Кіріспе
Флетчер Кристиан (1764 – 1793) – 1789 жылы «Баунти» кемесіндегі бүлікке жетекшілік еткен ағылшын теңізшісі. 1787 жылы Кристиан «Баунти» кемесіне кемешінің көмекшісі болып тағайындалды, оған Таитиден Батыс Индияға нан ағашының көшеттерін тасымалдау міндеті жүктелді. Блай саяхат барысында оны әрекет ететін лейтенант етіп тағайындады. Таитиде бес айлық тоқталыстан кейін Блай мен оның экипажы арасындағы қарым-қатынас нашарлап, 1789 жылдың сәуірінде Кристиан бүлік ұйымдастырып, Блайды кемеден қуғызды. Бүлікшілердің бір бөлігі Таитиде қалды, ал Кристиан, тағы сегіз бүлікші, алты таитилік ер және он бір таитилік әйел оқшау Питкэрн аралына қоныс аударды, онда олар кемені тонап, өртеп жіберді. Кристиан Питкэрнде қаза тапты, мүмкін таитиліктермен болған қақтығыста. Оның тобы 1808 жылға дейін табылған жоқ, ал жалғыз тірі қалған бүлікші Джон Адамс Кристианның өлімі туралы әртүрлі мәліметтер берді.
Fletcher Christian (25 September 1764 – 20 September 1793) was an English sailor who led the mutiny on the Bounty in 1789, during which he seized command of the Royal Navy vessel from Lieutenant William Bligh. In 1787, Christian was appointed master's mate on Bounty, tasked with transporting breadfruit plants from Tahiti to the West Indies. Bligh subsequently named him acting Lieutenant during the voyage. After a five month layover in Tahiti, relations between Bligh and his crew deteriorated and in April 1789, Christian led a mutiny and forced Bligh from the ship. Some of the mutineers were left on Tahiti, while Christian, eight other mutineers, six Tahitian men and eleven Tahitian women settled on isolated Pitcairn Island, where they stripped and burned the vessel. Christian died on Pitcairn, possibly killed in a conflict with Tahitians. His group were not found until 1808 and the sole surviving mutineer, John Adams, gave conflicting accounts of Christian's death.
Ерте өмір
Кристиан 1764 жылдың 25 қыркүйегінде Англияның Камберленд графтығында, Кокермут қаласының жанындағы Эйглсфилдте, Моорланд Клоуз отбасылық үйінде дүниеге келді. Флетчердің әкесінің тарапы Мэн аралынан бастау алған, ал оның әкесінің көптеген аталары тарихи Димстерлер болған, олардың бастапқы отбасылық тегі Маккристин еді. Флетчер Эдвард пен Хамфридің ағасы болды, олар Моорланд Клоуз иесі Чарльз Кристианның және Мэрипорттың шетіндегі үлкен Эванригг Холл мүлігінің үш ұлы еді. Чарльз – Мэн ақсүйектерінен шыққан заңгер және оның әйелі Энн Диксон. Чарльздың Эннге үйленуі нәтижесінде "төртбұрышты ғимараттар жиынтығы, жартылай қамал, жартылай шаруашылық" болатын шағын Моорланд Клоуз мүлігіне ие болды. Бұл мүлікті Кокермуттан Эгремонтқа дейінгі A5086 тас жолының солтүстігінен көруге болады. Чарльз 1768 жылы, Флетчер төртке толмағанда қайтыс болды. Энн ақшамен өте жауапсыз қарым-қатынас жасады. 1779 жылы, Флетчер он бес жасқа толғанда, Энннің қарызы шамамен 6500 фунт стерлингке жетті (бүгінгі күнгі құны £).
Бауантидегі бүлік
1787 жылы Кристиан Блайдың ұсынысымен «Баунти» кемесіне бораншы болып тағайындалды. Саяхат барысында Блай оны әрекет етуші лейтенант етіп тағайындады. «Баунти» 1788 жылғы 26 қазанда Таитиге жетті, ал Кристиан келесі бес айды сонда өткізді. «Баунти» 1789 жылғы 4 сәуірде нан жемісін тиеп алып, теңізге шықты. Таитиден батысқа қарай 1300 шақырымдай жерде, Тонгаға жақын маңда, 1789 жылғы 28 сәуірде Кристиан бастаған бүлік болды. Көрсетілген мәліметтерге сәйкес, теңізшілер Таити аралының «идилликалық» өміріне және жыныстық мүмкіндіктерге қызығушылық танытқан. Тұтқынға алынған бүлікшілердің сотында Эдвард Кристиан олардың Блайдың оларға деген қатыгездігінен туған себептермен әрекет еткенін айтты. Он сегіз бүлікші Блайды он екі экипаж мүшесінің ішіндегі он сегізін күтіп отырған шағын қайыққа отырғызды. Бүліктен кейін Кристиан алдымен Таитиге барып, жергілікті басшылардың бірінің қызы Маймитиге үйленді. Содан кейін ол Тубуаиде колония құруға тырысты, бірақ онда бүлікшілер жергілікті тұрғындармен қақтығысқа түсті. Аралды тастап, ол тағы да Таитиде қысқа уақыт тоқтады және он алты экипаж мүшесін түсірді. Олардың ішінде «Баунтиде» қалған төрт Блайға адал теңізші және бүлікке қатыспаған не қарсылық көрсетпеген екі адам болды. Қалған тоғыз бүлікші, алты таитилік ер адам және он бір таитилік әйел шығысқа қарай жүзіп кетті. Біраз уақыттан кейін олар Питкэрн аралына жетті, онда Мэттью Квинтал оны өртеп жібермес бұрын, оларды жағаға шығаруға болатын барлық нәрсені алып тастады. Соның салдарынан, жыныстық теңгерімсіздік және таитилік ер адамдардың бүлікшілер тарапынан құлдыққа түсірілуі көтеріліске және көптеген ер адамдардың қазасына әкелді.
Өлім
Америкалық "Топаз" теңіз аулау кемесі 1808 жылы Питкэрн аралына сапар шегіп, он бір бүлікшінің ішінде тек Джон Адамсты (Баунти кемесінде Александр Смит деген атпен танылған) және тоғыз таитилік әйелді тірі тапты. Бірақ, қаза тапқан бүлікшілердің таитилік әйелдерінен балалары болған. Олардың көпшілігі сол кезде тірі еді. Адамс пен Маймити Кристианның таитилік ерлер мен бүлікшілер арасындағы қақтығыс барысында өлтірілгенін айтты. 1817 жылы аралдан кеткен Джени есімді питкэрндік әйелдің баяндамасына сәйкес, Кристиан жүкті әйелінің үйінің жанындағы су көзінің қасында жұмыс істеп жатқанда атып өлтірілді. Кристианмен бірге тағы төрт бүлікші және аралға келген алты таитилік ер адам осы қақтығыста қаза тапты. Төрт бүлікшінің ішінде тірі қалған Уильям Маккой мас күйінде тік жардан құлап қайтыс болды. Кейін Квинталды қалған екі бүлікші, Адамс пен Нед Янг, оларға шабуыл жасағаннан кейін өлтірді. Янг Питкэрн аралының жаңа басшысы атанды. Джон Адамс Питкэрнге келген кемелердегі саяхатшыларға Кристианның өлімі туралы әртүрлі, қайшылы мәліметтер берді. Оның табиғи себептерден өлгені, өз-өзіне қолы жеткізгені, ақыл-есінен айырылғаны немесе өлтірілгені туралы айтылды. Кристиан Маймити және оның ұлы, Бейсенбі қазан Кристиан (1790 жылы туған) артында қалды. Флетчер Кристианның Бейсенбі қазаннан басқа, Чарльз Кристиан (1792 жылы туған) және Мэри Энн Кристиан (1793 жылы туған) есімді кіші ұлы мен қызы болды. Бейсенбі мен Чарльз – Питкэрн және Норфолк аралдарында Кристиан тегін алып жүрген адамдардың, сондай-ақ Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ-қа көшіп кеткен көптеген ұрпақтардың ата-тегі. Кристианның өлімі жалған болған, ол аралдан кетіп Англияға оралған деген қауесеттер екі жүз жылдан бері тарап келеді. Көптеген ғалымдар Кристианның Англияға оралуы туралы қауесеттер Сэмюэл Тейлор Кольридждің "Ежелгі теңізшінің балладасы" атты туындысына шабыттандырғанын айтады. Флетчер Кристианның тірі кезінде салынған портреті немесе суреті сақталмаған. Блай Кристианды былай сипаттаған: "Бойы 5 фут 9 дюйм [175 см]. Беті қараңғы немесе күңгірт. Шашы қара немесе қоңыр. Денесі мықты. Сол жақ кеудесінде жұлдыз, арқасында да татуировка бар. Екі тізесі де сәл сыртқа қарай шығып тұрады, сондықтан оны аздап бүкір аяқ деп айтуға болады. Оның қолынан ұстаған нәрсеге тер шығып, дақ тастайды".
Әдебиеттердегі бейнелері
Кристианның негізгі әдеби кейіпкерлік ролі Баунти оқиғасының әңгімелерінде кездеседі, оның ішінде «Баунтидегі бүлік» (1932), «Питкэрн аралы» (1934) және «Баунтиден кейін» (Джеймс Моррисонның журналының өңделген нұсқасы, 2009). Ол сондай-ақ Р.М. Баллантайнның «Жалғыз арал» немесе «Бөлікшілердің панасы» (1880) және Чарльз Диккенстің «Ұзақ саяхат» (1853) романдарынан да табылады. Питер Ф. Гамильтонның «Түнгі таң» трилогиясында Флетчер Кристианның күйі адам денесіне кіріп, екі кірмеген қызға қашуға көмектеседі. Уильям Кинсолвингтің 1996 жылғы «Мистер Кристиан» романы және Вал МакДермидтің 2006 жылғы «Қабірдегі татуировка» триллері Кристианның көлдер аймағына оралуы және Уильям Вордсвортпен бірге оқығандығы туралы әңгімелерге негізделген. Дэн Л. Трапптың 2002 жылғы «Бүліктің қарғысы» романы да осыған ұқсас идеяға құрылған. 1959 жылы Луис МакНейс Лори Ли жазған «Мені Адам деп атаңыз» атты BBC радиоспектаклін жасады, ол Питкэрндегі бүлікшілердің өміріне арналған.