Кіріспе
Құс түрлері
Қызыл шұбар (Galloperdix spadicea) – фазан тұқымдасына жататын және ғана Үндістанда кездесетін құс. Ол орманды жерлерде мекендейді және өте жасырын болады, көлеміне қарамастан. Оның ерекше дауысы бар, көбінесе қалың бұталардан қозғалғанда ғана бірнеше секундқа көрінеді. Ол қызғылт түсті болып, ұзын құйрықты бөденеге ұқсайды. Көздің айналасындағы терісі қызғылт. Еркек және ұрғашы екеуінің де аяқтарында бір немесе екі өскір бар, осыдан олардың аты шыққан.
Таксономия
Қызыл шұңқыр 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің "Жаңа табиғат жүйесі" еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипатталған. Ол оны Tetrao туысына жататын барлық шұңқыр тәрізді құстармен бірге жіктеді және Tetrao spadiceus деген екі атауын берді. Гмелин өзінің сипаттамасын Пьер Сонераттың "Мадагаскардың қызыл пердиксі" ("La perdrix rouge de Madagascar") еңбегіне негіздеді. Гмелин түрдің табиғи ареалын Мадагаскар деп көрсеткен. Бұл қателік, себебі бұл түр Үндістанда таралған. Қазіргі кезде қызыл шұңқыр боялған шұңқырмен және Шри-Ланка шұңқырымен бірге 1845 жылы ағылшын зоологы Эдвард Блайт енгізген Galloperdix туысына жатқызылады. Туыс атауы латын тіліндегі "қосылған әтеш" деген мағынаны білдіретін gallus сөзі мен "құмырсқа" дегенді білдіретін perdix сөздерінен құралған. Spadicea деген түрлік эпитет латын тіліндегі spadix, spadicis сөзінен алынған, ол "көкөрт түсті" немесе "жүзімнің қоңыр түсі" дегенді білдіреді. Үш түршесі бар: Маратхи тілінде қолданылатын атау "Коки ағашы" деп тіркелген, және бұл дыбырлық сөз болуы мүмкін.
Сипаттама
Жалпы алғанда қызғылт қоңыр түсті, бұл үлкен бөдене құсына ұқсас құстың құйрығы біраз ұзын. Жоғарғы жағы қоңыр, қара жолақтары бар, ал еркекте беті мен мойны көбірек сұр. Астыңғы жағы қара белгілермен қызыл қоңыр, екі жынысының да бетінде қызыл тері бөлігі және бір немесе екі тікені (сирек үш немесе төрт, ал аналықтарында мүлдем болмауы мүмкін) бар қызыл аяқтары бар. Жұмсақ қауырсындарының басы белгісіз қызыл қоңыр, арқасының бойында қара қоңыр жолақтармен шектелген, шеттері қара қоңыр жіңішке сызықтармен өрнектелген. Ерекше Керала түрінің, G. s. stewarti еркегінің барлық қауырсыны кездік түсті, оның ішінде бас қауырсындары да.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр бұталы өсімдіктерде, құрғақ және ылғалды жапырақты ормандарда, көбінесе төбелі аймақтарда таралған. Олар Ганг өзенінен оңтүстікке қарай, Үндістан аумағында кездеседі. Жақсы жапырақ тобы бар жерлерді, оның ішінде шалғын латаннаның басып алған жерлерін ұнатады.
Мінез-құлық және экология
Қызыл шұңқырлар көбінесе үштен беске дейінгі шағын топтарда жем іздейді. Жерде жүргенде, кейде олардың құйрығы үй құсы сияқты тік тұрады. Күндіз тыныш болады, бірақ таңертең және кешке дауыстайды. Олар жерге түскен тұқымдармен, жидектермен, ұлулармен және жәндіктермен қоректенеді, сондай-ақ ас қорытуға көмектесу үшін ұсақ тастарды жұтады. Қорқытылғанда, әдетте қысқа қашықтыққа ұшып, жыл бойы белгілі бір территорияда қоныстанады. Олар ағаштарда демалады. Тұтқында ұсталғанда, кең таралған нематод – Heterakis gallinae табылды, ал жабайы жануарларда Ixodid кенелері байқалды. Lerouxinema lerouxi атты гельминт түрінің сипаттамасында қызыл шұңқыр түрінің негізгі иесі ретінде көрсетілген. Ctenomyces serratus сияқты кератинге жақын саңырауқұлақтар да осы түрде кездеседі.