауазымын да атқарады. Басқа компанияларда президент – басқа адам, ал екі лауазымның негізгі міндеттері компанияның жарғысында (немесе басқаратын құқықтық юрисдикцияның заңдарында) айқындалады. Көптеген компанияларда сондай-ақ бас қаржы директоры, бас операциялық директор (COO) және бас заң кеңесшісі (CLO), бас стратегиялық директор (CSO), бас маркетингтік директор (CMO) сияқты басқа да жоғары лауазымдар бар, олар президент пен бас директорға есеп береді. Келесі деңгей, басқарушылық лауазымдар емес, орта буынды менеджмент болып табылады және компанияның мөлшері мен қажетті басқарушылық деңгейіне байланысты «вице-президенттер», «директорлар» немесе «менеджерлер» деп аталуы мүмкін.

Ұлыбритания

Британ ағылшын тілінде басқарушы директор атағы, әдетте, бас атқарушы директор атағымен мағынасы бірдей болады. Ұлыбританиядағы компаниялар заңы бойынша басқарушы директорлардың ерекше өкілеттіктері қарастырылмаған, бірақ олардың лауазымынан туындайтын және директорлар кеңесімен берілген нақты өкілеттіктерге ие.