Кіріспе

Қызыл патша жыланы немесе қызыл сүт жыланы (Lampropeltis elapsoides) – Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығыс және шығыс бөліктерінде кездесетін патша жыландарының бір түрі. Барлық патша жыландары сияқты, бұл да усыз. Олар қарағайлы жазықтарда, сулы шалғындарда, қарағайлы далаларда, қарағай-емен ормандарыда, шабындықтарда, егістіктерде және түрлі қалалық жерлерде кездеседі; көбінесе адамдар қызыл патша жыландарын, әсіресе көктемде, жүзу бассейндерінде кездестіреді. Бұған дейін, және 20 ғасырдың көп бөлігінде, қызыл патша жыландары сүт жыланының бір түрі деп есептелді; алайда, Пирон және Бубринк осы түрдің филогенетикалық ерекшелігін және оның Оңтүстік-Батыс АҚШ-тың тау патша жыландарымен жақын байланысын көрсетті. Бұл негізінен топырақ қазғыш жыландар Lampropeltis туысына жататын барлық түрлердің арасындағы ең кішісі болып табылады, ересек болғанда әдетте . Ең ұзын өлшенген ұзындығы Джонсборо, Арканзас штатында тіркелді. Шабақтарының мөлшері .

Таксономия

Жалпы атауы, Лампропельтис, ежелгі грек тіліндегі lamprós (λαμπρος) – "жарық", "тылсымды" және peltas (πελτας) – "қалқан" сөздерінен шыққан, олардың қабықтарының жылтырлығына байланысты аталған. Оның ерекше атауы, элапсоидтар, грек сөзі éllops (ελλοπς) сөзінің латыншасы болып табылады, ол маржанды білдіреді және 19 ғасырда Elaps туысын сипаттау үшін қолданылған (Elapidae тұқымдастығының типтік туысы), оған шығыс маржан жыланы (Micrurus fulvius) кіреді, ол уытты түр және қызыл патша жыланына ұқсас, сонымен қатар олардың таралған аймақтары жартылай бірдей. Қызыл патша жыландарының таралған аймағы шығыс маржан жыланына қарағанда солтүстікке және солтүстік-шығысқа қарай әлдеқайда кеңірек. Бұрын қызыл патша жыланы шығыс сүт жыланымен араласып кеткен деп есептелген, нәтижесінде бір кезде Жағалаулық жазықтық сүт жыланы (L. t. temporalis) деп аталған түр пайда болған, бірақ қазір бұл заңды таксон ретінде танылмайды.

Сипаттама

Қызыл патша жыландарының денесінде қара, қызыл, ақ және сары түстің түрлі реңктерінен құралған үш түсті жолақтар болады, олар Батезиялық мимикрия түрінде улы коралл жыланын еліктейді. Солтүстік Америкадағы улы және улы емес үш түсті жыландарды ажыратуға көмектесетін әдіс, көптеген танымал сөз тіркестерінде кездеседі, олар көбінесе «Қызыл қараға тисе, Джек досы, қызыл сарыға тисе, досыңды өлтір», «қызыл сарыға тисе, досыңды өлтір; қызыл қараға тисе, удың жоқ», немесе «егер қызыл сарыға тисе, сен өлдің, Джек; егер қызыл қараға тисе, сен қауіпсізсің» деген сияқты болады. Миссисипи өзенінің шығысында таралған үш түсті жыландар үшін, бұл сөз тіркестерінің барлығын «Қызыл бет, мен қауіпсізмін» деген қарапайым сөзбен алмастыруға болады, себебі бұл шығыс коралл жыланының (Micrurus fulvius) қара мұрнына қарағанда, қызыл патша жыланының қызыл мұрнына сілтеме жасайды. Қызыл патша жыландары ақ, қара және қызыл жолақтармен туады. Олар өсе келе, географиялық аймақтарға байланысты сары түстің әртүрлі реңктерін қалыптастырады. Сонымен қатар, сары түс біркелкі болмайды, керісінше, пигментация төменгі қабықшалардан бастап жоғары, яғни «арқаға» қарай, біртіндеп ашықтан қараңғыға өтеді, соның нәтижесінде бірнеше сары жолақ пайда болады. Сары түс 3 айдың ішінде пайда болып, алғашқы 3 жылға дейін дамиды. Ересек жыландар қартайған сайын сары жолақтардың түсі бірте-бірте қараяды. Сары пигментация лимоннан бастап, мектеп автобусының сарысына, мандаринге, шабдалыға дейін өзгеріп отырады. Қызыл патша жыландары жасырын, түнгі және топырақ қабатында тіршілік ететін жыландар, сондықтан оларды адамдар сирек көреді. Олар өте жақсы қысқа көтеріледі. Оларды шіріген қарағайдың қабығының астынан (көктемде немесе қатты жаңбыр кезінде жасыруға қолайлы орын), өліп бара жатқан немесе шіріген қарағайдың қабығының астынан және шіріген ағаштардан табуға болады. Олар өздеріне сүйікті азықтарын – кішкентай жыландар мен кеділерді, әсіресе скинктерді іздейді. Қызыл патша жыландарының балалары жер бетіндегі скинктерге (Scincella lateralis) әуес, көбінесе басқа азықтарды қабылдамайды. Бір зерттеуде осы жыландардың рационының 97% созылған қабықты жапқан жануарлар құрағаны, бұл олардың кішкентай аузымен байланысты болуы мүмкін екені анықталды. Бұл созылған қабықты жапқан жануарлардың 74% жоғарыда аталған скинктерден, ал 15% ғана колбуроид жыландарынан тұрады. Осы зерттеуде жұтылған барлық жем-шөптер басымен жұтылды, ал орташа есеппен жем жыртқыш салмағының 19% құрады. Сондай-ақ, Lampropeltis elapsoides-тің тамақтануы басқа көптеген түрлерге қарағанда ерекше тар екендігі байқалды.

Көбею

Қызыл патша жыландары полигиндрозды, яғни еркектер де, әйелдер де бірнеше серікпен көбейеді. Олардың көбейту маусымы наурыз-маусым айларында, ал аналықтары 40-65 күндей инкубацияланатын бірнеше жұмыртқа салады. Lampropeltis elapsoides – 4-12 данадан тұратын топта жұмыртқа салатын, көбінесе шіріген ағаштардың астында, тастар мен бұталар арасында жұмыртқалайтын жұмыртқа туғызғыш жылан түрі. Бұл жұмыртқалар ақ түсті және жіңішке, көбінесе бірін-біріне жабысып тұрады. Жұмыртқалар әдетте 2-2,5 айдың ішінде жарылады, бірақ мерзім өзгеріп кетуі мүмкін.

Фильм

Қызыл патша жыландары 2006 жылғы "Жетіспедегі жыландар" фильмінде коралл жыландарының орнына қолданылған. 2001 жылғы "Мумияның қайтысы" фильмінің басындағы бір көріністе қызыл патша жыланы белгісіз уытты жылан ретінде шамалы ғана пайда болады.

Теледидар

Peep Show 5-маусымында Супер Ханс үй кешінде қолдану үшін қызыл патша жыланын жалдайды. Ханстың "Қызылдың қасында қара болса, қаш, қызылдың қасында сары болса, құшақтап ал" деген еске түсіруіне қарамастан, патша жыландары уланды емес.