Кіріспе
Сент-Луис өзені (қысқаша Сент-Луис өзені) – АҚШ-тың Миннесота және Висконсин штаттарындағы өзен, ол Супериор көліне құяды. Көлге құятын АҚШ-тың ең үлкен өзені, оның ұзындығы 192 миль (309 км) және Миннесота штатының Хойт-Лейкс қаласынан 13 миль (21 км) шығысқа қарай басталады. Өзеннің су жиналатын алабы 3634 шаршы мильді (9,412 км²) құрайды. Дулут, Миннесота және Супериор, Висконсин қалаларының жанында өзен тұщы су эстуариясына айналады.
The Saint Louis River (abbreviated St. Louis River) is a river in the U. S. states of Minnesota and Wisconsin that flows into Lake Superior. The largest U. S. river to flow into the lake, it is 192 mile (309 km) in length and starts 13 mile (21 km) east of Hoyt Lakes, Minnesota. The river's watershed covers 3634 square miles (9,412 km2). Near the Twin Ports of Duluth, Minnesota and Superior, Wisconsin, the river becomes a freshwater estuary.
Тарих
Уоррен Уфэмнің айтуынша, өзеннің оджибве атауы – Гичигами зииби (Ұлы көл өзені). Ол былай деп атап өтті: «Өзенді осылай атаған Пьер Гольтье де Варенн, сиер де Ла Веренрье (1685–1749), ол 1731 жылдан бастап өте белсенді зерттеуші болған. 1749 жылы Франция патшасы, оның өлімінен аз уақыт бұрын, оның жаңалықтарының маңыздылығын мойындап, оған Сент-Луи орденін берді, содан бері Сент-Луи өзенінің аты осыдан шыққан сияқты. Жан Батист Луи Франкелиннің картасында (1688) және Филипп Буашенің картасында (1754) ол Фонд-дю-Лак өзені деп аталады, ал Жиль Роберт де Вогондидің картасында (1755) және Джонатан Карвердің картасында (1778) қазіргі атау алғаш рет қолданылған». Өзен батыстағы Миссисипи өзенінің су жолдары мен шығыстағы Ұлы көлдерді байланыстыратын маңызды сақина болды. 1800 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында Сент-Луи өзені Миссисипи өзенін Ұлы көлдермен байланыстыратын канал құру мүмкіндігі үшін Сент-Круа өзенімен бәсекелесті. 1913 жылы АҚШ Әскери инженерлік корпусы мұндай каналдың «жеткіліксіз, мүмкін емес және практикалық емес» екеніне тоқталды. Jay Cooke мемлекеттік паркі өзеннің сағасына жақын орналасқан және 18-19 ғасырлардағы жергілікті халық, еуропалық зерттеушілер, тері саудагерлері, Voyageurs, coureurs des bois және миссионерлер пайдаланған каноэ тасымалдау жолының орны болып табылады. Бұл – Фонд-дю-Лак («көлдің түбі») маңындағы тік төбелер мен батпақтардан басталып, қазіргі Карлтон қаласына дейін 137 метрге көтерілетін қиын жол болды. Карлтоннан жоғары саяхатшылар өзен ағысымен жоғары қарай жүріп, Вермиллион көлі мен Рейн өзеніне қарай жалғастырды. Немесе олар оңтүстік-батысқа қарай Шығыс Саванна өзенімен жүзіп, 6 шақырымдық Саванна тасымалдау жолын (қазіргі мемлекеттік парк) аралап, содан кейін Миссисипи өзеніне дейін жүзіп кеткен болуы мүмкін.
"The river was probably so named by Pierre Gaultier de Varennes, sieur de La Vérendrye (1685–1749), who was a very active explorer, in the years 1731 and onward. Shortly before his death the king of France in 1749 conferred on him the cross of Saint Louis as a recognition of the importance of his discoveries, and thence the name of the Saint Louis River appears to have come. On Jean Baptiste Louis Franquelin's map (1688) and Philippe Buache's map (1754), it is called the Rivière du Fond du Lac, and the map by Gilles Robert de Vaugondy (1755) and Jonathan Carver's map (1778) is the earliest to give the present name." The river was a vital link connecting the Mississippi River waterways to the west with the Great Lakes to the east. In the late 1800s and early 1900s, the St. Louis River competed with the St. Croix River as a candidate for a canal linking the Mississippi River with the Great Lakes. The US Army Corps of Engineers ultimately concluded in 1913 that such a canal would be "inadvisable, infeasible, and impractical". Jay Cooke State Park is located near the mouth of the river and is the site of a canoe portage used by Native Americans, European explorers, fur traders, Voyageurs, coureurs des bois, and missionaries of the 18th and 19th centuries. It was a rough trail of steep hills and swamps that began at the foot of the rapids above the neighborhood of Fond du Lac ("bottom of the lake") and climbed some 450 feet (137 m) to the present day city of Carlton. Above Carlton, travelers proceeded upstream and continued on to Lake Vermillion and the Rainy River. Or they may have traveled southwest up the East Savanna River, portaged the grueling 6 mile long Savanna Portage (now a state park), and then paddled on to the Mississippi River.
Ластану
20 ғасырдың ортасына қарай, төменгі Сент-Луис өзені штаттың ең ластанған су жолдарының біріне айналды. Холлинг Клэнси Холлинг 1941 жылы жазған "Paddle to the Sea" кітабында Сент-Луис өзенінің ластанған жай-күйін бейнеледі. 1975 жылы өзен, Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) назардағы аймағы болып белгіленді. Батыс Супериор көлінің санитарлық округі (WLSSD) 1971 жылы төменгі Сент-Луис өзенінің бассейніндегі ауыр ластану мәселелерін шешу үшін құрылды. WLSSD-нің аймақтық сарқынды суларды тазарту қабылдағышы 1978 жылы жұмыс істеуге кірісті. Екі жылдың ішінде балық популяциясы қалпына келді және балық аулаушылар өзенге қайта оралды. 1980-ші және 1990-шы жылдарда қосымша тазалау жұмыстары жүргізілді, бірақ өзен әлі де ластанған күйде қалды. 2013 жылы Миннесота штаты өзендегі сынап мәселесін зерттеуге бағытталған жобадан күрт бас тартты. Ынтымақтастық көрсететін агенттіктер, соның ішінде Висконсин DNR және Фон-дю-Лак тайпасы, зерттеуді тоқтату туралы шешіммен келіспеді. Снаптың деңгейі соншалықты жоғары, Миннесота Денсаулық сақтау департаменті балықты тұтынуға қатаң шектеулер қойды, мысалы, 50 фунт салмақты бала айына 1/6 фунттан аспауы керек немесе әр алты айда бір фунттан көп жемеуі керек.
Демалыс
Өзенде шабақ, солтүстік шортан, кішкентай ерін балық, үлкен ерін балық, көк балық, қара балық және арналық қалың қабат балықтары ауланады. Басқа қиын балық түрлеріне қысқа басты қызыл жылқы және ақ сорғыш жатады. Өзенге Минесота DNR Сент-Луис өзені су жолымен саяхаттайтындар жиі келеді, онда кемпингтер мен балық аулауға арналған орындар бар. Беленді енгізуге тырысып жатырмыз; егер ұсталса, беленді қайтару керек. Бұрын өзенде табиғи түрде мекендеген, бірақ көп жылдар бұрын тым көп аулау және ластану салдарынан жойылған. 1983 жылы DNR, Супериор Чиппева көлінің Фонд-ду-Лак тайпасы және басқалар шағылысу ортасын қайта жаңартуды және өзенге жас белендерді енгізуді бастады. 2016 жылы MPR хабарлағандай, "Балықтардың саны бірте-бірте, тұрақты түрде өсті, өзенде жайғасқан белендер өркендеді. Бес жыл бұрын тайпа биологтары табиғи түрде көбейген белендердің алғашқы шабақтарын тапты, бұл сау балық популяциясының өздігінен өсе алатынын көрсетеді. Миннесота өткен жылы аулап босатуға рұқсат берді". Сент-Луис өзені жолы қауымдастығы өзеннің жартысынан астам бөлігін қамтитын ұзақ қашықтыққа саяхалау жолын салуды жоспарлап отыр. Бірінші 36 шақырымдық бөліктің құрылысы 2012 жылдың басында Минесота DNR-мен бірлесіп басталды; жол қауымдастығы бұл бөлікті 2015 жылы аяқтауды үміттенеді.