Кіріспе

Диастола (/d/aɪ/'/æ/s/t/ə/l/ dyASTəlee) – жүрек циклының демалыс фазасы, осы кезде жүрек камералары қанмен қайта толады. Бұл фаза жүрек камераларының жиырылу фазасы – систоладан өзгеше. Атриум диастоласы – атриумдардың демалуы, ал қарынша диастоласы – қарыншалардың демалуы. Бұл термин грек сөзі διαστολή (diastolē) –ден шыққан, ол "кеңею" деген мағынаны білдіреді, διά (diá, "ажырату") + στέλλειν (stéllein, "жіберу") сөздерінен құралған.

Жүрек циклында рөлі

Жүректің қалыпты жиілігі минутына 75 соққыны (bpm) құрайды, яғни бір жүрек соққысын жасауға қажетті кардиалды цикл бір секундтан кем уақытқа созылады. Цикл қарыншалық систола (сығылу) кезінде – екі қарыншадан дене жүйелеріне қанды айдау үшін 0,3 секунд, ал диастола (кеңею) кезінде – жүректің төрт камерасын қайта толтыру үшін 0,5 секундқа созылады, циклді аяқтауға барлығы 0,8 секунд жұмсалады.

Ерте қарыншалық диастола

Алғашқы қарыншалық диастола кезінде екі қарыншадағы қысым систола кезінде жеткен ең жоғары деңгейден төмендеуге бастайды. Сол қарыншадағы қысым сол алқаптың қысымынан төмен түскенде, екі камера арасындағы теріс қысым айырмашылығы (сору) нәтижесінде митраль қақпасы ашылады. Ашық митраль қақпасы алқапта жиналған қанның (алқап диастоласы кезінде) қарыншаға ағып түсуіне мүмкіндік береді (жоғарыдағы суретті қараңыз). Сол сияқты, осы құбылыс оң қарынша мен оң алқапта трикуспид қақпасы арқылы бірдей уақытта жүреді. Қарыншаны толтыру ағыны (немесе алқаптан қарыншаға ағын) қарыншалық сорудан туындаған ерте (E) диастолалық компонентке және содан кейін алқап систоласынан (A) туындаған кеш компонентке ие. E/A қатынасы диагностикалық өлшем ретінде қолданылады, себебі оның төмендеуі диастолалық дисфункцияның болуын көрсетеді, бірақ оны басқа клиникалық белгілермен бірге қолдану керек, жеке-жеке емес.

Келесі қарыншалық диастола

Ерте диастола - бұл қорекбез және қарыншалық камералар арасындағы сору механизмі. Содан кейін, қарыншалық диастоланың соңында екі қорекбез камерасы жиырылады (қорекбез систоласы), бұл екі қорекбездегі қан қысымын арттырып, қарыншаларға қосымша қан ағынын күштеп енгізеді. Бұл қорекбез систоласының басталуы қорекбез соққысы деп аталады – Wiggers диаграммасын қараңыз. Қорекбез соққысы үлкен мөлшердегі ағынды қамтамасыз етпейді (жүрек циклы бойынша), өйткені жиналған қан көлемінің шамамен 80 пайызы белсенді сору кезеңінде қарыншаларға ағып түседі.

Аурудың диастолалық диастолалық

Жүрек циклының басында жүрекшелер мен қарыншалар синхронды түрде серпіліс пен кеңеюден, яғни диастоладан жақындап, кері шегінеді. Жүрекшелер оң жүрекшеге (вена қанатардан) және сол жүрекшеге (өкпеден) қайта оралатын қанмен толады. Камералар мен кері қысым теңелгеннен кейін митральдық және трикуспидтік қақпақшалар ашылады, сосын оралған қан жүрекшелер арқылы қарыншаларға ағылады. Қарыншалар толуын аяқтағанда, жүрекшелер жиырыла бастайды (жүрекшелік систола), қанды қысыммен қарыншаларға итеріп жібереді. Енді қарыншалар жиырыла бастайды, ал қарыншалар ішіндегі қысым көтерілген сайын митральдық және трикуспидтік қақпақшалар жабылып, стетоскоппен естілетін бірінші жүрек дыбысын (S1) тудырады. Қарыншалар ішіндегі қысым арта бергенде, ол аорта мен өкпелік артериядағы «кері қысымнан» асып түседі. Аорталық және өкпелік қақпақшалар, жартылай айлық қақпақшалар деп белгілі, ашылады, ал жүректегі қанның белгілі бір бөлігі аорта мен өкпелік артерияға шығарылады. Жүректен қанды сыртқа шығару систола деп аталады. Қанның шығарылуы қарыншалар ішіндегі қысымды төмендетіп, бір мезгілде жүрекшелер қайта толуға (жүрекшелік диастола) бастайды. Соңында, қарыншалардағы қысым аорта мен өкпелік артериялардағы кері қысымнан төмендейді, ал жартылай айлық қақпақшалар жабылады. Бұл қақпақшалардың жабылуы екінші жүрек дыбысын (S2) құрайды. Содан кейін қарыншалар босаңсып, митральдық және трикуспидтік қақпақшалар ашылады, цикл қайта басталады. Қорытындылай айтқанда, қарыншалар систола кезінде жиырылғанда, жүрекшелер босаңсып, қайта оралатын қанды жинақтайды. Диастоланың соңында қарыншалар толық кеңейгенде (бейнелеуде LVEDV және RVEDV ретінде түсініледі), жүрекшелер жиырыла бастайды, қанды қарыншаларға соғады. Жүрекшелер қарыншаларға тұрақты түрде қан жеткізеді, осылайша қарыншалар үшін резервуар қызметін атқарады және олардың ешқашан құрғап қалмауын қамтамасыз етеді. Бұл үйлесімділік қанның денеге тиімді түрде соғылып, айналуын қамтамасыз етеді.

Клиникалық жазу

Қан қысымы әдетте систолалық қысым диастолалық қысымнан жоғары жазылады немесе сызықшамен бөлінеді, мысалы, 120/80 мм рт.с. Бұл клиникалық жазба бөлшек немесе қатынастың математикалық белгісі емес, сондай-ақ, бөлімінен жоғары санды көрсету емес, екі клиникалық маңызды қысымды көрсететін медициналық жазба. Ол көбінесе үшінші мәнмен, яғни жүрек соғу жиілігінің минутына соғу санымен бірге көрсетіледі. Орташа қан қысымы сол қарыншаға көмекші құрылғылар (LVAD) және гемодиализ сияқты, импульстік қан ағынын үздіксіз қан ағынымен алмастыратын медициналық араласулар жасаған адамдар үшін де маңызды көрсеткіш болып табылады.

Диастолалық функцияның бұзылуының әсері

Ми натриуретикалық пептиді (МНП) – жүрек миоциттерінен (жүрек бұлшық еті жасушаларынан) диастола соңында бөлінетін жүрек нейрогормоны. МНП деңгейінің жоғарылауы шамадан тыс натриурезді (натрийдің зәрмен шығарылуын) және, әсіресе диастола кезінде, қарыншалар функциясының төмендеуін көрсетеді. Диастолалық жүрек жеткіліксіздігімен ауыратын науқастарда МНП концентрациясының жоғарылауы анықталды. Диастолалық функцияның нашарлауы қарынша миоциттерінің (жүрек бұлшық еті жасушаларының) серпімділігінің төмендеуінен туындауы мүмкін, яғни қарыншалардың толтыру кезінде қажетті деңгейде созылуына бөгет жасайды. Бұл диастолалық көлемнің (ДКК) азаюына алып келеді, ал Франк-Старлинг механизмі бойынша ДКК азаюы инсульт көлемінің және, демек, жүрек шығысының төмендеуіне себеп болады. Уақыт өте келе жүрек шығысының төмендеуі жүректің денеде қанды тиімді айналдыру қабілетін азайтады. Миокардтың серпімділігінің төмендеуі – қартаюдың табиғи процесі.