Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1933 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1933 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
13 қазан – Британдық планетааралық қоғам құрылды. Уолтер Бааде мен Фриц Цвикки нейтрон жұлдызының тұжырымдамасын ойлап табады, бұл жаңа түрдегі аспан денесі, және суперновалардың қалыпты жұлдыздың күйреуінен пайда болуы мүмкін екенін ұсынады. Сэр Артур Эддингтон Кембридж қаласында «Көбейіп келе жатқан ғалам: Астрономияның "Ұлы тартысы", 1900–1931» атты кітабын жариялайды. Комедияшы Уилл Хей Лондондағы жеке обсерваториясынан Сатурндағы үлкен ақ дақты бақылайды. Фриц Цвикки қара материяның бар екенін жорамалдайды.
October 13 – The British Interplanetary Society is founded. Walter Baade and Fritz Zwicky invent the concept of the neutron star, a new type of celestial object, suggesting that supernovae might be created by the collapse of a normal star to form a neutron star. Sir Arthur Eddington publishes The Expanding Universe: Astronomy's 'Great Debate', 1900–1931 in Cambridge. Comedian Will Hay observes the periodic Great White Spot on Saturn from his private observatory in London. Fritz Zwicky postulates the existence of dark matter.
Химия
Гилберт Н. Льюис электролиз арқылы таза ауыр судың алғашқы үлгісін бөліп алады. Моррис С. Хараш және Фрэнк Р. Майо еркін радикалдардың сутек бромидін аллиль бромидіне анти-Марковников ережесі бойынша қосылуына себеп болатынын ұсынады.
Gilbert N. Lewis isolates the first sample of pure heavy water by electrolysis. Morris S. Kharasch and Frank R. Mayo propose that free radicals are responsible for anti Markovnikov addition of hydrogen bromide to allyl bromide.
Жер ғылымдары
10 наурыз – Оңтүстік Калифорниядағы Лонг-Бич жер сілкінісі: АҚШ Жағалау және геодезиялық қызметі 1932 жылы орнатқан акселерограф желісімен жер сілкінісінің күшті жер қозғалысы алғаш рет тіркелді.
March 10 – Long Beach earthquake in Southern California: First recording of earthquake strong ground motions by an accelerograph network, installed in 1932 by the United States Coast and Geodetic Survey.
Математика
Андрей Колмогоров "Жәбіршілік теориясының негіздері" атты еңбегін жариялап, ықтималдық теориясының қазіргі заманғы аксиоматикалық негізін қалайды. Дэвид Чамперноун, әлі Кембридж студенті болғанда, нақты сандардағы Шамперноун тұрақтысы туралы жұмысын жариялайды. Альфред Хаар Haar өлшемін енгізеді. Джерзи Нейман мен Эгон Пирсон Нейман-Пирсон леммасын жариялайды. Стенли Скуес Скуес санының мәнін анықтайды.
Andrey Kolmogorov publishes Foundations of the Theory of Probability, laying the modern axiomatic foundations of probability theory. David Champernowne, while still a Cambridge undergraduate, publishes his work on the Champernowne constant in real numbers. Alfréd Haar introduces Haar measure. Jerzy Neyman and Egon Pearson publish the Neyman–Pearson lemma. Stanley Skewes discovers Skewes' number.
Физика
12 қыркүйек – Лео Силард Блумсберидегі (Лондон) Саутгемптон қатарында қызыл шам күтіп тұрғанда ядролық тізбекті реакция идеясын тудырады.
September 12 – Leó Szilárd, waiting for a red light on Southampton Row in Bloomsbury (London), conceives the idea of the nuclear chain reaction.
Физиология және медицина
3 сәуір – Доктор Юрий Вороной советтік Херсон қаласында алғашқы адам бүйрегін трансплантациялауға тырысады; реципиент донордың (өлген адамнан алынған) қан тобымен үйлеспеушілігі салдарынан 2 күннен кейін қайтыс болады. 8 шілде – Ұлыбританиялық зерттеушілер Уилсон Смит, Кристофер Эндрюс және Патрик Лейдлоу адамдағы А тұмау вирусын бөліп алып, оны күзендерге жұқтыра алатынын хабарлайды. 14 шілде – Нацистік Германияда «Тұқым қуалайтын аурулардан сақтану» заңы қабылданып, генетикалық бұзылыстар тізіміне енген азаматтарды міндетті түрде стерилизациялауға рұқсат берілді. Манфред Сакель Венада психиатриялық науқастарға инсулиндік шок терапиясын қолдана бастайды.
April 3 – First attempted human kidney transplant, by Dr Yuri Voronoy in the Soviet city of Kherson; the recipient dies 2 days later due to incompatibility of blood type with the (cadaveric) donor. July 8 – English researchers Wilson Smith, Christopher Andrewes and Patrick Laidlaw report isolating a human influenza A virus and its transferability to ferrets. July 14 – Law for the Prevention of Hereditarily Diseased Offspring enacted in Nazi Germany allowing compulsory sterilization of citizens suffering from a list of alleged genetic disorders. Manfred Sakel begins to practice insulin shock therapy on psychiatric patients in Vienna.
Технология
7 наурыз – Альф Лайсхолм гидравликалық айналым моментін күшейткішті патенттейді. Маусым – Владимир К. Зворикин басқаратын RCA зерттеу тобы алғашқы катодтық сәулелі түтік телекамерасы – иконоскопты көпшілікке таныстырады. 26 маусым – American Totalisator өзінің алғашқы тотализаторын, электрондық өзара салым ставкалары машинасын, Чикаго қаласының жанындағы Арлингтон Парк ат жарыс жолында қолданысқа енгізеді.
March 7 – The hydraulic torque converter is patented by Alf Lysholm. June – A research group at RCA headed by Vladimir K. Zworykin publicly launches the iconoscope, the first practical cathode ray tube television camera. June 26 – American Totalisator unveils its first tote board, the electronic pari mutuel betting machine, at the Arlington Park race track near Chicago.
Ұйымдар
Ғылым және өнеркәсіп мұражайы (Чикаго) алғаш рет «Progress ғасыры» көрмесінің бөлігі ретінде көпшілікке есігін ашты. Принстон қаласында, Нью-Джерси штатында Альберт Эйнштейн, Джон фон Нейман және Курт Гёдельді қызықтырған Жоғары зерттеу институты ашылды. Англияда Шеффилд сауда тарихи қоғамы (кейіннен Оңтүстік Йоркшир өнеркәсіптік тарих қоғамы) құрылды.
Museum of Science and Industry (Chicago) first opens to the public, as part of the Century of Progress Exposition. The Institute for Advanced Study opens at Princeton, New Jersey, attracting Albert Einstein, John von Neumann and Kurt Gödel. Sheffield Trades Historical Society (later South Yorkshire Industrial History Society) established in England.