Кіріспе
Компания немесе ұйымның қаржы ісіне жауапты тұлғасы – Бас қаржы директоры (CFO). Бас қаржы директоры (CFO) – компания немесе ұйымның жобалары мен қаржысы бойынша шешім қабылдауға жауапты лауазым иесі (қаржылық жоспарлау, қаржылық тәуекелдерді басқару, есеп жүргізу және қаржылық есеп беру, сондай-ақ деректерді талдау). Осылайша, CFO қаржы бөлімінің толық құқығына ие және ұйымның басты қаржылық өкілі болып табылады. CFO әдетте бас атқарушы директорға (CEO) және директорлар кеңесіне есеп береді, сондай-ақ басқарма құрамына кіруі мүмкін. (Үндістанда тізімделген компаниялар үшін CFO, міндетті түрде, жылдық есептерде көрсетілетін негізгі басқарушы персоналдың (KMP) бірі болып табылады.) CFO бюджетті басқару, шығын-пайданы талдау, қажеттіліктерді болжау және жаңа қаржыландыруды қамтамасыз ету мәселелерінде операциялық директорға (COO) тікелей көмек көрсетеді. Кейбір CFO-лар қаржы және операциялық директор ретінде CFOO аталымын қолданады. Көптеген елдерде қаржы директорлары (FD) әдетте CFO-ға есеп береді, ал FD – CFO лауазымына дейінгі деңгей.
A chief financial officer (CFO) is an officer of a company or organization who is assigned the primary responsibility for making decisions for the company for projects and its finances (financial planning, management of financial risks, record keeping, and financial reporting, and often the analysis of data). The CFO thus has ultimate authority over the finance unit and is the chief financial spokesperson for the organization. The CFO typically reports to the chief executive officer (CEO) and the board of directors and may additionally have a seat on the board. (In India, the CFO is by default one of the Key Managerial Personnel (KMPs) in case of listed entities, to be mentioned in the Annual Reports.) The CFO directly assists the chief operating officer (COO) on all business matters relating to budget management, cost–benefit analysis, forecasting needs, and securing of new funding. Some CFOs have the title CFOO for chief financial and operating officer. In the majority of countries, finance directors (FD) typically report into the CFO, and FD is the level before reaching CFO.
Рөлді өзгерту
Қаржы директорының рөлі айтарлықтай өзгерді. Дәстүрлі түрде қаржылық қақпашы ретінде қарастырылған қаржы директорының рөлі кеңейіп, бас директордың (CEO) кеңесшісі және стратегиялық серіктесіне айналды. Шындығында, McKinsey компаниясы жариялаған есепте, сауалнамаға қатысқан 164 қаржы директорының 88 пайызы бас директорлардың олардың ұйымдарының стратегиясын қалыптастыруға белсенді қатысуын күтетінін мәлімдеді. Олардың жартысы бас директорлардың компания стратегиясын сынауға дайын екендігіне сенім білдірді. Осының нәтижесінде 1990-шы жылдарда стратегиялық қаржы директоры пайда болды, ал соңғы кезде көптеген компаниялар стратегиялық директор (CSO) лауазымын құрды. 2016 жылы қаржы директорлары арасында жүргізілген сауалнама олардың жаңа рөлінің қаржылық есептілікке бағытталғанын көрсетті, қаржы директорларының 52 пайызы әлі де транзакциялық есептілік сияқты дәстүрлі бухгалтерлік амалдармен айналысып, бизнес серіктестігіне уақыт таба алмай отыр. Цифрлық технологиялардың дамуы және шешім қабылдауды қолдау үшін деректерді талдауға назар аудару барлық салалар мен ұйымдарға әсер етеді, бұл қаржы директорларына C-suite әріптестерінің үмітін қанағаттандыру үшін уақыт табуға байланысты қысымды күшейтеді. Көптеген ұйымдар осы мақсатқа жету үшін төрт негізгі тіректе құрылған қаржы функциясын құруға кірісті: ортақ қызметтер ретінде ұйымдастырылған есеп беру бөлімі, қаржылық жоспарлау процесін басқаруға және бизнес өнімділігін арттыратын қаржылық және қаржылық емес KPI туралы ақпарат беруге жауапты FP&A бөлімі, бөлімдердің, өңірлердің және функциялардың басшылығын өнімділікті жақсарту үшін қолдайтын қаржылық бизнес серіктестік бөлімі және, соңғысы – салық, казнашылық, ішкі аудит, инвесторлармен байланыс сияқты салалардағы сарапшылық орталықтар. Бір дереккөздің мәліметінше, "ертеңгі қаржы директоры егжей-тегжейлі емес, үлкен суретті көре білуі керек, жабық емес, ашық сөйлеуі керек, қолмен жұмыс істеуден гөрі тапсыруды ұнатуы керек, істің нәтижесіне, оның қалай жасалғанына емес, көбірек мән беруі керек және бір жақты емес, ынтымақтастық шешімдер қабылдауы керек. Қаржы директоры ұйымның қаржылық билігі ретінде қызмет етуі керек, қаржылық деректердің дұрыстығын қамтамасыз етуі керек және ашықтық пен жауапкершіліктің үлгісі болуы керек. Қаржы директоры басқару және қадағалаудың маңызды бөлігі болып табылады, стратегиялық таңдауларды әзірлеуде және сынауда маңызды рөл атқарады. Қаржы директоры акционерлерді біліммен қамту және олармен байланыс орнатуда маңызды рөл атқарады және ұйымның қаржылық күнтәртібін белгілейтін, бас директорды тікелей қолдайтын және директорлар кеңесіне уақтылы кеңес беретін көшбасшы және команда құрушы ретінде қарастырылады". Әлемдік экономиканың жайпақ қалпыруы көптеген компаниялар үшін жағдайды қиындатты. Бүгінгі таңда қаржы директорлары өз компанияларының стратегиясын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады, әсіресе макроэкономикалық ортаның жоғары белгісіздігіне байланысты, Clariden Global жүргізген сауалнамаға сәйкес, қаржылық құбылмалылықты басқару көптеген компаниялардың стратегиясының басты бөлігі болып табылады. Қаржы директорлары ұйымдарда бизнес ақпаратының, есеп берудің және қаржылық деректердің иелері ретінде көбірек сенімге ие болып, компанияның тиімді және нәтижелі жұмыс істеуіне мүмкіндік беру үшін шешімдерді қолдау операцияларына көмектеседі. Қазіргі заманғы қаржы директорының міндеттері қаржылық басқарудың дәстүрлі салаларын және стратегиялық және іскерлік басшылықтың прогрессивті салаларын, операцияларға тікелей жауапкершілік пен қадағалаумен (оның ішінде сатып алуды қоса) бірге біріктіреді. Бұл маңызды рөлдік трансформация, қазірдің өзінде қарқынды жүріп жатыр, көптеген қаржы директорларының "күтудегі бас директор" статусымен жақсы дәлелденген. Сонымен қатар, көптеген қаржы директорлары қолма-қол ақшаны, пайда маржасын және тәуекелді азайтуды бағалайтын операциялық орта сатып алу ұйымының негізгі дағдылары мен мүмкіндіктеріне сәйкес келетінін түсінді. Қаржы директорлары бұл лауазым болмаған жағдайда бас сатып алушыны (CPO) тағайындауға, лауазым иесінің сатып алудың сәттілігі үшін жауапты екенін қамтамасыз етуге және сатып алу функциясымен (түзінен-түзінен қадағалау арқылы немесе жанама түрде жақсартылған ынтымақтастық арқылы) көбірек қатысуға шақырылады, бұл қаржы директорының сатып алу функциясымен және CPO-мен қарым-қатынасын зерттеген бірнеше зерттеу есептерінде көрсетілген.
Үндістан
Компаниялар туралы 2013 жылғы Заңның 203-бабына сәйкес, жабдықталған акциялық капиталы 10 крор рупий немесе одан көп сомаға жететін әрбір акционерлік қоғам толық уақытты бас қаржы директорын (CFO) тағайындауға міндетті, ол сонымен қатар Негізгі басқарушы персонал (КМК) ретінде де қызмет етеді. Заң, егер ол директорлар кеңесінде қызмет етпесе немесе бас қаржы директоры лауазымын атқарумен қатар қосымша басқарушылық міндеттерді атқармаса, бас қаржы директорының (CFO) еңбекақысына қатысты нақты ережелерді белгілемейді. Сонымен қатар, Заң бас қаржы директорын тағайындау үшін қажетті нақты біліктілік талаптарын да көрсете алмайды. Дегенмен, Заңның 134(1)-тармағына сәйкес, бас қаржы директоры, Негізгі басқарушы персонал (КМК) мәртебесіне ие болса да болмаса да, компанияның барлық қаржылық операцияларын қадағалауға жауапты болғандықтан, қаржылық есептілікке қол қоюға міндетті. Оның міндеттеріне қаржылық жоспарлау және ақша ағынын бақылау кіреді. Кейбір компанияларда бас қаржы директоры мен қаржы директоры лауазымдарын бір адам алмастыруы мүмкін. Ұйымның ішкі мүшесі ретінде бас қаржы директоры дұрыс және әділ қаржылық есептілікті ұсынуға жауапты, ол кейіннен компанияның мемлекеттік аудиторларымен тексеріледі.